ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

DƯƠNG THỊ LÀI

SÁNG TÁC CỦA BÍCH NGÂN TỪ GÓC NHÌN
PHÂN TÂM HỌC
Chuyên ngành: LÝ LUẬN VĂN HỌC
Mã số: 60220120

Demo Version - Select.Pdf SDK

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ VĂN

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS TRẦN THÁI HỌC

Thừa Thiên Huế, năm 2017


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi và kết quả nghiên
cứu nêu trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa
được công bố ở bất kỳ công trình nào khác.

Họ và tên tác giả
Dương Thị lài

Demo Version - Select.Pdf SDK




Demo“tâm
Version
- Select.Pdf
SDK
1.1.1. Lý thuyết
thần bộ”
............................................................................
10
1.1.2. Lý thuyết về tính dục và phức cảm ............................................................. 12
1.1.3. Lý thuyết về mẫu gốc .................................................................................15
1.2. Hành trình sáng tác và quan niệm nghệ thuật của Bích Ngân ........................... 17
1.2.1. Hành trình sáng tác. ....................................................................................17
1.2.2. Quan niệm nghệ thuật. ................................................................................20
1.3. Con người trong tác phẩm của Bích Ngân nhìn từ lý thuyết nhân cách ............22
1.3.1 Con người ý thức thắng vô thức. .................................................................22
1.3.2. Con người vô thức thắng ý thức. ................................................................ 24
1.3.3. Con người lưỡng phân giữa ý thức - vô thức..............................................27
CHƯƠNG 2: THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG SÁNG TÁC CỦA BÍCH NGÂN
NHÌN TỪ CÁC PHỨC CẢM PHÂN TÂM .............................................................. 30
2.1. Con người cô đơn với những thèm khát bản năng .............................................30
2.1.1. Bản năng sinh tồn .......................................................................................30
2.1.2. Bản năng tính dục .......................................................................................34
1


2.1.3. Bản năng sinh trưởng ..................................................................................39
2.1.3.1 Bản năng làm mẹ ..................................................................................39
2.1.3.2. Bản năng làm cha ................................................................................43
2.1.4. Bản năng hủy hoại ......................................................................................45

A. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1.Có thể nói tất cả các ngành khoa học, kể cả khoa học tự nhiên và khoa học xã
hội đều ra đời để phục vụ con người. Văn học cũng vậy. Từ rất lâu văn học đã xem
con người là điểm xuất phát cũng là đích đến của mình. Văn học bắt nguồn từ cuộc
sống, phản ánh cuộc sống. Lấy con người làm trung tâm, văn học có khả năng thể hiện
một cách rõ nét và sâu sắc thế giới tâm hồn, những rung động vi diệu, tinh tế nhất diễn
ra trong bề sâu tâm hồn mà không phải khoa học nào cũng làm được. Với chất liệu
ngôn từ, văn học rất có lợi thế trong việc nắm bắt những chuyển động dù là mơ hồ
nhất trong đời sống tinh thần rồi từ đó cụ thể hóa nó bằng dòng chảy ngôn từ bất tận.
Khi nhìn nhận văn học là lĩnh vực đi sâu vào thế giới nội tâm con người và xét hoạt
động sáng tạo của nhà văn bắt nguồn từ khao khát, ước mơ hay những rung động thầm
kín của con người là chúng ta đã tiến tới điểm giao nhau của văn học và phân tâm học môn khoa học có mối lưu ý đặc biệt đến miền sâu trong đời sống tinh thần con người. Thế
kỉ XX có ba sự đảo lộn lớn trong đời sống tinh thần nhân loại: chủ nghĩa Marx, thuyết
tương đối của A.Einstein và phân tâm học. Phân tâm học hay phân tích tâm lý học, tập

Demo
Version
- Select.Pdf
hợp những lý thuyết
và phương
pháp
tâm lý học cóSDK
mục đích tìm hiểu những mối quan hệ
vô thức của con người qua tiến trình liên tưởng. Phân tâm học chuyên sâu nghiên cứu về
con người. Từ khi ra đời, học thuyết phân tâm đã ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều ngành
khoa học, xã hội trong đó có văn học. Cha đẻ của phân tâm là Sigmund Freud. Từ những
năm 1900, ông cùng các môn đệ của mình đã sáng lập ra các hội nghiên cứu phân tâm học
quốc gia và quốc tế. Càng phát triển mở rộng trên nhiều lĩnh vực, phân tâm học càng có
nhiều nhánh nghiên cứu khác nhau với các tên tuổi nổi bật như: Kard Gustav Jung (1875

được khai thác Demo
ở bề nổi,Version
ý thức, những
đặc điểm thường
cô còn tìm tòi khám phá phần sâu trong bản thể, ẩn tàng bên trong con người. Con
người vô thức cùng với bản năng, mặc cảm bộc lộ khá rõ qua từng thiên truyện, mỗi
con người hiện lên là những mảnh đời chênh vênh và nghiệt ngã.
Đọc tác phẩm của Bích Ngân ta thấy được dấu ấn phân tâm học khá rõ. Có không
ít công trình nghiên cứu tác phẩm của Bích Ngân nhưng đi sâu vào khía cạnh phân tâm
học để có cái nhìn toàn cảnh tác phẩm của nữ văn sĩ này vẫn là con đường vắng người
qua. Từ góc nhìn phân tâm học giúp ta đi sâu và có thể lắng nghe được những đối
thoại riêng tư, những cảm xúc mơ hồ thầm kín của con người, giúp ta sẽ có cái nhìn
sâu hơn từ một sinh thể thực hơn. Đó chính là lí do mà chúng tôi chọn đề tài Sáng tác
của Bích Ngân từ góc nhìn phân tâm học để nghiên cứu.

4


2. Lịch sử vấn đề
2.1. Những công trình giới thiệu và ứng dụng phân tâm học trong nghiên
cứu và phê bình văn học ở Việt Nam
Ở Việt Nam, đầu thế kỉ XX, Nguyễn Văn Hanh, Trương Tửu là những người đầu
tiên vận dụng phân tâm học vào nghiên cứu, phê bình văn học. Sau năm 1954 ở miền
Nam có nhiều tác giả quan tâm đến phê bình phân tâm học, dịch, giới thiệu, ứng dụng
như: Vũ Đình Lưu, Nguyễn Văn Trung, Đàm Quang Thiện, Thanh Lãng. Mãi đến sau
đổi mới (1986), cùng với xu thế dân chủ hóa văn nghệ, phê bình phân tâm học mới
phát triển trở lại. Năm 1986, Phạm Văn Sĩ đã cho ra mắt công trình “Về tư tưởng và
văn học phương Tây hiện đại” thể hiện cách nhìn mới về học thuyết phân tâm. Cho
đến nay, Phân tâm học và những chủ đề nó đã dành được sự quan tâm nghiên cứu và
ứng dụng rộng rãi của giới phê bình.


nhiều thành tựu đáng kể, tạo sức lôi cuốn đối với nhiều tác giả nghiên cứu theo
phương diện này.
2.2. Những nghiên cứu về Bích Ngân và tác phẩm của Bích Ngân
Theo chúng tôi, cho tới nay, chưa có nhiều công trình nghiên cứu quy mô về nhà
văn Bích Ngân và các tác phẩm của Bích Ngân. Hầu hết các nhận định về Bích Ngân và
tác phẩm đều được viết dưới dạng các bài báo trích dẫn tác phẩm, các lời giới thiệu, bài
phát biểu trên các trang Web cá nhân của một số dịch giả và bạn đọc. Phần lớn độc giả
bàn đến nội dung tư tưởng của tác phẩm, đến những giá trị được nói đến trong tác phẩm.
Có thể dẫn ra một vài bài viết như: Truyện ngắn Bích Ngân con người sau những thăng
trầm cuộc đời in trên báo thotre.vn nhận định về tập Truyện ngắn Bích Ngân là tập
truyện nói về sự chân chất mộc mạc trong tình cảm gia đình, làng xóm. Không chỉ thế tác
giả còn nêu lên những thực trạng của xã hội ngày nay, cuộc sống phát triển nhưng tình
cảm con người mất dần. Cuốn truyện ngắn này mô tả mặt thật của con người sau những
thăng trầm cuộc đời “ Đó là nỗi cô đơn và sự bất lực của những tâm hồn lạc nhau, không
tìm thấy nhau” và Bích Ngân luôn “mày mò tìm kiếm thứ ánh sáng lóe lên từ góc khuất
của tâm hồn”. Hay nhận định về truyện ngắn Bích Ngân nhà phê bình Huỳnh Phan Anh

Demo
Version - Select.Pdf
SDK
đã có bài trên báo
vanchuongviet.org
, Huỳnh Phan
Anh viết “Truyện Ngắn Bích Ngân
thường dung dị với những con người và cuộc sống bình thường, gần gũi, dễ tìm tới nhất,
nhưng tất cả bắt đầu từ đó khi làng nước bỗng chao lên vì những đợt sóng ngầm, một
tiếng động nhỏ, một tia sáng mong manh đủ mời gọi ta khám phá một bầu trời, một thế
giới, một con người, vẫn gần gũi và vẫn xa xôi”. Tác giả bài báo cũng nhận định ngòi bút
của Bích Ngân chuyên đi sâu khai phá những ẩn ức sâu thẳm trong thế giới bản thể của

Select.Pdf
luận cũng ít có Demo
trường hợp
đào sâu- vào
tác phẩm.SDK
Do đó, tác phẩm thực sự mới về thời
gian ra mắt, mới về hướng tiếp cận và thật sự là một ẩn số đáng được quan tâm.
Cần phải thấy rằng Bích Ngân không hề có ý vận dụng phân tâm học vào sáng
tác của mình. Nhưng qua quá trình tìm hiểu tác phẩm và tham khảo ý kiến bạn đọc,
chúng tôi nhận thấy rằng toàn bộ chủ đề tư tưởng tác phẩm đều hướng đến khai mở thế
giới tâm lý con người, đi sâu vào vùng cảm giác khó có thể giải thích bằng lí trí chuẩn
xác. Phần đông người đọc tìm đến tác phẩm là bởi băn khoăn về chính cái bản thể
được nhà văn dựng lên trong tác phẩm.
Phân tâm học là vấn đề rộng lớn. Khai thác tác phẩm của Bích Ngân từ góc nhìn
phân tâm là cơ hội để mở ra nhiều chiều kích, liên hệ nhiều lĩnh vực khác như tâm lí
học, tự sự học, xã hội học,…Bởi vậy, để làm “thỏa mãn” tâm lý người đọc ở phương
diện nhận thức cá nhân, khi nghiên cứu tác phẩm của Bích Ngân khó có thể tránh khỏi
việc khám phá nội tâm con người, khám phá tính dục, giấc mơ, mặc cảm, hồi ức,…Đó
là những điều phân tâm học luôn hướng đến tìm hiểu và cố gắng giải mã.

7


Tuy các nhận định, tìm hiểu về tác phẩm của Bích Ngân đều hướng đến khám
phá chiều sâu con người song đến nay vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu tác
phẩm từ góc nhìn phân tâm học một cách chuyên biệt và hệ thống.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là Sáng tác của Bích Ngân bao gồm Tiểu thuyết và các
tập truyện ngắn (Truyện ngắn Bích Ngân; Kẻ tống tình; Người đàn bà bơi trên sóng;
Bồng bềnh thiên sứ và các truyện ngắn được in trên báo, tạp chí).

góp phần phát huy ảnh hưởng của lý thuyết đối với phê bình văn học.
5.2. Bằng việc tiếp cận văn học từ góc nhìn phân tâm học luận văn đã chỉ ra được
một số thành công nghệ thuật và đóng góp của Bích Ngân trong thực tiễn sáng tác. Từ
8


đấy cho phép ta mở rộng cái nhìn đối với sự đổi mới văn học Việt Nam trong thời kỳ
hậu hiện đại.
5.3. Luận văn là tài liệu tham khảo cần thiết cho những ai quan tâm tìm hiểu sáng
tác của Bích Ngân nói riêng và văn học Việt Nam đương đại nói chung.
6. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, Nội dung chính của luận
văn gồm 3 chương:
Chương 1: Một số vấn đề về lí thuyết phân tâm học và sáng tác của Bích Ngân
nhìn từ phân tâm học
Chương 2: Thế giới nhân vật trong các sáng tác của Bích Ngân nhìn từ các phức
cảm phân tâm.
Chương 3: Phương thức thể hiện trong sáng tác Bích Ngân từ góc nhìn phân tâm học

Demo Version - Select.Pdf SDK

9