Một số biện pháp rèn kỹ năng giải toán tổng-hiệu ở lớp 4
I.PHẦN MỞ ĐẦU
I.1. Lí do chọn đề tài:
Để phát huy vai trò tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh thì giáo
viên cần phải đổi mới phương pháp dạy-học. Phương pháp đổi mới dạy-học
chỉ thành công khi giáo viên có động lực hành động và chuyển hóa được tư
ý chí trở thành tình cảm và tinh thần trách nhiệm đối với học sinh, đối với
nghề dạy-học. Hiểu được điều đó, giáo viên trường Tiểu học Lý Thường
Kiệt không ngưng đổi mới phương pháp dạy-học, luôn phấn đấu tìm cho
mình một phương pháp dạy học tốt nhất để nâng cao chất lượng dạy và học
đáp ứng với yêu cầu thực tiễn.
Toán là môn học hết sức quan trọng giúp cho HS phát triển các năng
lực tư duy (phân tích, tổng hợp, trưu tượng hóa, khái quát hóa), tưng bước
hình thành tư duy phê phán, biết lựa chọn và tìm cách giải quyết các vấn đề
một cách hợp lí.
Trong chương trình môn toán ở tiểu học, số học là nội dung trọng
tâm, là hạt nhân của toàn bộ quá trình dạy học toán. Giải bài toán có lời văn
được tích hợp với nội dung số học. Toán có lời văn ở lớp 4 gồm có các dạng
sau: Tìm số trung bình cộng, Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó,
Tìm hai số khi biết tổng (hoặc hiệu) và tỉ số của hai số đó. Việc giải toán có
lời văn giúp HS củng cố, vận dụng các kiến thức, rèn luyện kỹ năng tính
toán. Đồng thời qua đó Gv có thể dễ dàng phát hiện những mặt mạnh, mặt
yếu của tưng em về kiến thức, kỹ năng và tư duy để tư đó giúp HS phát huy
được tính chủ động, sáng tạo trong học tập.
Hướng dẫn cho HS tìm ra lời giải đúng và hay là rất khó. Đa số giáo
viên chỉ hướng dẫn HS giải các bài toán trong sách giáo khoa, ít khi đề cập
Người thực hiện: Ngô Thị Mộng Thùy
1
Người thực hiện: Ngô Thị Mộng Thùy
2
Một số biện pháp rèn kỹ năng giải toán tổng-hiệu ở lớp 4
Vì thời gian có hạn nên tôi chỉ nghiên cứu việc giải toán có lời văn thuộc
dạng toán: Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó trên 24 học sinh
lớp 4C Trường Tiểu học Lý Thường Kiệt, huyện CưM’gar, tỉnh Đăk Lăk.
I.5.Phương pháp nghiên cứu: Để nghiên cứu đề tài này, tôi sử dụng một số
phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu.
- Phương pháp điều tra.
- Phương pháp xử lí số liệu.
- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm.
- Phương pháp vấn đáp.
- Phương pháp kiểm tra, đánh giá, phân tích.
Để tiến hành nghiên cứu đề tài này, tôi đã có ý tưởng chọn đề tài và
tiến hành điều tra khảo sát ngay tư khi các em bắt đầu học nội dung này. Tư
đó, tôi tìm ra một số biện pháp để giúp các em giải dạng toán này một cách
tốt nhất. Sau đó, tôi tiến hành viết đề cương và cuối cùng viết đề tài sáng
kiến kinh nghiệm này tư tháng 2/2013.
Người thực hiện: Ngô Thị Mộng Thùy
3
Một số biện pháp rèn kỹ năng giải toán tổng-hiệu ở lớp 4
trí mục đích và nhiệm vụ mục tiêu giáo dục của môn toán nói chung và
trong giờ dạy toán lớp 4 nói riêng. Nó không phải là cách thức truyền thụ
kiến thức toán học, rèn kỹ năng giải toán mà là phương tiện tinh vi để tổ
chức hoạt động nhận thức tích cực, độc lập và giáo dục phong cách làm việc
một cách khoa học, hiệu quả cho học sinh tức là dạy cách học. Vì vậy giáo
Người thực hiện: Ngô Thị Mộng Thùy
6
Một số biện pháp rèn kỹ năng giải toán tổng-hiệu ở lớp 4
viên phải đổi mới phương pháp và các hình thức dạy học để nâng cao hiệu
quả dạy - học.
Trong giờ Toán, bên cạnh giáo viên tìm tòi và sáng tạo phương pháp
giảng dạy phù hợp với yêu cầu của bài học và đối tượng học sinh, mỗi giáo
viên cần phải giúp các em có phương pháp lĩnh hội tri thức toán học. Học
sinh có phương học toán phù hợp thì việc học mới đạt kết quả cao. Tư đó
khuyến khích tinh thần học tập của các em cao hơn.
II.2. THỰC TRẠNG:
a) Thuận lợi-khó khăn:
* Thuận lợi:
- Số lượng học sinh ít chỉ có 24 em cho nên thuận lợi cho việc theo dõi,
uốn nắn và giúp đỡ các em kịp thời.
- Lớp có 6 em dân tộc thiểu số. Nhưng các em này nói tiếng phổ thông
tương đối tốt.
- Các em có đầy đủ đồ dùng học tập và có ý thức giữ gìn rất tốt.
- Một số em được bố mẹ rất quan tâm đến việc học tập.
- Đa số các em có ý thức học tập tốt, luôn có hướng vươn lên trong học tập.
tra như sau:
Bài toán: Một thửa ruộng hình chữ nhật có chu vi là 336 m, chiều rộng
kém chiều dài 24 m . Tính chiều dài, chiều rộng của hình chữ nhật?
Sau khi học sinh làm bài xong, tôi thu bài về nhà chấm, tổng hợp, nghiên
cứu để tìm ra những chỗ sai lầm của học sinh để tư đó đề ra biện pháp cụ thể
để rèn kỹ năng giải toán có lời văn cho học sinh nhằm góp phần nâng cao
chất lượng dạy học.
Sau đây là bảng số liệu điều tra qua bài làm của học sinh:
Nội dung điều tra
- Tóm tắt bài toán
- Lời giải
- Phép tính
- Đáp số
- Cách trình bày
- Cả bài
Người thực hiện: Ngô Thị Mộng Thùy
Đánh giá
Đúng
Sai
8 em
16 em
10 em
14 em
9 em
15 em
8 em
16 em
11 em
13em
chưa có ý thức về nhiệm vụ học tập của mình, chưa chịu khó, chưa tích cực
tư duy suy nghĩ, tìm tòi cho mình những phương pháp học đúng để biến tri
thức của thầy thành của mình. Cho nên khi gặp các bài toán giải có lời văn
Người thực hiện: Ngô Thị Mộng Thùy
9
Một số biện pháp rèn kỹ năng giải toán tổng-hiệu ở lớp 4
các em rất lúng túng, chỉ có rất ít em làm được, lời giải chưa xúc tích, ngắn
gọn hoặc chưa đầy đủ, tính toán chưa nhanh, nhất là kỹ năng giải toán điển
hình.
c.Thành công-hạn chế:
* Thành công: Để hoàn thành đề tài này, tôi đã được Ban giám hiệu nhà
trường hướng dẫn, gợi ý cho tôi tư cách chọn đề tài cho đến cách viết đề tài
này hết sức nhiệt tình, chu đáo. Ngoài ra còn được sự góp ý xây dựng tư
phía các đồng nghiệp trong trường và kết hợp với sự nổ lực của bản thân
muốn đóng góp công sức nhỏ bé của mình vào việc nâng cao chất lượng
giáo dục của nhà trường.
* Hạn chế: Thời gian nghiên cứu đề tài còn ít, khả năng của bản thân có
hạn, tài liệu để tham khảo chưa nhiều, chưa phong phú.
II.3. MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN KỸ NĂNG GIẢI TOÁN TỔNG-HIỆU
a. Mục tiêu: Giúp học sinh :
- Nắm chắc dạng toán vưa hoc: “Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai
số đó”
- Học sinh giải được các bài toán tư đơn giản đến phức tạp.
- Thành thạo trong việc giải dạng toán này.
- Tích cực, chủ động và sáng tạo trong quá trình giải toán.
b. Nội dung và cách thức thực hiện:
+ Số lớn nhất có một chữ số là 9. Vậy hiệu của hai số là 9.
+ Ta có sơ đồ:
?
Số bé:
9
99
Số lớn:
?
+ Trình bày bài giải:
Số bé là:
(99 – 9) : 2 = 45
Người thực hiện: Ngô Thị Mộng Thùy
11
Một số biện pháp rèn kỹ năng giải toán tổng-hiệu ở lớp 4
Số lớn là:
99 – 45 = 54 hoặc (45 + 9 =54)
Đáp số: Số bé: 45
Số lớn: 54
Bước 4: Cho HS giải một số bài toán tương tự bài mẫu song thay đổi
“văn cảnh” và số liệu để học sinh có khả năng nhận dạng loại toán và giải
bài toán.
VD: Tìm hai số biết tổng của chúng là số chẵn lớn nhất có sáu chữ số,
bằng sơ đồ đoạn thẳng. Nhưng đối với dạng toán “Tổng – hiệu”, học sinh
cần tóm tắt bằng sơ đồ đoạn thẳng.
* Rèn kỹ năng cho học sinh sau khi đã biết cách giải (dành cho học sinh
khá giỏi):
+ Đối với dạng bài: “Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số”; toán
nâng cao:
Bài toán 1: Tổng số tuổi hiện nay của hai mẹ con là 38 tuổi. 5 năm trước
mẹ hơn con 30 tuổi. Tính tuổi của mỗi người hiện nay?
Đối với bài toán này giáo viên cần giúp cho học sinh hiểu rằng: lúc nào
mẹ cũng hơn con 30 tuổi. Tư đó các em xác định được hiệu là 30 tuổi. Sau
đó các em dễ dàng vận dụng cách giải để giải:
Tuổi của con hiện nay là:
(38 – 30) : 2 = 4 (tuổi)
Tuổi của mẹ hiện nay là:
4 + 30 = 34 (tuổi)
Đáp số: Con: 4 tuổi
Mẹ: 34 tuổi.
Bài toán 2: Một khu vườn hình chữ nhật có chu vi là 96m. Nếu tăng
chiều rộng thêm 4m thì trở thành hình vuông. Tính diện tích của khu vườn
hình chữ nhật đó?
Đối với bài toán này yêu cầu học sinh phải xác định được tổng của
chiều dài và chiều rộng. Tức là học sinh phải tìm nửa chu vi của khu vườn
Người thực hiện: Ngô Thị Mộng Thùy
13
Một số biện pháp rèn kỹ năng giải toán tổng-hiệu ở lớp 4
đó (96 : 2 = 48m); xác định hiệu số m của chiều dài và chiều rộng (4m). Sau
Cách 3: Trung bình cộng của hai số là:
98 : 2 = 49
Người thực hiện: Ngô Thị Mộng Thùy
14
Một số biện pháp rèn kỹ năng giải toán tổng-hiệu ở lớp 4
Số chẵn lớn là:
49 + 1 = 50
Số chẵn bé là:
49 – 1 = 48
Đáp số: 48 và 50
3. Tiếp xúc với các bài toán thừa dữ kiện, thiếu dữ kiện hoặc điều kiện
của bài toán:
- GV nêu VD1: Tuổi của hai bố con là 50 tuổi. Tìm tuổi bố và tuổi
con.
- Bài toán này có giải được không? (không)
- Vì sao? ( vì chỉ biết tổng)
- Muốn giải được bài toán này cần thêm yếu tố gì? (hiệu giữa tuổi bố
và tuổi con).
Ta có bài toán: Tuổi của hai bố con là 50 tuổi. Bố hơn con 30 tuổi. Tìm
tuổi bố và tuổi con.
VD2: Cả hai lớp 4A và 4B trồng được 485 cây, lớp 4A trồng dược ít
hơn lớp 4B 45 cây. Lớp 4C trồng được nhiều hơn lớp 4D là 2 cây. Hỏi lớp
4A, lớp 4B trồng được bao nhiêu cây?
- Đọc kỹ bài toán ta thấy có hỏi gì về lớp 4C, 4D không? (không). Vậy
ta có cần tìm hai lớp đó không? (không). Như vậy bài toán thưa dữ kiện.
20 em
4 em
- Đáp số
20 em
4 em
- Cách trình bày
20 em
2 em
- Cả bài
20 em
0
Còn đây là bảng khảo sát đầu năm khi chưa áp dụng một số biện pháp
Nội dung điều tra
rèn kỹ năng giải toán dạng Tổng-hiệu:
Nội dung điều tra
- Tóm tắt bài toán
- Lời giải
- Phép tính
- Đáp số
- Cách trình bày
- Cả bài
Người thực hiện: Ngô Thị Mộng Thùy
Đánh giá
Đúng
Sai
8 em
16 em
biệt là học sinh rất hứng thú học không còn nặng nề, trầm lặng như trước
kia.
II.5. BÀI HỌC KINH NGHIỆM:
Trong quá trình áp dụng một số biện pháp rèn ký năng giải toán
Tổng-hiệu, tôi thấy mình đã đóng góp được công sức nhỏ bé của mình vào
việc nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và việc nâng cao chất lượng
dạy học của Trường Tiểu học Lý Thường Kiệt nói riêng. Vì thế tôi cần phải
nổ lực phấn đấu hơn nữa, dành nhiều thời gian cho việc nghiên cứu để tìm ra
những biện pháp hay hơn.
Ngoài ra, trong quá trình gảng dạy chúng ta cần giúp cho các em có
một số kỹ năng cơ bản trong quá trình giải toán. Đó là kỹ năng đọc, phân
tích, tóm tắt và trình bày bài giải một cách khoa học. Vì khi đọc tôt, phân
tích được bài toán thì các em sẽ nhận dàng được bài toán. Sau khi nhận dạng
Người thực hiện: Ngô Thị Mộng Thùy
17
Một số biện pháp rèn kỹ năng giải toán tổng-hiệu ở lớp 4
được các em sẽ nhớ được cách giải dạng toán đó như thế nào thì các em sẽ
vận dụng vào việc tóm tắt và giải một cách đễ dàng hơn.
PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
III.1 Kết luận:
Tóm lại: Để thực hiện đề tài này, tôi đã tìm hiểu, nghiên cứu về cơ sở
lí luận dựa trên những kiến thức tôi đã được học và trong quá trình giảng
dạy. Không chỉ thế mà tôi còn phải nghiên cứu thực trạng học toán của học
Người thực hiện: Ngô Thị Mộng Thùy
với nghề.
Người thực hiện: Ngô Thị Mộng Thùy
19
Một số biện pháp rèn kỹ năng giải toán tổng-hiệu ở lớp 4
Về học sinh: Cần có ý thức và thái độ học tập đúng đắn, tự tìm tòi và
khám phá ra những nội dung mới cho bài học, tự phát hiện ra tình huống có
vấn đề trong học tập và trong đời sống. Học sinh tự mình hoặc cùng các bạn
trong nhóm đoàn kết hợp tác tích cực trong học tập để đưa ra cách giải quyết
vấn đề một cách nhanh nhất. Nếu gặp bài toán nào chưa hiểu cần hỏi ngay
cô giáo hoặc bạn bè.
Về nhà trường: Cần tạo điều kiện tốt nhất cho dạy và học của giáo
viên và học sinh. Tạo cơ sở vật chất tốt cho việc dạy và học tăng buổi, nâng
cao kiến thức cho học sinh. Nhà trường cần tổ chức những hội thảo về
chuyên môn, sáng kiến kinh nghiệm của những giáo viên dạy giỏi.
MỤC LỤC
I.PHẦN MỞ ĐẦU
I.1.Lí do chọn đề tài:………………………………………………Trang 1
I.2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài.……………………………..... Trang 2
Người thực hiện: Ngô Thị Mộng Thùy
20
Người thực hiện: Ngô Thị Mộng Thùy
22
Copyright: Tài liệu đại học ©