TV N
Nh i máu c tim (NMCT) là hi n t

ng ho i t m t vùng c tim do t c đ t ng t

m t ho c nhi u nhánh đ ng m ch vành c p máu cho vùng c tim đó.
c u n i khoa th
không đ

ây là m t c p

ng g p, có nhi u bi n ch ng nguy hi m, t l t vong cao n u

c phát hi n và x trí k p th i, đ ng th i NMCT c ng đ l i nhi u h u qu

v kinh t - xã h i [2]
Ngày nay, NMCT không ch là b nh ph bi n
xu h

ng gia t ng

các n

các n

c phát tri n mà đang có

c đang phát tri n. Theo T ch c Y T Th Gi i (WHO)

n m 2002 kho ng 12,6% t l t vong chung trên toàn c u là do b nh tim thi u máu
c c b và NMCT [5]


ng h p

NMCT nh p vi n [12]. Nh ng ch trong 5 n m (1/1991 – 10/1995) đã có 82 ca vào
vi n vì NMCT. Và riêng 10 tháng đ u n m 1995 có 31 b nh nhân NMCT vào c p
c u t i Vi n Tim m ch [15]. T l b nh t ng cao không ch các b nh vi n chuyên
khoa đ u ngành mà

c các b nh vi n đa khoa đ a ph

ng. Theo th ng kê c a t ng

h i y h c n m 2001 t l t vong do nguyên nhân tim m ch nói chung là 7,7%, trong
đó 1,02% t vong do NMCT [13].
gi m t l m c m i c ng nh t l t vong do NMCT, đã có nhi u c g ng
c a gi i y h c c ng nh c a xã h i. ã có nhi u nghiên c u y h c v các y u t nguy
c , và các ch

ng trình xã h i nh ch

b nh không lây nhi m c a nhà n

ng trình t ng huy t áp và phòng ch ng các

c. Trên c

chúng tôi mong mu n các đi u d

ng v là m t sinh viên khoa đi u d


2. Mô t m t s y u t liên quan đ n b nh NMCT

Thang Long University Library


CH

NG 1 : T NG QUAN

Cùng v i s phát tri n c a khoa h c – k thu t, kinh t - xã h i thì mô hình b nh
t t trên th gi i đã có nhi u thay đ i rõ r t, trong đó b nh tim m ch là m t v n đ s c
kh e đ

c c ng đ ng xã h i quan tâm nhi u nh t, đ c bi t là các n

nh t l t vong do nguyên nhân tim m ch

đ u th k XX ch chi m 20% t l t

vong chung thì đ u th k XXI con s đó là kho ng 50%
các n

25%

c phát tri n. N u

các n

c phát tri n và


ng h p t

vong do b nh m ch vành (trong đó 1/3 t vong trong 24 gi sau khi xu t hi n tri u
ch ng, 10% t vong

b nh vi n, 10% t vong trong n m đ u tiên) và chi phí cho

m i b nh nhân khá t n kém [9].
Hai nhóm nghiên c u Baltimore và Framingham c a M đã m t thi trên 1.000
tr

ng h p đ t t , 20 – 51% nam gi i

ph n

đ tu i 35 – 54 đ t t do NMCT, 6 – 10%

đ tu i này đ t t vì NMCT [9]

Hung – ga- ri là n

cđ

c x p th 10 trên th gi i v b nh NMCT. N

ch có 10 tri u dân mà m i n m có 25.000 ng

c này

i b NMCT m i, t vong do các b nh


: 12,5% ; các n

1

c châu Á khác :

8,3% [9]
Khuynh h

ng trong t

ng lai t l t vong do b nh m ch vành

nh ng n

c

đang phát tri n t ng lên đáng k . T 1990 – 2000, d đoán t l t vong do b nh
m ch vành

các n

c đang phát tri n s t ng lên 120% đ i v i n , 137% đ i v i

nam [9]
Nhìn chung, NMCT có th x y ra

b t k l a tu i nào, song t l m c b nh c ng


– 12/2000 có 150 ca NMCT c p vào vi n, trong đó t l t vong t i b nh vi n là 10%
[3]
T 2/1999 – 4/2000 t i Vi n Tim m ch 49 b nh nhân đ

c ch n đoán NMCT c p

và đi u tr n i trú t i Vi n Tim m ch. T l t vong t i vi n 12/49 (24,5%), t l t
vong trong vòng 30 ngày sau khi vào vi n 14/49 (28,6%) [7]
Theo th ng kê c a s Y t thành ph H Chí Minh thì ch riêng n m 2000 có
3222 ca NMCT, trong 6 tháng đ u n m 2001 có 1725 ca NMCT vào vi n [9]
Nh v y, t t c các th ng kê trên cho th y s l

ng b nh nhân NMCT ngày càng

gia t ng nhanh và t l t vong còn cao do đó NMCT đã tr thành 1 v n đ th i s r t
đ

c quan tâm

Vi t Nam

Thang Long University Library


1.3_

ic

ng v NMCT


c thông dòng nhanh ho c 1 b nh c a vi tu n hoàn vành

Nguyên nhân ít g p : đau th t ng c do c c ngh n t xa đ a t i (nh trong viêm
n i tâm m c, h p van 2 lá), h p l vào đ ng m ch vành do t n th

ng

đ ng m ch

ch (nguyên nhân do giang mai ho c x v a). Viêm m ch trong các b nh t mi n, d
d ng đ ng m ch vành, ch n th

ng tim

Nh ng đi u ki n thu n l i làm cho NMCT xu t hi n
+ T t huy t áp, tr ng thái s c
+ Ph u thu t
+ Nh p tim nhanh, lo n nh p hoàn toàn
+ Các b nh van tim
-

C ch b nh sinh


NMCT x y ra là do t c đ t ng t đ ng m ch vành do huy t kh i. Trên n n m t
đ ng m ch vành b x v a, t n th

ng kh i đ u là n t m ng x v a, t n th

ng này

ng th t trái : kéo dài th i gian giãn và

t ng kháng l c đ i v i dòng ch y
+ T n th

ng ch c n ng tâm thu : phân su t t ng máu tâm thu b gi m,

gi m cung l
v i kh i l

ng ch c n ng tâm thu t

ng ng

ng c tim b ho i t . N u ho i t >40% c tim s có tình tr ng

s c tim mà th
+ T n th

ng tim. M c đ t n th

ng là không th h i ph c đ

ng tái t

c

i máu khi đ ng m ch vành đ

c tim choáng váng, t n th


ph c h i
+ Hi n t

ng tái c u trúc th t trái : hi n t

ng này di n ra vài ngày sau

NMCT, làm thay đ i kích th

c, hình d ng c ng nh b dày các thành tim

(đó là s giãn ra c a th t trái

c vùng c tim b NMCT và vùng không b

NMCT), làm x u d n ch c n ng th t trái và t ng t l t vong

các b nh

nhân s ng sót sau NMCT
1.3.3.Các y u t nguy c (YTNC) c a NMCT
YTNC c a m t b nh là các y u t đóng vai trò quan tr ng trong vi c xu t hi n và
phát tri n b nh đó. Càng có nhi u YTNC thì kh n ng phát b nh càng l n. Ngoài ra,
m c đ c a m i YTNC càng l n thì tác đ ng c a YTNC đó càng l n đ i v i nguy c
t ng th c a chúng ta. Các YTNC này bao g m :
-

Các YTNC không thay đ i đ


+
-

n > 75 tu i thì t l b nh t

Các YTNC có th thay đ i đ

ng đ

ng

c:

Hút thu c lá, béo phì, t ng huy t áp, đái tháo đ
s ng t nh t i, stress ho c c ng th ng, u ng r
+ T ng huy t áp (THA)

c 2 gi i.

u.

ng, r i l an m trong máu, l i


HA t ng cao làm tim ho t đ ng g ng s c h n, vách tim dày lên và tr nên c ng
h n d n đ n t ng nguy c b đ t qu , NMCT, suy th n và suy tim.
Khi HA >140/90 mmHg g i là cao HA và c n đ
theo các b nh suy th n, béo phì, đái tháo đ

c đi u tr . N u HA cao kèm

i u tr t ng HA làm gi m

nguy c NMCT và đ t qu . Các nghiên c u cho th y khi gi m 20mmHg HA tâm thu
và 11mmHg HA tâm tr

ng thì gi m đ

c 60% đ t qu và 46% b nh NMCT.

+ Hút thu c lá
Hút thu c lá là nguyên nhân đ ng th 2 gây t vong trên th gi i. M i n m có
kho ng 5 tri u tr

ng h p t vong có liên quan đ n thu c lá.

Khi hút thu c lá, ngay l p t c làm t ng n ng đ cathecholamine trong máu (đây
là ch t n i ti t có vai trò kích thích h th ng th n kinh giao c m c a c th ) và t ng
n ng đ carbon monoxid. Các ch t này có th làm kh i phát nh ng c n đau ng c
ho c làm n ng thêm b nh tim khác. M t khác, n ng đ nicotine t ng trong máu c ng
gây co m ch, t ng huy t áp, t ng nh p tim làm tim ph i làm vi c nhi u h n ho c c ng
có th gây ra nh ng r i lo n nh p tim. Các nghiên c u c ng cho th y, m c đ
h

nh

ng đ n tim m ch c ng t ng theo m c đ hút thu c lá, t c là càng hút nhi u, hút

lâu, nguy c m c b nh tim m ch càng cao.
Hút thu c lá làm t ng nhanh quá trình v a x đ ng m ch t đó gây ra các b nh lý
tim m ch nh : t ng huy t áp, b nh đ ng m ch vành, tai bi n m ch não, b nh đ ng

i không hút thu c lá [3]
Hút thu c lá không ch gây NMCT mà còn gây các b nh m ch máu chân, tay,

não, ung th ph i, d dày, t y… Nicotine và các ch t khác trong thu c lá nh carbon
monoxide gây t n th

ng thành m ch, co m ch vành, đông máu, gây viêm…

 Hút > 20 đi u/ngày s t ng 2-3 l n nguy c NMCT so v i ng
Th m chí nh ng ng
ng

i không hút.

i không hút thu c lá nh ng ti p xúc v i khói thu c lá do

i khác hút c ng làm t ng b nh.

 N u ng ng thu c lá, s gi m nguy c t vong do b nh m ch vành và các b nh
khác. Th i gian ng ng thu c lá > 3-5 n m thì gi m nguy c

b nh m ch

vành. N u ch gi m hút thu c lá thì hi u qu ch a rõ ràng. Vì v y, không hút
thu c lá là r t quan tr ng.
+ Béo phì
Ng

i có l


Theo nghiên c u c a Tr

ng Thanh H

ng và Tr

ng Quang Bình, t l r i lo n

b nh nhân b b nh đ ng m ch vành chi m kho ng 67%. Vì v y, r i lo n

lipid máu

lipid máu là v n đ th
+ ái tháo đ
B nh

T

ng g p và tr m tr ng [10]

ng ( T )

gây t n th

ng m ch máu nh và l n thông qua x v a m ch máu,

gây tác h i đ n r t nhi u c quan nh : th n, m t, não, chi, đ c bi t là m ch vành
tim.
 Ng



m ch vành.
 Gi m đ
đ

ng huy t có th gi m đ

c bi n ch ng. Do đó, ki m soát t t

ng huy t b ng ch đ t p luy n, n kiêng và dùng thu c theo h

ng

d n c a bác s là đi u c n thi t và quan tr ng.
+ L i s ng t nh t i
L i s ng t nh t i, ít v n đ ng là m t YTNC gây m c b nh m ch vành tim. Ho t
đ ng th ch t th

ng xuyên, đ u đ n v i c

b nh tim m ch. Ho t đ ng th ch t th
máu,

ng đ t v a đ n n ng giúp phòng ng a

ng xuyên có th giúp ki m soát cholesterol

T , gi m béo phì , gi m HA, t ng s l u thông máu, gi m tình tr ng viêm

m ch máu, tác d ng t t cho thành m ch và ch c n ng đông máu.

b t đ u hút thu c và hút nhi u.
+ U ng r
U ng r

u

u quá nhi u có th làm t ng HA gây ra suy tim, lo n nh p tim, đ t qu ,

r i lo n m trong máu, ung th … R

u góp ph n gây ra ch ng béo phì, nghi n r

u,

t t và các tai n n.
Tuy nhiên, nguy c b nh tim

ng

i u ng m t l

ng r

u v a ph i (trung bình

1 ly nh đ i v i ph n và 2 ly nh đ i v i nam gi i m i ngày) th p h n ng
u ng r
ng

u. Nh ng đ phòng tránh b nh tim m ch thì không nên khuy n cáo nh ng


u m nh, liên t c hàng n m. N u ng 20 g r

u vang hay 60 ml r

u/ngày t

ng đ

ng

u m nh.

1.4- Ch n đoán và đi u tr NMCT
1.4.1 Ch n đoán:
Theo WHO, ch n đoán xác đ nh NMCT c p khi có ít nh t 2 trong 3 tri u ch ng
sau
-

au ng c đi n hình, kéo dài trên 30 giây, dùng các thu c giãn đ ng

m ch vành không đ
- Có thay đ i đ c tr ng trên đi n tâm đ
- Men tim t ng cao ít nh t g p 2 l n gi i h n cao c a bình th
1.4.2 Các ph
-

ng pháp đi u tr NMCT
i u tr tái t


it

ng nghiên c u c a chúng tôi g m 140 b nh nhân đ

2.1_

c ch n đoán NMCT

đang trong th i gian đi u tr n i trú t i Vi n Tim m ch_ b nh vi n B ch Mai, Hà N i
t 1/1/2011 đ n 31/3/2011 đ tiêu chu n l a ch n
Tiêu chu n l a ch n đ a vào nghiên c u

-

+ B nh nhân b NMCT đang đi u tr n i trú t i Vi n Tim m ch_b nh vi n B ch
Mai trong th i gian t 1/1/2011 – 31/3/2011
ng ý tham gia nghiên c u

+
-

Tiêu chu n lo i tr

Không đ ng ý tham gia nghiên c u
2.2_Th i gian nghiên c u: T tháng 2/2011 đ n tháng 3/2011
a đi m nghiên c u: Vi n Tim m ch - B nh vi n B ch Mai – Hà N i

2.3_
2.4_Ph


=138
0.05 2

V y n ≥ 138
2.4.3. Cách ch n m u: Ti n hành ch n t t c các b nh nhân b NMCT n m đi u tr
t i vi n tim m ch t 1/1/2011 – 31/3/2011 cho đ n khi đ 140 b nh nhân

Thang Long University Library


2.4.4. Công c nghiên c u
B câu h i do ng

i nghiên c u thi t k (theo phi u câu h i ph l c 1)

2.4.5. Quá trình thu th p s li u
B

c 1: Xây d ng, hoàn thi n công c nghiên c u

B

c 2: Chu n b ti n hành nghiên c u

- Ti p xúc b nh nhân
- Ch n b nh nhân vào nghiên c u
- Lo i tr nh ng b nh nhân không đ tiêu chu n
B

c 3: ti n hành nghiên c u: ph ng v n theo b câu h i

ng nghiên c u. M t khác, tr

c gi i thích rõ v m c đích nghiên c u và có

s ch p thu n tham gia
- Các s li u đ

c

c thu th p nh m ph c v cho nghiên c u, không công b .


CH

NG 3 : K T QU NGHIÊN C U

c đi m chung c a đ i t

3.1_

ng nghiên c u

35

30.7

29.3
30
23.6
25


Bi u đ 3.2: Phân b t l % v gi i tính c a nhóm b nh nhân NMCT
Nh n xét: trong 140 b nh nhân NMCT có 34 n chi m 24.3%, 106 nam chi m
75.6%, t l nam/n là 3.1/1

Thang Long University Library


B ng 3.1

c đi m v ngh nghi p

Ngh nghi p

S l

ng

T l %

Công nhân viên

72

51.4

Công nhân

26


T l %

C p1

22

15.7

C p2

23

16.4

C p3

25

17.9

TCCN/ H

65

46.4

Sau đ i h c

5


6

4.3

Nh n xét : không có s khác bi t rõ ràng v n i

T l %

c a b nh nhân NMCT


3.2_Các y u t nguy c
B ng 3.4

c đi m các YTNC
Có

YTNC
S l

Không

ng

T l %

S l

ng


T ng huy t áp

96

68.6

44

31.4

Béo phì

33

23.6

107

76.4

78

55.7

62

44.3

Stress


85
76.4
73.6
70.7

68.6

67.9

70

55.7

60
50.7
49.3
50

44.3
Có
Không

40
32.1

31.4
30

29.3


Nh n xét: trong các YTNC c a b nh NMCT thì t ng huy t áp chi m t l cao
nh t 68.6%, ti u đ

ng là YTNC có t l th p nh t 15%

Thang Long University Library


55.7

60

50

40
30.7
30

20
7.9
10

2.9
0.7

2.1

0
Không



40
30
20

1.4

1.4

10
0
đ c thân

có v ch ng

ly hôn

Bi u đ 3.5: phân b t l % tình tr ng hôn nhân c a b nh nhân NMCT
Nh n xét: đ i đa s b nh nhân NMCT đ u có gia đình 97.1%
3.3 M t s y u t liên quan đ n b nh NMCT
B ng 3.5 M i liên quan gi a NMCT và gi i
Gi i tính
N
S l
NMCT
P

34

ng


51

≥ 80

60 - < 80

T l %

S l

36.4

ng

T l %

76

S l

54.3

P

ng

T l %

13


P

ng xuyên

Có, th
S l

68.7

ng

T l %

25

26

0.029

Nh n xét : B nh nhân có t ng huy t áp đi u tr không th

ng xuyên có t l m c

b nh NMCT cao nh t (68.7%). Và s khác bi t trong vi c đi u tr t ng huy t áp là có
ý ngh a th ng kê v i P = 0.029
B ng 3.8 M i liên quan gi a đi u tr đái tháo d
i u tr đái tháo đ

ng và NMCT


ng

T l %

S l

38.1

12

ng

57.1

1.29

Nh n xét : Không có s khác bi t rõ ràng trong vi c đi u tr đái tháo đ
xuyên hay không v i b nh NMCT

T l %

ng th

ng


B ng 3.9 S l
YTNC


Thang Long University Library


CH

NG 4 : BÀN LU N

c đi m chung

4.1_

Chúng tôi ti n hành thu th p s li u t nh ng b nh nhân đ

c ch n đoán NMCT

n m đi u tr n i trú t i vi n tim m ch b nh vi n B ch Mai t tháng 2 đ n tháng
3/2011. Trong s 140 b nh nhân NMCT, nam chi m 75.6%, n chi m 24.3%. Nh
v y, nam b NMCT cao h n n t l nam/n = 3.1/1.

nhi u nghiên c u c ng ch ra

r ng gi i tính nam c ng là m t YTNC cho b nh tim m ch
Nguy n Quang Tu n, khi nghiên c u 83 b nh nhân NMCT c p đ
đ ng m ch vành qua da thì t l nam, n l n l
C ng t

c can thi p

t là 74.7% và 25.3% [14]



c a chúng tôi có cao h n ; theo Ph m Hoàn Ti n là 48.8% [12], theo Lê Th Kim
Dung là 8.9%. [4]
i u tr THA t t s góp ph n làm gi m nguy c xu t hi n NMCT. Theo nghiên
c u c a chúng tôi, trong t ng s 96 b nh nhân NMCT khi phát hi n THA đ u đi u tr
b ng thu c nh ng ch có 30 ng

i đi u tr th

ng xuyên và t l huy t áp đ t m c

yêu c u là 19.7%.
T ng huy t áp là YTNC th

ng g p nh t nh ng có nhi u b nh nhân khi b

NMCT m i phát hi n THA. Nh v y, vi c ki m soát t t huy t áp đ i v i b nh nhân
đã phát hi n có t ng huy t áp và giáo d c s c kh e cho c ng đ ng v t ng huy t áp


,c ng nh các bi n pháp tích c c thay đ i l i s ng là các bi n pháp s góp ph n làm
gi m nguy c m c NMCT. Các bi n pháp đó là:
- Ch đ

n h p lý, đ m b o đ kali và các y u t vi l

mmol natri/ngày; T ng c

ng rau xanh, hoa qu t


i 14 c c/tu n (nam) và 9 c c/tu n (n ) (c c tiêu chu n t

360ml bia ho c 150ml r

u vang ho c 30ml r

ng đ

ng v i

u m nh ).

- Ng ng hoàn toàn vi c hút thu c lá ho c thu c lào.
- T ng c
đ ng

ng ho t đ ng th l c

m c thích h p: t p th d c, ch y b ho c v n

m c đ v a ph i, đ u đ n kho ng 30 - 60 phút m i ngày.

- Tránh lo âu, c ng th ng th n kinh; c n th giãn, ngh ng i h p lý.
- Tránh b l nh đ t ng t.
- Tùy theo t ng ng

i b nh, c n c vào con s huy t áp, b nh c nh (các YTNC,

b nh lý kèm theo) và c đ a c th c a b nh nhân mà ng
ph

và l i ích đ t đ

i hút thu c lá bi t v tác h i c a vi c hút thu c

c khi t b hút thu c.( Tránh đ

c nguy c m c m t s b nh

nguy hi m nh : ung th ph i, nh i máu c tim, đau đ u, loét d dày... ). Nhân viên
y t và gia đình nên có s k t h p v i nhau đ h tr b nh nhân, t o đ ng l c đ
b nh nhân cai thu c.
- Có th s d ng các lo i k o cai thu c lá hi n đang đ
MI NG

DÁN

THUÔC

CAI

c bán trên th tr

MI NG

LÁ

DÁN

THUÔC


- T o ra các không gian không khói thu c lá: Không hút thu c lá trong các cu c
h p, tr s c quan, các c s y t , tr
trên các ph

ng h c, nhà tr , r p chi u bóng, nhà hát,

ng ti n giao thông công c ng, nh ng n i t p trung đông ng

có quy đ nh n i đ

i. C n

c hút thu c lá.

- Khuy n khích, v n đ ng không hút thu c lá trong các l h i, cu c vui gia đình,
đám c

i, đám tang ....

4.2.3 ái tháo đ

ng

Trong nghiên c u c a chúng tôi, 15% b nh nhân NMCT m c T . T l này có
cao h n so v i m t s nghiên c u tr

c đây. Theo nghiên c u c a

Kim B ng t l



ng huy t

n

+ n th c ph m lành m nh nh : trái cây, rau c i, cá, th t n c, th t gà b da, đ u Hoà
lan hay đ u khô, ng c c nguyên h t (vd: g o l c) s a dành cho b nh nhân
đ

ái tháo

ng và phômai.

+ Dùng kh u ph n n cá, th t n c và gia c m kho ng 100 gram.
+ Nên n th c ph m ít ch t béo và mu i
+ Nên n th c ph m giàu ch t x nh ng c c nguyên h t, bánh mì, g o ho c nui
Ng

-

i b nh

T

th

ng ph i dùng thu c su t đ i đ kh ng ch t ng đ

ng


c ch n đoán r i lo n

Lipid máu, đ c bi t khi đã có bi n ch ng tim m ch thì ngoài vi c đi u ch nh l i s ng
các b nh nhân c n đ
+ Tr

Các bi n pháp đi u ch nh r i lo n Lipid máu
c h t ph i đi u ch nh ch đ

thu c. Trong nhi u tr
m c đ

c đi u tr thu c đ ki m soát t t r i lo n Lipid máu
n trong 2-3 tháng. Không quá v i vã dùng ngay

ng h p, ch b ng ch đ

n b nh lý nh t là v i các r i lo n

nh và v a, k t h p v i gi m cân n u béo thì các tr s

cholesterol,

triglycerid, LDL-C đ u gi m rõ r t.

Thang Long University Library


+ Ch khi ch đ


l c.
+

n gi m m đ ng v t, t ng d u th c v t ch a nhi u acid béo không no, n cá có

nhi u acid béo không no h omega-3, các acid béo này làm gi m cholesterol máu.
+ Gi m các th c n ch a nhi u cholesterol nh ph t ng đ ng v t (b d c, óc, tim,
lòng đ tr ng, gan ...). Gi m các đ
+ T ng rau, qu t
+ H n ch bia, r
-

n ng t (bánh ng t, sôcôla...).

i, u ng s a đ u nành.
u nh t là khi t ng triglyceride

Thu c

Có r t nhi u thu c đi u tr r i lo n lipid máu hi n nay. C n ph i đi khám bác s
đ đ

c kê đ n thu c đi u tr thích h p

4.2.5 Th a cân, béo phì
Trong nghiên c u c a chúng tôi, t l d cân béo phì là 23.6%, k t qu này th p
h n so v i nghiên c u c a Ph m Th Thu n khi t l d cân, béo phì là 45.8% [4].
Trong 33 b nh nhân NMCT có y u t béo phì thì 23 b nh nhân là béo phì.
B t bu c đi u tr béo phì đ i v i nh ng ng
quan đ n dinh d