I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

TRN TH TRC CHI

Quy định về thủ tục đình công
trong Pháp luật Việt Nam - Thực trạng trong các
doanh nghiệp có vốn đầu t- n-ớc ngoài

LUN VN THC S LUT HC

H NI - 2015


I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

TRN TH TRC CHI

Quy định về thủ tục đình công
trong Pháp luật Việt Nam - Thực trạng trong các
doanh nghiệp có vốn đầu t- n-ớc ngoài
Chuyờn ngnh: Lut Kinh t
Mó s: 60 38 01 07

LUN VN THC S LUT HC

Ngi hng dn khoa hc: TS. LU BèNH NHNG

H NI - 2015


1.1.1. Đình công ............................................................................................. 9
1.1.2. Khái niệm về thủ tục đình công ......................................................... 13
1.1.3. Pháp luật về thủ tục đình công ........................................................... 17
1.2.

Ý nghĩa, tầm quan trọng của việc quy định thủ tục đình công
và thực hiện các quy định về thủ tục đình công ............................... 21

1.3.

Quy định về thủ tục đình công của một số nƣớc trên thế giới ..... 25

KẾT LUẬN CHƢƠNG 1................................................................................ 28
Chƣơng 2: THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH VỀ THỦ TỤC ĐÌNH CÔNG
VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP
CÓ VỐN ĐẦU TƢ NƢỚC NGOÀI (FDI) TẠI VIỆT NAM ................ 29
2.1.

Quy định về thủ tục đình công trong Bộ luật lao động năm
1994, sửa đổi bổ sung năm 2006....................................................... 29

2.2.

Quy định về thủ tục đình công theo Bộ luật lao động năm 2012 ...... 33

2.2.1. Quy định của pháp luật về thủ tục đình công ..................................... 33
2.2.2. Đánh giá những hạn chế trong quy định của pháp luật về thủ tục
đình công theo Bộ luật lao động năm 2012 ....................................... 42
2.3.


3.2.2. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi các quy định
của pháp luật về thủ tục đình công tại Việt Nam ............................... 70
KẾT LUẬN CHƢƠNG 3................................................................................ 77
KẾT LUẬN CHUNG .................................................................................... 79
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................... 81


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
BLLĐ:

Bộ Luật lao động

ILO:

Tổ chức lao động quốc tế - International Labour Organization

NLĐ:

Ngƣời lao động

NSDLĐ:

Ngƣời sử dụng lao động

TCLĐ:

Tranh chấp lao động

TCLĐTT: Tranh chấp lao động tập thể
UBND:


1


việc ghi nhận quyền đình công của ngƣời lao động, Nhà nƣớc cũng cần quy
định chi tiết về trình tự, thủ tục tiến hành đình công và các hành vi bị cấm khi
tiến hành đình công nhằm hạn chế những hậu quả tiêu cực do đình công gây
ra, hƣớng việc thực hiện quyền đình công của ngƣời lao động vào trong khuân
khổ của pháp luật.
Đối với ngƣời lao động tại nhiều nƣớc trên thế giới, đình công là hiện
tƣợng kinh tế - xã hội bình thƣờng và phổ biến, đƣợc nhiều ngƣời lao động sử
dụng có hiệu quả nhằm đạt đƣợc những yêu sách đặt ra trong quan hệ lao
động. Nhƣng đối với ngƣời lao động Việt Nam, việc tổ chức một cuộc đình
công đáp ứng yêu cầu của pháp luật là vấn đề không dễ dàng. Qua đánh giá
các cuộc đình công ở nƣớc ta có thể thấy, mặc dù nhiều cuộc đình công có
xuất phát từ việc tranh chấp lao động, từ những bức xúc thật sự trong quan hệ
lao động nhƣng cách tổ chức đã vi phạm các quy định về thủ tục, trình tự do
pháp luật quy định.
Đình công là quyền cơ bản của ngƣời lao động, đã đƣợc nhiều công
trình khoa học đề cập, nghiên cứu và luôn là vấn đề thời sự không chỉ trong
luật lao động mà còn có tính thời sự trong đời sống xã hội hiện đại.
Trong những năm qua cùng với việc mở rộng quan hệ, liên kết, đầu tƣ,
hội nhập kinh tế quốc tế, thích ứng với hệ thống pháp luật quốc tế và với các
quốc gia trên thế giới, đồng thời với việc tăng cƣờng dân chủ trong quan hệ
lao động, đảm bảo quyền, lợi ích của ngƣời lao động, pháp luật lao động đã
quy định về quyền đình công, nội dung, thủ tục thực hiện quyền đó tại Việt
Nam. Đó là một bƣớc tiến khá dài và có ý nghĩa quan trọng đối với bảo đảm
quyền con ngƣời, quyền công dân và quyền của ngƣời lao động ở nƣớc ta, dần
đƣa pháp luật nƣớc ta tiệm cận và hoà vào dòng chảy pháp luật quốc tế.
Trong các quy định về đình công, thủ tục đình công có một vai trò quan

các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài tìm ra các nguyên nhân chủ yếu
của việc vi phạm thủ tục đình công.

3


- Đƣa ra những kiến nghị, giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về thủ
tục đình công và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật đình công trong doanh
nghiệp ở Việt Nam.
3. Tính mới và những đóng góp của đề tài
- Về nội dung, luận văn góp phần làm sáng tỏ thêm các vấn đề lý luận
về đình công, nhất là đi sâu nghiên cứu cắt nghĩa những khía cạnh căn bản về
thủ tục đình công, một vấn đề có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm yếu
tố hợp pháp của cuộc đình công một cách đầy đủ và có hệ thống. Bên cạnh
đó, luận văn đánh giá một cách đầy đủ hệ thống các quy định về thủ tục đình
công từ trƣớc đến nay, vừa cập nhật nghiên cứu các quy định về thủ tục đình
công đƣợc quy định trong Bộ luật lao động năm 2012. Việc nghiên cứu còn
góp phần đánh giá, rút ra những kết luật khoa học về thực trạng áp dụng pháp
luật về thủ tục đình công tại các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài tại
Việt Nam, khu vực xảy ra nhiều đình công nhất ở Việt Nam. Luận văn đƣa ra
một số kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật về thủ tục đình công và
giải pháp thực thi hiệu quả các quy định này trong thực tế quan hệ lao động ở
Việt Nam trong thời gian tới.
Về cách tiếp cận, luận văn xuất phát từ việc nghiên cứu thủ tục đình
công, đây là vấn đề mang tính thủ tục, tuy nhiên lại có vai trò pháp lý quan
trọng để giúp các chủ thể xử lý các vấn đề liên quan khi đình công xảy ra.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Luận văn tập trung nghiên cứu các vấn đề chủ yếu sau đây:
- Những khía cạnh lý luận khoa học cơ bản về kinh tế, chính trị, pháp lý
trong các quy định về thủ tục đình công.

công và giải quyết đình công nhìn từ góc độ thực tiễn” Đào Thị Hằng Tạp chí
Luật học số 5/2004, “Điều chỉnh pháp luật đối với đình công và giải quyết
đình công ở Việt Nam hiện nay” Đỗ Ngân Bình, Tạp chí Luật học số 6/2004;

5


“Giải quyết tranh chấp lao động và đình công” Nguyễn Thị Kim Phụng, Tạp
chí Nghiên cứu lập pháp, số 4/2004.v.v.
Đặc biệt có đề tài luận án tiến sĩ “Pháp luật về đình công và giải
quyết đình công ở Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập
quốc tế”, Đỗ Ngân Bình, ngƣời hƣớng dẫn TS. Đào Thị Hằng, TS. Phan
Chí Hiếu năm 2005.
Kế tiếp là các đề tài “Đình công và giải quyết đình công - Nhìn từ góc
độ so sánh giữa Luật Lao động Việt Nam và Luật Lao động Cộng hoà Liên
Bang Đức” Đỗ Ngân Bình, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật Số 7/2004; “Nâng
cao ý thức pháp luật cho người lao động và sử dụng lao động nhằm ngăn
chặn đình công trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại vùng
kinh tế trọng điểm phía Nam”, Phạm Trọng Tân, Tạp chí Dân chủ và Pháp
luật; “Đình công và giải quyết đình công theo pháp luật lao động Việt Nam”
luận văn thạc sĩ luật học Trần Hồng Hạnh do TS. Nguyễn Hữu Chí hƣớng dẫn
năm 2008; “Đánh giá quy định của Bộ luật lao động về đình công và giải
quyết đình công” Nguyễn Xuân Thu, Tạp chí Luật học số 9/2009; “Bảo vệ
quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng lao động trong các cuộc đình
công bất hợp pháp” Nguyễn Hằng Hà Tạp chí Luật học số 1/2008.
Thêm vào đó, có một số đề tài nghiên cứu dƣới góc độ tâm lý xã hội
học nhƣ “Vai trò của các chủ thể trong quan hệ lao động và giải quyết tranh
chấp lao động, đình công”, Nguyễn Hữu Dũng, Tạp chí Tâm lý học số
2/2011, “Thực trạng tranh chấp lao động và đình công ở Việt Nam nhìn từ
góc độ quản lý doanh nghiệp và vai trò của tổ chức công đoàn”, Lê Văn Hảo

Các công trình nghiên cứu cũng nhƣ bài viết trên đã phân tích một cách

7


đầy đủ và có hệ thống về pháp luật đình công và giải quyết đình công. Tuy
nhiên, việc nghiên cứu về pháp luật về thủ tục đình công và việc thực hiện thủ
tục đình công tại các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài hầu nhƣ chƣa
đƣợc thực hiện nhiều và chuyên sâu.
7. Kết cấu luận văn
Ngoài lời mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận
văn gồm 3 chƣơng:
Chương 1: Những vấn đề chung về thủ tục đình công, pháp luật về
thủ tục đình công.
Chương 2: Thực trạng quy định về thủ tục đình công và thực tiễn thực
hiện trong các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài tại
Việt Nam.
Chương 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp nhằm hoàn thiện quy định về
thủ tục đình công từ thực tiễn trong các doanh nghiệp có
vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Việt Nam.

8


Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỦ TỤC ĐÌNH CÔNG
VÀ PHÁP LUẬT VỀ THỦ TỤC ĐÌNH CÔNG
1.1. Khái niệm về đình công và thủ tục đình công
1.1.1. Đình công
Đình công là hiện tƣợng kinh tế - xã hội khách quan của nền kinh tế thị

công dân đƣợc hiến pháp, luật pháp thừa nhận, đƣợc nhà nƣớc bảo vệ qua các
phƣơng thức sử dụng quyền lực chính trị. Đình công có mục đích chủ yếu là
bảo vệ các quyền và lợi ích nghề nghiệp của những NLĐ trong quan hệ lao
động. Nhƣng đình công có thể bị lợi dụng để đƣa thêm cách yêu sách chính
trị. Trong trƣờng hợp đó, hình thức đình công kinh tế sẽ biến tƣớng thành các
hình thức đình công chính trị. Việc các cuộc đình công chính trị là hợp pháp
hay không tùy thuộc vào quan điểm của từng quốc gia. Nhƣng sự tồn tại của
các cuộc đình công chính trị trong thực tiễn đã cho thấy tính chất nhạy cảm
của vấn đề đình công.
Dưới góc độ pháp lý, đình công là một quyền pháp lý của NLĐ đƣợc
pháp luật quốc gia và quốc tế thừa nhận (theo điều 8 Công ƣớc quốc tế về các
quyền kinh tế, xã hội và văn hóa của Liên hiệp quốc, Điều 209 Bộ luật lao
động năm 2012). Đình công ngày nay đã hình thành một định chế pháp lý đặc
biệt trong xã hội nhằm bảo đảm quyền con ngƣời, quyền công dân trong lĩnh
vực lao động. Tuy nhiên, quyền đình công này chỉ giới hạn trong khuôn khổ
của pháp luật cho phép và phải tuân theo những trình tự, thủ tục nhất định do
pháp luật quy định. Vì là quyền của NLĐ nên đình công phải đƣợc thực hiện
thông qua hành vi của chính ngƣời lao động, nhắm hƣớng tới những lợi ích
nghề nghiệp và xuất phát từ quan hệ lao động. Theo quan điểm của tổ chức
Lao động thế giới và đa số các quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam
đểu cho rằng các cuộc đình công kinh tế (đình công về lợi ích) đƣợc thực hiện

10


vì những lợi ích gắn với quan hệ lao động mới thuộc phạm vi cho phép của
quyền đình công. Những cuộc đình công chính trị đều không thuộc phạm vi
quan hệ lao động và vƣợt ra ngoài khuôn khổ của quyền đình công.
Đình công là một trong những biện pháp thiết yếu mà NLĐ và các tổ
chức của họ có thể sử dụng để xúc tiến và bảo vệ các lợi ích kinh tế và xã hội

đứng ra tổ chức đình công từ khâu lấy ý kiến tán thành đình công, lãnh đạo
đình công cho đến khi giải quyết cuộc đình công trƣớc tòa án. Nhƣ vậy,
mọi sự ngừng việc, dù là rất đông NLĐ nhƣng không do công đoàn lãnh
đạo thì sẽ bị coi là đình công bất hợp pháp.
Thứ ba, mục đích của đình công là nhằm đạt đƣợc những yêu sách về
quyền và lợi ích mà những ngƣời thực hiện quan tâm. Bản chất của đình công
là biện pháp đấu tranh kinh tế nên mục đích của đình công phải nhằm đạt
đƣợc những yêu sách về quyền và lợi ích cho tập thể lao động. Thực tế ở
những nƣớc có nền kinh tế phát triển, NLĐ thƣờng đình công để đạt đƣợc
những lợi ích cao hơn, điều kiện làm việc tốt hơn so với pháp luật đã quy định
hoặc so với những thỏa thuận các bên đã cam kết trƣớc đó. Và kết quả đình
công thƣờng là một thỏa ƣớc tập thể mới ra đời. Còn ở những nƣớc chƣa phát
triển, phần lớn các cuộc đình công là đòi quyền và lợi ích hợp pháp của NLĐ
phù hợp với luật pháp lao động bị NSDLĐ vi phạm.
Thứ tư, việc thực hiện quyền đình công của NLĐ phải mang tính tự
nguyện. Đây là dấu hiệu về mặt ý chí của NLĐ, dấu hiệu này có nghĩa là
tập thể lao động tiến hành đình công phải xuất phát từ sự tự giác, tự nguyện
của mỗi NLĐ.
Thứ năm, đình công phát sinh trực tiếp từ TCLĐ tập thể. Đình công là
hậu quả của TCLĐ tập thể giải quyết không thành. Tuy nhiên, không phải
TCLĐ tập thể nào cũng đều dẫn đến đình công. Vì vậy, để hạn chế tình trạng
đình công xảy ra thì TCLĐ tập thể nên đƣợc giải quyết triệt để, hạn chế sự
bức xúc căng thẳng từ phía NLĐ do yêu cầu, lợi ích không đƣợc đáp ứng.

12


1.1.2. Khái niệm về thủ tục đình công
1.1.2.1. Định nghĩa thủ tục đình công
Hiện nay chƣa có định nghĩa cụ thể về thủ tục đình công nhƣng từ phân

ngƣời lao động); hoặc nếu không thể ngăn chặn đƣợc cuộc đình công thì giai
đoạn này cũng có tác dụng làm dịu đi tính quyết liệt của đình công, tránh
những biểu hiện quá khích của ngƣời lao động trong thời gian tiến hành đình
công; iv) Thủ tục gửi yêu sách đến ngƣời sử dụng lao động sẽ tạo điều kiện
cho ngƣời sử dụng lao động có cơ hội xem xét lại những yêu sách của tập thể
lao động, cân nhắc giữa việc chấp nhận những yêu sách của ngƣời lao động
hay để đình công xảy ra (chắc chắn sẽ để lại những thiệt hại về kinh tế cho
doanh nghiệp); v) Thủ tục thông báo đến cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền
nhằm giúp chính quyền sở tại biết trƣớc về khả năng xảy ra đình công và dự
liệu những hậu quả của đình công để có biện pháp xử lý kịp thời, hoặc khắc
phục những hậu quả của đình công, đặc biệt là những bất ổn về chính trị, xã
hội (nếu xảy ra); vi) Giảm đến mức thấp nhất những ảnh hƣởng tiêu cực của
đình công do đã đƣợc thông báo và có sự chuẩn bị trƣớc để đối phó với những
ảnh hƣởng tiêu cực của đình công.
Về cách thức tiến hành đình công, do chƣa có những quy định cụ thể,
đã dẫn đến những cách hiểu khác nhau về cách thức tiến hành đình công:
Cách hiểu thứ nhất cho rằng, các quy định hiện hành mới dừng lại ở
việc quy định thủ tục chuẩn bị đình công và vai trò lãnh đạo đình công của tổ
chức công đoàn, vấn đề cách thức đình công vẫn là một khoảng trống trong
pháp luật hiện hành. Để khắc phục tình trạng này, có ý kiến cho rằng, cần
nhanh chóng bổ sung các quy định về cách thức tiến hành đình công nhằm
định hƣớng hoạt động của ngƣời lao động và phòng ngừa những biến tƣớng
phức tạp của đình công. Ngƣợc lại, cũng có những ý kiến cho rằng, việc
không quy định cách thức đình công nhƣ hiện nay đã tạo ra sự linh hoạt, chủ
động cho tập thể lao động khi tiến hành đình công. Ngoài ra, nếu cần phòng

14


ngừa các diễn biến phức tạp của đình công thì đã có các quy định về hành vi

1.1.2.2. Đặc điểm của thủ tục đình công
- Thủ tục đình công được ghi nhận trong các văn bản quy phạm pháp
luật: Hiện nay, pháp luật lao động Việt Nam đã quy định khá cụ thể về thủ tục
đình công nhƣ đối tƣợng đƣợc đình công, thời điểm đƣợc đình công, tổ chức
có thẩm quyền tổ chức đình công, trình tự tiến hành một cuộc đình công.
Trƣớc khi Bộ Luật lao động năm 2012 ra đời, thủ tục đình công đã bƣớc đầu
đƣợc ghi nhận từ Bộ Luật lao động năm 1994 và dần đƣợc hoàn thiện theo
từng thời kỳ theo hƣớng đơn giản hóa thủ tục đình công nhƣng vẫn đảm bảo
tính định hƣớng cho NLĐ. Theo đó, trình tự tiến hành gồm ba bƣớc cơ bản:
lấy ý kiến tập thể lao động, ra quyết định đình công, tiến hành đình công. Các
bƣớc trên đều đƣợc pháp luật quy định khá cụ thể về cách thức và phƣơng
pháp tiến hành.
Việc ghi nhận thủ tục đình công tại các văn bản quy phạm pháp luật đã
đảm bảo tính yêu cầu bắt buộc đối với thủ tục, đồng thời cũng là một căn cứ
pháp lý để NLĐ tiến hành đình công.
- Thủ tục đình công được thực hiện bởi tập thể NLĐ mà đại diện là
công đoàn cơ sở hoặc công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở tại các doanh
nghiệp chưa có tổ chức công đoàn cơ sở. Khi NLĐ có ý định đình công thì tổ
chức công đoàn cơ sở sẽ đại diện cho họ để tiến hành các trình tự, thủ tục đình
công theo đúng quy định của pháp luật, giúp NLĐ có đƣợc sự chuẩn bị kĩ
lƣỡng trƣớc khi tiến hành đình công nhằm đạt đƣợc những yêu sách mà NLĐ
đạt ra với NSDLĐ trong quan hệ lao động.
- Thủ tục đình công là trình tự, cách thức tiến hành một cuộc đình
công: Thủ tục đình công đƣợc pháp luật ghi nhận nhƣ là một loại quy định bắt
buộc chứ không mang tính khuyến khích. Bởi lẽ, nắm rõ tâm lý của NLĐ khi
tiến hành đình công luôn nóng vội, bức xúc nên dễ “đốt cháy giai đoạn”,
khiến cho cuộc đình công không đƣợc chuẩn bị chu đáo, NSDLĐ cũng dễ bị

16




bị và tiến hành đình công đơn giản, linh hoạt, có thể dễ dàng áp dụng trong
thực tế. Nhƣ vậy, có thể nói pháp luật về thủ tục đình công là sự thể hiện ý chí
nhà nƣớc về vấn đề thực thi quyền đình công của NLĐ qua từng giai đoạn.
Hiện nay các quốc gia trên thế giới đều có những quy định về thủ tục
đình công đƣợc ghi nhận trong các văn bản pháp luật có liên quan nhằm đảm
bảo cho quyền của NLĐ đƣợc thực thi trên thực tế. Tại Việt Nam pháp luật
lao động ra đời từ khá sớm song pháp luật về thủ tục đình công chỉ chính thức
đƣợc ghi nhận từ Bộ Luật lao động năm 1994.
Nội dung pháp luật về thủ tục đình công bao gồm: quy định về lấy ý
kiến NLĐ, ra quyết định, đƣa yêu cầu và thông báo về đình công, quy định về
tiến hành đình công. Trong quy định về lấy ý kiến NLĐ quy định cụ thể ai sẽ
là ngƣời lấy ý kiến NLĐ, lấy ý kiến của bao nhiêu NLĐ, bao nhiêu phần trăm
trong số NLĐ đƣợc lấy ý kiến đồng ý thì đƣợc tiến hành các bƣớc tiếp theo
của thủ tục đình công. Ra quyết định đình công, trong quyết định này phải ghi
rõ những nội dung cơ bản đã đƣợc pháp luật quy định nhƣ: kết quả lấy ý kiến
đình công, thời điểm bắt đầu đình công, đại điểm đình công, phạm vi tiến
hành đình công, yêu cầu của tập thể NLĐ, ai là ngƣời lãnh đạo cuộc đình
công, địa chỉ liên hệ để giải quyết. Trong quy định về thủ tục đình công cũng
quy định thời gian cụ thể trong từng bƣớc tiến hành cuộc đình công, NLĐ
phải tuân theo những quy định đó. Nhìn chung pháp luật của các quốc gia
trong đó có Việt Nam không cho phép đình công bất ngờ, tất cả các cuộc đình
công đều phải tuân thủ các quy định của pháp luật về thủ tục đình công. Đến
thời hạn dự kiến đình công, NSDLĐ không chấp nhận yêu cầu của NLĐ,
NLĐ tiến hành đình công, pháp luật quy định về hình thức cuộc đình công,
các hành vi bị cấm khi thực hiện đình công, tùy vào mỗi quốc gia khác nhau
sẽ quy định hình thức khác nhau chẳng hạn nhƣ đƣợc hay không đƣợc chiếm
xƣởng, tập hợp, biểu thị bằng lời nói, khẩu hiệu, nơi đƣợc tập hợp, hành vi
nào không đƣợc phép thực hiện trong quá trình đình công, ….

ký. Ban chấp hành công đoàn cơ sở cử đại diện, nhiều nhất là ba ngƣời, để

19