ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

BÙI THỊ DIỄM HẰNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN
Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CÁT HẢI
THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

BÙI THỊ DIỄM HẰNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN
Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CÁT HẢI
THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60 14 01 14

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS.TS. Nguyễn Lộc

HÀ NỘI – 2016



Cán bộ quản lý

CNTT

Công nghệ thông tin

CNH - HĐH

Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa

GD&ĐT

Giáo dục và Đào tạo

GDTX

Giáo dục thường xuyên

PPDH

Phương pháp dạy học

QLGD

Quản lý giáo dục

SGD&ĐT

Sở giáo dục và Đào tạo

Danh mu ̣c chữ viế t tắ t .......................................................................................ii
Mục lục............................................................................................................. iii
Danh mu ̣c bảng.................................................................................................vii
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN
MÔN Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ....................................... 5
1.1. Tổng quan nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường
THPT ................................................................................................................. 5
1.1.1. Nghiên cứu ngoài nước ........................................................................... 5
1.1.2. Nghiên cứu trong nước............................................................................ 5
1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài............................................................ 7
1.2.1. Quản lý và chức năng quản lý ................................................................. 7
1.2.2. Quản lý giáo dục ................................................................................... 11
1.2.3. Quản lý nhà trường ............................................................................... 13
1.2.4. Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ........................................................ 14
1.3. Trường Trung học phổ thông và tổ chuyên môn trong trường Trung học
phổ thông ......................................................................................................... 15
1.3.1. Trường Trung học phổ thôngtrong hệ thống giáo dục quốc dân. ......... 15
1.3.2. Tổ chuyên môn trong Trường Trung học phổ thông ............................ 19
1.3.3. Nội dung hoạt động tổ chuyên môn ...................................................... 20
1.4. Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở Trường Trung hoc phổ thông ........ 21
1.4.1. Vai trò của Hiệu trưởng trong quản lý hoạt động tổ chuyên môn ....... 21
1.4.2. Nội dung quản lý hoạt động tổ chuyên môn ......................................... 22
1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở trường
Trung học phổ thông ....................................................................................... 25
1.5.1. Yếu tố chủ quan .................................................................................... 25
1.5.2. Yếu tố khách quan ................................................................................. 27

iii



iv


2.5.2. Hạn chế .................................................................................................. 50
2.5.3. Nguyên nhân và bài học ........................................................................ 51
Tiểu kết chương 2............................................................................................ 53
CHƢƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG
HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG CÁT HẢI, HẢI PHÒNG............................................................... 54
3.1. Định hướng phát triển giáo dục của thành phố Hải phòng từ 2010 - 2020
và của Huyện đảo Cát Hải ............................................................................... 54
3.1.1. Định hướng chung:................................................................................ 54
3.1.2. Định hướng phát triển giáo dục bậc Trung học phổ thông của Huyện
đảo Cát Hải ...................................................................................................... 55
3.2. Những nguyên tắc đề xuất biện pháp ....................................................... 56
3.2.1. Đảm bảo tính mục tiêu .......................................................................... 56
3.2.2. Đảm bảo tính khoa học ......................................................................... 56
3.2.3. Đảm bảo tính khả thi.. ........................................................................... 57
3.2.4. Đảm bảo tính hiệu quả. ......................................................................... 57
3.3. Các biện pháp quản lý nâng cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn ở
trường Trung học phổ thông Cát Hải, Thành phố Hải Phòng. ....................... 57
3.3.1. Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng đội ngũ tổ trưởng chuyên môn ............ 57
3.3.2. Đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động tổ
chuyên môn ..................................................................................................... 61
3.3.3. Tăng cường công tác quản lý hoạt động dạy học của tổ chuyên môn
theo định hướng đổi mới phương pháp dạy học ............................................. 65
3.3.4. Tăng cường các hoạt động bồi dưỡng và tự bồi dưỡng chuyên môn,
nghiệp vụ cho giáo viên .................................................................................. 68
3.3.5. Đổi mới công tác quản lý nội dung sinh hoạt của tổ chuyên môn ........ 71

Bảng 2.11. Kết quả khảo sát quản lý bồi dưỡng, tự bồi dưỡng của giáo viên 44
Bảng 2.12. Kết quả khảo sát quản lý hoạt động sinh hoạt của TCM .............. 45
Bảng 2.13. Thực trạng quản lý công tác kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế
hoạch của tổ chuyên môn và giáo viên. .......................................................... 47
Bảng 3.1. Kết quả khảo sát về mức độ cần thiết của các biện pháp quản lý
hoạt động TCM ở trường THPT Cát Hải ........................................................ 76
Bảng 3.2. Kết quả khảo sát về mức độ khả thi của các biện pháp .................. 78
quản lý hoạt động TCM ở trường THPT Cát Hải ........................................... 78

vii


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Đất nước đang trên đường phát triển và hội nhập quốc tế ngày càng sâu
rộng. Nhu cầu đào tạo được nguồn nhân lực để phát triển kinh tế - xã hội đã
đặt ra cho ngành giáo dục nhiều khó khăn và thách thức. Trước thực tế đó đòi
hỏi ngành giáo dục cần phải có những đổi mới để đáp ứng được sự phát triển
của đất nước.
Trong văn kiện Đại hội XI của Đảng xác định: “Phát triển giáo dục là
quốc sách hàng đầu. Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo
hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế,
trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán
bộ quản lý là khâu then chốt”.
Như vậy, đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là
nguồn nhân lực chất lượng cao, từ đó xuất hiện những nhân tài đích thực, đưa
đất nước phát triển nhanh và bền vững, là chủ trương lớn của Đảng và Nhà
nước, là ý nguyện của nhân dân, là yêu cầu của thời đại. Trong đó Giáo dục
và đào tạo có vai trò quan trọng và trách nhiệm chính để đào tạo và nâng cao
chất lượng nguồn nhân lực đó. Và lực lượng đóng vai trò đặc biệt quan trọng

cũng xuất hiện không ít khó khăn, không ít vấn đề bất cập do đòi hỏi ngày
càng cao của chất lượng dạy học.
Với nhận thức đó, tôi chọn đề tài: “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn
ở trường Trung học phổ thông Cát Hải, thành phố Hải Phòng” để nghiên
cứu.
2. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở trường
THPT Cát Hải, thành phố Hải Phòng.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường
THPT.
3.2. Nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường
THPT Cát Hải, thành phố Hải Phòng.

2


3.3. Đề xuất một số biện pháp quản lý nâng cao chất lượng hoạt động tổ
chuyên môn ở trường THPT Cát Hải, thành phố Hải Phòng hiện nay.
4. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
4.1. Khách thể nghiên cứu
Hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT.
4.2. Đối tượng nghiên cứu
Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT Cát Hải – Huyện
Cát Hải - Hải Phòng.
5. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động tổ
chuyên môn ở trường THPT Cát Hải, thành phố Hải Phòng từ năm 2010 đến
nay.
6. Câu hỏi nghiên cứu

- Nghiên cứu một số các luận văn về khoa học quản lý giáo dục liên
quan.
9.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn.
- Nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến quản lý hoạt động TCM ở
trường THPT Cát Hải: Kế hoạch thực hiện nhiệm vụ năm học, các báo cáo
tổng kết năm học.
- Phương pháp điều tra bằng phiếu: Xây dựng bảng hỏi cho 03 đồng chí
trong Ban giám hiệu, các đồng chí tổ trưởng và giáo viên về thực trạng hoạt
động của tổ chuyên môn.
9.3. Phương pháp nghiên cứu bổ trợ
- Phương pháp thống kê toán học để xử lý số liệu
10. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ
lục, luận văn được trình bày trong 3 chương.
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường
THPT.
Chƣơng 2: Cơ sở thực tiễn quản lý tổ chuyên môn ở trường THPT Cát
Hải, thành phố Hải Phòng.
Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường
THPT Cát Hải, thành phố Hải Phòng.

4


CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN
Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Tổng quan nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trƣờng
THPT
1.1.1. Nghiên cứu ngoài nước

Việt Nam, bước đầu dặt nền tảng xây dựng triết lý quản lý giáo dục, xây dựng
lý luận quản lý hoạt động dạy học trong thực tiễn Việt Nam.
Có thể kể đến các công trình nghiên cứu của các tác giả Phạm Minh
Hạc, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Ngọc Quang, Trần
Kiểm,....Ở các công trình nghiên cứu này, các tác giả đã đề cập đến các vấn
đề chung về quản lý giáo dục, lý luận quản lý giáo dục, các nội dung về quản
lý tổ chuyên môn và các nội dung khác về quản lý giáo dục. Các tác gỉa đã đề
cập về vấn đề đội công tác trong một tổ chức. Tổ chuyên môn là một tổ chức
năm trong nhà trường, vì vậy nghiên cứu về hoạt động tổ chuyên môn là
nghiên cứu về vấn đề đội công tác trong tổ chức. Đây là nội dung liên quan
sát đến vấn đề hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trường THPT.
Trong những năm gần đây, đã có nhiều đề tài luận văn thạc sĩ, nhiều tác
giả nghiên cứu về quản lý nâng cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn.
- “Một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng hoạt động tổ
chuyên môn ở các trường THPT thành phố Hà Đông – Tỉnh Hà Tây” của
Nguyễn Thế Quang (2007).
- “Một số giải pháp quản lý của Hiệu trưởng nhằm nâng cao hoạt động
tổ chuyên môn ở các trường THPT huyện Quảng Xương – Tỉnh Thanh Hóa”
của Lê Văn Bắc (2009).
- “Một số biện pháp quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở các trường
tiểu học thành phố Thanh Hóa của Lê Đại Hành (2010).
- “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn của Hiệu trưởng trường phổ thông
dân tộc nội trú tỉnh Hà Giang” của Triệu Thị Chính (2010).
Các nghiên cứu trên nhìn chung đã đưa ra một số biện pháp quản lý của
Hiệu trưởng trên cơ sở chỉ đạo hoạt động dạy học của tổ chuyên môn ở các
cụm trường THPT trên địa bàn các tỉnh và trường nội trú. Nhưng vấn đề quản

6





là khách thể quản lý nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [12,
tr.25].
Từ những quan niệm nêu trên chúng ta có thể hiểu: Quản lý là một quá
trình tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến khách thể
quản lý (đối tượng quản lý) thông qua việc thực hiện các chức năng quản lý,
nhằm đạt được mục đích của quản lý.
Như vậy, có thể thấy quản lý vừa là một khoa học vừa là một nghệ
thuật, quản lý được coi là một nghề nhằm dẫn dắt trong một hoàn cảnh nhất
định, một nhóm người, nhằm đạt được các mục tiêu phù hợp với mục đích
của tổ chức. Do vậy mà người quản lý cần phải hội tụ đầy đủ các yếu tố về
kiến thức, kĩ năng, nghiệp vụ quản lý, vừa như một nhà quân sự, vừa như một
nhà tâm lí, một nhà sư phạm mẫu mực, một nghệ sĩ sân khấu, vừa phải có một
trái tim “nóng”, vừa phải có một cái đầu “lạnh”.
Quản lý ngày nay được coi là một trong năm nhân tố phát triển kinh tế
xã hội: vốn, nguồn lực lao động, khoa học kỹ thuật, tài nguyên và quản lý.
Trong đó quản lý giữ vai trò quyết định sự thành công. Báo cáo chính trị của
Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam tại Đại hội Đại biểu
toàn quốc lần thứ XI chỉ rõ: “Tăng cường hiệu lực quản lý của Nhà nước là
công tác cấp bách, là điều kiện tất yếu để đảm bảo huy động lực lượng to lớn
của quần chúng nhân dân để hoàn thành mọi nhiệm vụ chính trị do Đảng đề
ra, đáp ứng yêu cầu và nguyện vọng của nhân dân”.
1.2.1.2. Chức năng quản lý
Trong quản lý, chức năng quản lý là một phạm trù quan trọng, mang
tính khách quan, có tính độc lập tương đối. Chức năng quản lý nẩy sinh và là
kết quả của quá trình phân công lao động, là bộ phận tạo thành hoạt động
quản lý tổng thể, được tách riêng, có tính chuyên môn hóa. Như vậy, có thể
hiểu chức năng quản lý là nội dung của hoạt động quản lý mà chủ thể sử dụng
một cách có ý thức để tác động đến khách thể quản lý nhằm đạt được mục

hưởng quyết định đến hai chức năng kia.
- Chức năng kiểm tra: Kiểm tra là chức năng của người quản lý nhằm
đánh giá, phát hiện và điều chỉnh kịp thời giúp cho hệ quản lý vận hành tối
ưu, đạt mục tiêu đề ra. Kiểm tra là nhằm xác định kết quả thực hiện kế hoạch

9


trên thực tế, phát hiện những sai lệch, đề ra biện pháp uốn nắn điều chỉnh kịp
thời. Kiểm tra không hẳn là giai đoạn cuối cùng của chu kỳ quản lý, bởi kiểm
tra không chỉ diễn ra khi công việc đã hoàn thành có kết quả mà nó diễn ra
trong suốt quá trình từ đầu đến cuối, từ lúc chuẩn bị xây dựng kế hoạch.
Bốn chức năng quản lý nói trên có mối quan hệ mật thiết và gắn bó hữu
cơ với nhau trong quá trình quản lý. Tuy nhiên, để thực hiện tốt các chức
năng trên thì chủ thể quản lý phải sử dụng đến yếu tố thông tin như là một
công cụ hỗ trợ để cùng thực hiện mục tiêu của quá trình quản lý.

Hoạch
định

Tổ
chức

Điều
khiển
Hoạch
định

Điều
chỉnh

hữu hiệu để thực hiện thì phương pháp cũng không giải quyết được vấn đề.
- Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn
Là tổ hợp các phương pháp tiến hành của chủ thể quản lý, nhằm tác
động đến đối tượng quản lý để các hoạt động chuyên môn đạt được hiệu quả
cao nhất. Các biện pháp quản lý phải có mục tiêu cụ thể, rõ ràng, có cơ sở
khoa học và tính thực tiễn, khả thi và đạt được mục tiêu đề ra.
- Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của Hiệu trưởng
Là cách vận dụng sáng tạo chức năng quản lý của Hiệu trưởng nhằm
tác động đến tổ chuyên môn và các yếu tố khác có liên quan để nâng cao chất
lượng hoạt động chuyên môn trong nhà trường.
1.2.2. Quản lý giáo dục
Giáo dục là một dạng hoạt động đặc biệt có nguồn gốc từ xã hội. Bản
chất của hoạt động giáo dục là quá trình truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm
lịch sử - xã hội của các thế hệ loài người, nhờ có giáo dục mà các thế hệ nối

11


tiếp nhau phát triển, tinh hoa văn hóa dân tộc, nhân loại được kế thừa, bỏ
sung, hoàn thiện và trên cơ sở đó không ngừng phát triển.
Theo nhà giáo dục Liên Xô M.I.Kônđacốp thì: “Quản lý giáo dục là tác
động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở
tất cả các cấp khác nhau đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ cơ quan
quản lý cao nhất là Bộ đến Sở và nhà trường) nhằm mục đích đảm bảo việc
hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những
quy luật chung của xã hội cũng nh quy trình của giáo dục, của sự phát triển
thể lực và tâm lý trẻ em”.
- Theo P.V.Khuđôminxky: “Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có
kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau
đến tất cả các khâu của hệ thống (từ Bộ đến nhà trường) nhằm mục đích đảm

nơi trực tiếp làm công tác đào tạo thế hệ trẻ, là cơ quan giáo dục chuyên biệt,
có đội ngũ các nhà giáo dục được đào tạo, nội dung chương trình được chọn
lọc, phương pháp giáo dục phù hợp với mọi lứa tuổi, các phương tiện kĩ thuật
phục vụ cho giáo dục, mục đích giáo dục của nhà trường phù hợp với xu thế
phát triển của xã hội.
Theo Đặng Quốc Bảo, Bùi Việt Phú: “Nhà trường là một tổ chức
chuyên biệt trong hệ thống tổ chức xã hội thực hiện chức năng tái tạo nguồn
nhân lực phục vụ cho sự duy trì và phát triển xã hội” [3, tr. 3].
* Quản lý nhà trường
Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối
giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường
vận hành theo nguyên lí giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào
tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh” [16, tr. 242].
Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý nhà trường là quản lý hoạt
động dạy và học tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng
thái khác để dần dần tiến tới mục tiêu giáo dục”[12, tr. 34].
Theo tác giả M.I.Kônđacốp: “Chúng ta hiểu quản lý nhà trường (công
việc

13


nhà trường) là một hệ thống xã hội - sư phạm chuyên biệt, hệ thống này đòi
hỏi những tác động có ý thức, có kế hoạch và hướng đích của chủ thể quản lý
đến tất cả các mặt của đời sống nhà trường, nhằm đảm bảo sự vận hành tối ưu
về các mặt kinh tế - xã hội, tổ chức - sư phạm của quá trình dạy học và giáo
dục thế hệ đang lớn lên” [8, tr. 373].
Như vậy, có thể hiểu Quản lý nhà trường chính là những công việc mà
người cán bộ quản lý nhà trường thực hiện chức năng quản lý để thực hiện
các nhiệm vụ công tác của mình. Đó chính là những hoạt động có ý thức, có

động của TCM; quản lý việc học tập của học sinh thông qua công tác giảng
dạy của giáo viên. Hoạt động của TCM có nhiệm vụ nâng cao hiệu quả công
tác giảng dạy trong nhà trường. Để quản lý có hiệu quả hoạt động TCM trong
nhà trường, Hiệu trưởng cần thực hiện công tác quản lý của mình thông qua
TCM. Để hoạt động của TCM có chất lượng thì Hiệu trưởng cần tiến hành
thực hiện công tác quy hoạch TCM, quản lý hoạt động dạy học, hoạt động
sinh hoạt của TCM, xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ tổ trưởng
chuyên môn, đội ngũ tổ viên trong TCM.
Như vậy có thể hiểu: quản lý hoạt động TCM là quá trình tác động của
hiệu trưởng một cách có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức và có
ảnh hưởng tích cực từ vai trò lãnh đạo của thủ trưởng và các tổ chức khác tới
TCM và sau đó là quá trình tự quản lý, điều hành, điều chỉnh, tự kiểm tra
đánh giá của chính TCM tới các thành viên nhằm đạt thành tích với kết quả
tốt nhất.
1.3. Trƣờng Trung học phổ thông và tổ chuyên môn trong trƣờng Trung
học phổ thông
1.3.1. Trường Trung học phổ thông trong hệ thống giáo dục quốc dân.
Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường
trung học có nhiều cấp học do Bộ GD&ĐT ban hành ngày 02/4/2007 ghi rõ:
Trường THPT là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân.
Trường có tư cách pháp nhân và có con dấu riêng. Trường THPT được đặt
dưới sự quản lý của Sở GD&ĐT.
Mỗi trường THPT có Ban giám hiệu gồm một Hiệu trưởng và một số Phó
Hiệu trưởng (1 hoặc 2 tùy qui mô của trường).

15


Trường THPT có các tổ chức hoạt động không ngoài mục đích của
công việc giáo dục. Tổ chức Đảng Cộng sản Việt Nam trong nhà trường lãnh