SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỨC PHỔ
TRƯỜNG TIỂU HỌC SỐ 3 PHỔ THẠNH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC KỸ NĂNG
SỐNG CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

Lĩnh vực: Lĩnh vực khác
Tên tác giả: ….
Chức vụ: Giáo viên Tiểu học

Năm học 2014 - 2015

1


SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học
MỤC LỤC

Contents
Contents........................................................................................................................................2
PHẦN I:........................................................................................................................................2
ĐẶT VẤN ĐỀ..............................................................................................................................2
PHẦN II:.......................................................................................................................................4
NỘI DUNG NGHIÊN CỨU.........................................................................................................4
CHƯƠNG 1..............................................................................................................................5
CƠ SỞ LÝ LUẬN....................................................................................................................5
1.1. KỸ NĂNG SỐNG LÀ GÌ?............................................................................................6
1.2. ĐẶC ĐIỂM TÂM SINH LÝ CỦA TRẺ......................................................................6

dạy khối lớp 5 tại trường Tiểu học số 3 Phổ Thạnh với nhiều bức xúc trước học
sinh chưa có kinh nghiệm kỹ năng sống. Do đó, đòi hỏi người giáo viên phải có
trình độ, có năng lực phẩm chất đạo đức tốt, tâm huyết với nghề, yêu thương tận
tụy với học sinh, bởi giáo viên đóng vai trò quan trọng vì mọi kiến thức, hành vi ,
phẩm chất và năng lực được hình thành ở nhà trường, đặc biệt là cấp Tiểu học.
Hơn nữa giáo viên Tiểu học là người trực tiếp giảng dạy và giáo dục các em học
sinh, ngoài việc cung cấp kiến thức, văn hoá còn dạy các học sinh tự giải quyết
được một số vấn đề thiết thực trong cuộc sống hằng ngày như: tự chăm sóc sức
khỏe, bảo vệ môi trường và phòng chống các tệ nạn xã hội,…để các em chủ
động, tự tin không phụ thuộc hoàn toàn vào người lớn mà vẫn có thể tự bảo vệ
mình.
Chính vì vậy, người giáo viên ngoài việc trang bị cho học sinh vốn kiến
thức cơ bản trong học tập, lao động còn phải giáo dục học sinh có kỹ năng sống
đó là: Học để biết, Học để làm, Học để tự khẳng định mình và Học để cùng
nhau chung sống.
Năm học 2014-2015 là năm học tiếp tục thực hiện phong trào thi đua
“Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” việc giáo dục kỹ năng sống
cho học sinh là một trong những nội dung của phong trào. Vì thế, nhà trường cần
chú trọng hơn đến nội dung “Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh”.
Để thực hiện tốt giáo dục kĩ năng sống cho học sinh, nhiệm vụ đầu tiên của
giáo viên là nghiên cứu và nắm vững đặc điểm tâm sinh lí của học sinh, xây
dựng mục tiêu, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục phù hợp vào hoàn
cảnh, điều kiện dạy học cụ thể của lớp, của trường và vận dụng một cách linh
hoạt sáng tạo với nhu cầu, trình độ của học sinh. Với những kinh nghiệm tôi rút
ra từ thực tiễn sẽ góp phần xây dựng thế hệ học sinh năng động, thân thiện, phát
3


SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học
triển toàn diện trong nhà trường.Vì vậy tôi đã chọn sáng kiến kinh nghiệm “ Một

phát triển hài hòa về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức.
- Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là giáo dục cho các em có cách sống
tích cực, xây dựng cho các em các hành vi theo hướng tích cực phù hợp với mục
tiêu phát triển toàn diện nhân cách người học.

5


SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học
1.1. KỸ NĂNG SỐNG LÀ GÌ?
Có nhiều quan niệm khác nhau về kỹ năng sống:
- Theo tổ chức Y tế Thế giới (WHO), kỹ năng sống là khả năng để có hành vi
thích ứng và tích cực , giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước nhu cầu và
thác thức của cuộc sống hằng ngày.
- Theo UNICEFF, Kỹ năng sống là cách tiếp cận giúp thay đổi hoặc hình
thành hành vi mới. Các tiếp cận này có sự cân bằng về tiếp thu kiến thức, hình
thành thái độ và kĩ năng.
- Theo tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục Liên hợp quốc (UNESCO),
kỹ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục, đó là:
Học để biết: gồm các kỹ năng tư duy như: tư duy phê phán, tư duy sáng
tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề, nhận thức được hậu quả của việc làm…;
Học làm người: gồm các kỹ năng cá nhân như ứng phó với căng thẳng,
kiểm soát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin…;
Học để chung sống: gồm các kỹ năng như giao tiếp, thương lượng, tự
khẳng định, hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm thông
Học để làm: gồm kỹ năng thực hiện công việc và nhiệm vụ như: kỹ năng
đặt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm..;
Tóm lại kỹ năng sống rất cần thiết cho cuộc sống hàng ngày của con người
để cá nhân tự lực trong cuộc sống, học tập và làm việc hiệu quả.
1.2. ĐẶC ĐIỂM TÂM SINH LÝ CỦA TRẺ

mình. Ở trường các em còn được tiếp xúc với bạn bè, với tập thể nhóm bạn, tổ,
lớp; những hoạt động tập thể cũng ảnh hưởng không ít đến việc hình thành, phát
triển nhân cách và giáo dục kỹ năng sống cho trẻ.

CHƯƠNG 2

7


SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học

THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN

2.1. THỰC TRẠNG
Thực trạng ở trường Tiểu học số 3 Phổ Thạnh, một số học sinh còn thiếu
kỹ năng sống như: thiếu tính tự lập; chưa tự giác, thiếu tự tin trước tập thể, chưa
biết cách ứng xử phù hợp. Kỹ năng giao tiếp hạn chế, nói trỗng với người lớn,
thầy cô, gọi bạn bằng mày, tao …vv. Để giúp học sinh có kỹ năng sống tốt, tôi đã
tiến hành khảo sát thực tế một số kỹ năng của các lớp như sau:
• Khảo sát HS lớp 1 A1 phân hiệu trung tâm đầu năm học 2013 - 2014:
•

Nội dung khảo sát: Tự mặc quần áo. Tự giác ngồi học bài
Tự mặc quần áo

TSHS

Tự giác ngồi học bài

Tự mình mặc


%

SL

%

14

58,3

10

41,7

10

41,7

14

58,3

• Khảo sát lớp 2A 2 phân hiệu trung tâm đầu năm học 2013 - 2014:
•

Nội dung khảo sát: Thảo luận nhóm . Khảo sát qua quan sát HS thực hành
thảo luận nhóm trong một số tiết Đạo đức.

TSHS

22

%
73,3

SL
8

%
26,7

Từ thực trạng trên, qua nhiều năm giảng dạy tại trường Tiểu học số 3 Phổ
Thạnh tôi tìm ra một số nguyên nhân dẫn đến các em học sinh chưa có kỹ năng
sống tốt là:
2.2. NGUYÊN NHÂN
2.2.1.Về phía giáo viên:
- Một số giáo viên chưa thực sự quan tâm đến việc giáo dục kỹ năng sống
cho học sinh, mà chỉ chú trọng truyền thụ kiến thức ở sách giáo khoa nên chưa
chịu khó tìm tòi các hình thức và phương pháp tổ chức cho các hoạt động này
nên làm mất sự hứng thú của học sinh.
2.2.2. Về phía học sinh:
- Học sinh học tập thụ động, chủ yếu chỉ nghe và làm theo thầy cô giáo,
chưa có tính sáng tạo, tính tự giác chưa cao, lười hoạt động.
- Học sinh chỉ có học kiến thức, khả năng ứng phó với các tình huống trong
cuộc sống kém, thiếu sự tự tin trước đông người.

9


SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học

học sinh Tiểu học tôi đã thực hiện các biện pháp sau:
3.1. BÁM SÁT NỘI DUNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH
Nội dung giáo dục kỹ năng sống ở Tiểu học hết sức đơn giản, gần gũi với
trẻ em, là những kiến thức tối thiểu để các em có thể tự lập... Và mục đích quan
trọng nhất là giúp các em tự tin hơn, tự lập hơn trong cuộc sống. Vì vậy khi tổ
chức các hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh cần:
- Bám sát vào nội dung của giáo dục kỹ năng sống và vận dụng linh hoạt các
nội dung của giáo dục kỹ năng sống tuỳ theo từng hoạt động giáo dục ngoài giờ
lên lớp và điều kiện cụ thể của từng môn học.
- Xác định rõ các nội dung giáo dục kỹ năng sống (xác định rõ các kỹ năng
sống cần hình thành và phát triển cho học sinh) để tích hợp vào nội dung của hoạt
động giáo dục.
- Tạo ra động lực cho học sinh tham gia một cách tích cực vào quá trình hình
thành kỹ năng sống nói chung và kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng ra quyết
định, kỹ năng tự nhận thức về bản thân, kỹ năng ứng phó với cảm xúc...
3.2. THỰC HIỆN TỐT CÁC NGUYÊN TẮC GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG
Kỹ năng sống là tất cả những điều cần thiết chúng ta phải biết để có được
khả năng thích ứng với những thay đổi diễn ra hằng ngày trong cuộc sống. Vì thế
GV cần nắm rõ 5 nguyên tắc về giáo dục kĩ năng sống cho học sinh. :
3.2.1. Tương tác:
Kỹ năng sống được hình thành tốt trong quá trình học sinh tương tác với
bạn bè và những người xung quanh. Tạo điều kiện để các em có dịp thể hiện ý
11


SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học
kiến của mình và xem xét ý kiến của người khác... Do vậy, giáo viên cần tổ chức
các hoạt động có tính chất tương tác trong các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên
lớp để giáo dục kỹ năng sống cho các em.
3.2.2. Trải nghiệm:

giáo dục. Rèn luyện cho học sinh các kỹ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi như :
kỹ năng giao tiếp ứng xử có văn hoá; kỹ năng tổ chức quản lý và tham gia các
hoạt động tập thể với tư cách là chủ thể của hoạt động; kỹ năng tự kiểm tra, đánh
giá kết quả học tập, rèn luyện; củng cố, phát triển các hành vi, thói quen tốt trong
học tập, lao động và công tác xã hội. Bồi dưỡng thái độ tự giác tích cực tham gia
các hoạt động tập thể và hoạt động xã hội; hình thành tình cảm chân thành, niềm
tin trong sáng với cuộc sống, với quê hương đất nước; có thái độ đúng đắn đối
với các hiện tượng tự nhiên và xã hội. Vì vậy cần phát huy tối đa vai trò, tác dụng
và hiệu quả của hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh.
3.4. XÂY DỰNG KẾ HOẠCH GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG
- Tích hợp nội dung giáo dục kỹ năng sống vào các môn học, vào các hoạt
động giáo dục khác.
- Thường xuyên tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi tập thể lành mạnh,
chơi các trò chơi dân gian, tổ chức các hoạt động văn nghệ thể thao, qua các hoạt
động rèn cho học sinh kĩ năng ứng xử với bạn bè, xây dựng tinh thần đoàn kết
tốt, kỹ năng lắng nghe, kỹ năng hợp tác, kỹ năng quyết định, biết kiềm chế bản
thân trong khi xử lí các tình huống với bạn bè.
- Tổ chức các hoạt động lao động vừa sức với học sinh: vệ sinh sân trường,
lớp học, trồng chăm sóc cây trên sân trường, bồn hoa, vườn trường, ; học sinh
được rèn một số kỹ năng như: cầm chổi quét, nhặt rác, tưới cây, tỉa lá,...; thông
qua đó HS biết sử dụng có hiệu quả đồ dùng lao động.
- Giáo dục học sinh có ý thức xây dựng trường lớp “Xanh – Sạch – Đẹp”
thường xuyên chăm sóc cây xanh trong trường học.

13


SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học

Giáo viên chủ nhiệm cùng học sinh chăm sóc cây xanh

giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài bằng hệ thống câu hỏi gợi ý phù
hợp, học sinh sẽ được tự mình nghiên cứu, được phát biểu suy nghĩ của bản thân,
được lĩnh hội kiến thức bằng việc chủ động phát huy tính tích cực của bản thân
mình . Trong quá trình tìm hiểu bài, giáo viên cần tôn trọng ý kiến của học sinh,
động viên, khuyến khích, hỗ trợ, bổ sung cho học sinh, tránh chê bai hoặc nói “
sai ” mà phải là “ ai bổ sung cho bạn, ý kiến khác,… ” .
- Cho học sinh trao đổi, thảo luận nhóm :
+ Kể những việc làm cho thấy bạn nhỏ là người : Thông minh ; Dũng cảm
Từng thành viên sẽ được nêu ý kiến cá nhân mình, được giao tiếp trao đổi
cùng bạn để đi đến thống nhất chung .
- Cho học sinh trao đổi thảo luận với bạn trong lớp ( nhóm 4 ) :
+ Vì sao bạn nhỏ trong bài tự nguyện tham gia bắt bọn trộm gỗ ?
15


SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học
+ Em học tập được ở bạn nhỏ điều gì ?
* Nhiều học sinh được nêu suy nghĩ của mình. Giáo viên động viên, khuyến
khích, tôn trọng ý kiến của các em .
c. Liên hệ thực tế :
- Cho học sinh được nói lên nguyện vọng,suy nghĩ, tình cảm của mình :
+ Nếu em là bạn nhỏ trong bài, em sẽ làm gì ?
- Học sinh sẽ được trao đổi, thảo luận với bạn, nêu lên ý kiến cá nhân mình:
Qua bài, em có suy nghĩ gì về trách nhiệm của mỗi người dân đối với đất nước,
với địa phương; trách nhiệm của mỗi học sinh đối với trường – lớp của mình ?
Giáo viên là người tóm tắt các ý kiến, định hướng, giáo dục học sinh bằng
các việc làm cụ thể .
3.5.2. Trong các hoạt động ngoài giờ lên lớp :
- Hoạt động ngoài giờ lên lớp là các buổi giao lưu học tập, là các tiết sinh
hoạt Đội, sinh hoạt ngoài giờ lên lớp, sinh hoạt múa hát tập thể, các hoạt động

đạt cá nhân, học tập điều hay từ bạn, rút kinh nghiệm cho bản thân mình .
3.5.3. Trong các hoạt động gia đình
Học sinh cũng chịu ảnh hưởng trực tiếp từ sự giao tiếp trong gia đình, chịu
ảnh hưởng của truyền thống và văn hoá của gia đình . Có học sinh được sự cưng
chiều thái quá của ông bà, cha mẹ đã trở nên “ ngang ngược ” . Vì thế, cần phối
hợp với phụ huynh, gia đình học sinh để tìm hiểu về hoàn cảnh sống, nắm bắt kịp
17


SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học
thời đặc điểm tâm sinh lí của học sinh để giúp học sinh hiểu được : Giao tiếp
trong gia đình là “ Trên kính - dưới nhường ”, học sinh cần :
+ Lễ phép, kính trọng ông bà, cha mẹ .
+ Vâng lời, giúp đỡ bố mẹ ; nhường nhịn em nhỏ .
+ Biết ứng xử với mọi người trong gia đình, biết nói “ cảm ơn ”, “ xin lỗi ”,
“ vâng, ạ, dạ, thưa ” … với cả những người thân thiết trong gia đình, biết dùng từ
ngữ phù hợp, đúng mực, phù hợp với hoàn cảnh đồng thời phải biết lắng nghe,
tôn trọng ý kiến mọi người ngay cả khi bất đồng quan điểm, cả khi việc không
theo ý mình .
* VÍ DỤ MINH HỌA: Một học sinh không làm bài về nhà, giáo viên
cần để học sinh nêu được :
+ Lí do vì sao em không làm bài về nhà ?
Giáo viên cần phối hợp với phụ huynh, yêu cầu bố mẹ học sinh tìm hiểu lí
do, khuyến khích rằng con có khả năng làm được việc đó hơn là la mắng, đánh
đập, học sinh sẽ cảm thấy tự tin, có cơ hội được trình bày vấn đề của mình .
Giáo viên cần định hướng cho học sinh trong giao tiếp hàng ngày:
+ Lời đề nghị khi yêu cầu, mong muốn được giúp đỡ .
+ Lời từ chối khi không đồng ý, không muốn hoặc không thể thực hiện
đúng yêu cầu của người khác .
+ Lời xin lỗi khi làm phiền, khi mắc lỗi, khi không làm đúng, khi từ chối,


SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA SÁNG KIẾN:

- Sáng kiến kinh nghiệm tôi đã thực hiện tại trường Tiểu học số 3 Phổ Thạnh,
và sinh hoạt chuyên môn ở các trường bạn, tôi đã điều tra nghiên cứu và thử áp
dụng thực tế đã được các đồng nghiệp trong và ngoài trường đồng tình ủng hộ.
Kết quả cho thấy học sinh ngoan hơn, tự giác chủ động, mạnh dạn hơn, đã thể
hiện được cách xử lý trong ứng xử khá phù hợp. Cụ thể:
- Khảo sát: HS lớp 1 A1 phân hiệu trung tâm cuối năm học 2013 - 2014:
Tự mặc quần áo

TSHS

24

Tự giác ngồi học bài ở nhà

Tự mình mặc

Cần người lớn

Tự giác không

Chưa tự giác,

quần áo

giúp mặc quần


8,3

20

83,3

4

16,7

* Khảo sát lớp 2A 2 phân hiệu trung tâm cuối năm học 2013 - 2014:
* Nội dung khảo sát: Thảo luận nhóm . Khảo sát qua quan sát HS thực hành
thảo luận nhóm trong một số tiết Đạo đức.

TSHS

Thực hành thảo luận nhóm
Biết cách lắng nghe, hợp tác
Chưa biết cách lắng nghe, hay tách
ra khỏi nhóm

SL
%
SL
25
24
96,0
1
* Khảo sát lớp 5/3 phân hiệu trung tâm năm học 2014 - 2015:

3,3

- Sau sáng kiến kinh nghiệm này tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu và tìm thêm
nhiều biện pháp giáo dục kỹ năng sống để các năm học 2014 – 2015 và các năm
học tiếp theo giáo dục kỹ năng sống cho HS đạt nhiều kết quả tốt hơn.

CHƯƠNG 5
TIỂU KẾT

Từ thực tiễn tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở
trường Tiểu học số 3 Phổ Thạnh. Giáo dục kỹ năng sống trong trường học góp
21


SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học
phần rèn luyện, hình thành cho học sinh sống có trách nhiệm hơn và biết lựa chọn
cách ứng xử phù hợp, ứng phó với các sức ép, thách thức trong cuộc sống.
Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua các hoạt động, để học sinh
tự cảm nhận, đánh giá, nhận xét qua các hành vi và từ đó hình thành các kỹ năng;
thực hiện sự phối hợp trong và ngoài nhà trường làm tốt công tác xã hội hoá
trong việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh.
Giáo dục kỹ năng sống còn tạo mối quan hệ thân thiện, cởi mở giữa thầy,
trò, sự hứng thú tự tin, chủ động sáng tạo trong học tập, nâng cao chất lượng,
hiệu quả giáo dục. Học sinh được giáo dục kỹ năng sống xác định được bổn phận
và nghĩa vụ của mình đối với bản thân, gia đình và xã hội.
Giáo dục kỹ năng sống còn cần đến vốn sống, tình thương và nhân cách
của người thầy. Học sinh học kiến thức ở thầy trước hết là ở tấm gương sống của
người thầy. Vì vậy, “ mỗi thầy cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng
tạo”.
Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh không phải là công việc “một sớm,

sáng tạo của học sinh. Các em cảm thấy rất vui và biết thêm nhiều kiến thức. Nhờ
đó các em biết tự chăm sóc bản thân như là tự sắp xếp góc học tập thật ngăn nắp,
tự giặt quần áo cho mình, vệ sinh cá nhân và môi trường sống.... Ngoài ra, em
còn giúp bố mẹ nhiều việc nhà. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc
đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục xem học sinh là trung tâm, góp phần tạo
điều kiện cho việc hoàn thiện nhân cách học sinh ngay từ khi còn ngồi trên ghế
nhà trường.
Để có thể giáo dục kỹ năng sông tốt cho học sinh cần phải có sự phối hợp
cả gia đình, nhà trường và xã hội. Vai trò giáo dục của gia đình và xã hội giữ vị
trí quan trọng, vai trò giáo dục của nhà trường mang yếu tố quyết định giúp các

23


SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học
em có thể có những định hướng đúng đắn, để sau này trở thành những người con
có ích cho xã hội, hiếu thảo trong gia đình.
Sáng kiến kinh nghiệm chắc có lẽ còn có nhiều thiếu sót . Tôi mong rằng
Thầy cô sẽ có nhiều ý kiến đóng góp để chúng ta cùng nhau hoàn thiện một cách
cụ thể các biện pháp Giáo dục kỹ năng sống trong trường Tiểu học, nhằm xây
dựng nhà trường thành môi trường giáo dục thân thiện tích cực, gíúp các em phát
triển toàn diện và trở thành một công dân tốt.
Phổ Thạnh, ngày 18 tháng 11 năm 2014
Người viết

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Giáo dục kĩ năng sống trong các môn học ở Tiểu học lớp 1, lớp 2, lớp 3,
lớp 4, lớp 5 – Bộ Giáo dục và Đào tạo- Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
2. Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên Tiểu học - Bộ Giáo dục và
Đào tạo- Nhà xuất bản Giáo dục.