MỤC LỤC

MỤC LỤC..................................................................................................................................... i
MỞ ĐẦU.................................................................................................................................... iii
1. KHÁI QUÁT CHUNG LỊCH SỬ VÀ ĐỜI SỐNG VĂN HÓA CỦA NGƯỜI Ê
ĐÊ Ở HUYỆN KRÔNG NĂNG , TỈNH ĐẮK LẮK........................................................1
1.1. Đôi nét về lịch sử con người và đời sống kinh tế của người Ê
Đê ở huyện Krông Năng tỉnh Đắk Lắk..................................................................1
1.1.1. Lịch sử và con người..................................................................................... 1
1.1.2. Địa bàn cư trú.................................................................................................... 1
1.1.3. Đặc điểm về kinh tế xã hội.......................................................................2
1.2. Đặc điểm về đời sống văn hóa của người Ê Đê....................................3
1.2.1. Văn hóa vật chất................................................................................................ 3
1.2.3. Văn hóa tinh thần.............................................................................................. 7
1.2.4. Văn hóa xã hội................................................................................................... 9
2. MỘT SỐ LOẠI HÌNH VĂN NGHỆ DÂN GIAN VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ
TRONG KHO TẰNG VĂN HÓA DÂN GIAN CỦA NGƯỜI Ê ĐÊ.........................10
2.1. Một số loại hình văn nghệ dân gian...........................................................10
2.1.1.Thần thoại........................................................................................................... 10
2.1.2.Truyện cổ tích................................................................................................... 10
2.1.3. Truyện ngụ ngôn......................................................................................... 14
2.1.4. Truyện truyền thuyết............................................................................... 16
2.1.5. Dân ca................................................................................................................. 17
2.1.6. Múa dân gian.................................................................................................. 18
2.1.7. Âm nhạc , nhạc cụ dân gian...................................................................20
2.2. Giá trị văn nghệ dân gian của người Ê Đê đối với kho tàng văn
hóa các dân tộc Việt Nam.......................................................................................... 24
2.2.1. Giá trị lịch sử..................................................................................................... 24
1



Dân tộc Ê Đê là một trong số các dân tộc ít người nhất ở Việt Nam.
Người Ê-đê đã có mặt từ rất lâu đời ở miền trung Tây Nguyên. Dấu vết v ề
nguồn gốc hải đảo của dân tộc Ê Đê đã phản ánh lên từ các sử thi và nghệ
thuật kiến trúc , nghệ thuật tạo hình dân gian . Cho đến nay , cộng đồng Ê
Đê vẫn còn là một xã hội đang tồn tại những truy ền thống đậm nét ở n ước
ta có giá trị đóng góp không nhỏ vào kho tàng văn hóa dân t ộc Việt Nam.
Người Ê Đê hay Đêgar, còn có tên gọi khác là Rađê. Ước tính hiện
nay có khoảng 330.348 người Ê Đê cư trú tập tr ung ở tỉnh Đắk Lắk, phía
Nam của tỉnh Gia Lai và miền tây của hai tỉnh Khánh Hòa và Phú Yên. T ại
một số quốc gia khác , như Campuchia, Hoa Kỳ, Canada và các n ước B ắc Âu
cũng có một ít người Ê Đế sinh sống , xong chưa có tài liệu chính th ức.
Trong bài tiểu luận của tôi tập chung vào nghiên cứu văn nghệ dân
gian của người Ê Đê ở huyện Krông Năng của tỉnh Đắk Lắk .

3


4


NỘI DUNG
1. KHÁI QUÁT CHUNG LỊCH SỬ VÀ ĐỜI SỐNG VĂN HÓA CỦA NGƯỜI Ê
ĐÊ Ở HUYỆN KRÔNG NĂNG , TỈNH ĐẮK LẮK
1.1. Đôi nét về lịch sử con người và đời sống kinh tế của người Ê Đê
ở huyện Krông Năng tỉnh Đắk Lắk
1.1.1. Lịch sử và con người
Người Ê Đê ở huyện Krông Năng là dân tộc có nguồn gốc t ừ nhóm
tộc người Mã Lai ở các hải đảo Thái Bình Dương, họ có mặt lâu đời ở Đông
Dương. Truyền thống dân tộc Ê Đê vẫn còn mang đậm nét mẫu hệ và d ấu
vết hải đảo của nhóm tộc người nói tiếng Mã Lai- Đ a Đảo. Ê Đê còn có

của người Ê Đê được thể chế hóa bằng hệ thống luật tục. Đ ứng đầu là già
làng, giữ quyền lực về thể chế trong thôn buôn.
1.1.3. Đặc điểm về kinh tế xã hội
Người Ê Đê ở huyện Krông Năng thuộc nhóm làm rẫy là chính, Ngoài
trồng trọt còn chăn nuôi , săn bắn, hái lượm, đánh cá, đan lát, dệt vải. Trên
nương rẫy, ngoài cây chính là lúa còn có ngô khoai, bầu, thuốc lá, bí, hành,
ớt , bông.
Đặc điểm làm rẫy của người Ê Đê là chế độ luân khoảnh, tức là bên
cạnh những khu đất đang canh tác còn có những khu đất để hoang để phục
hồi sự mầu mỡ. Do điều kiện tự nhiên, nơi cư trú của người Ê Đê huyện K rông
Năng , về đất đai chủ yếu là đất đỏ Bazan nên người Ê Đê ở đây cũng làm lúa
nước nhưng diện tích không lớn chỉ ở một vài ven suối, ven sống hoặc xung
quanh hồ
Mà chủ yếu là người Ê Đê gắn mình với sản xuất nông sản cây công
nghiệp: cà phê, cao su , hồ tiêu, ca cao...
Gia súc được nuôi nhiều hơn cả là lợn là trâu , gia c ầm đ ược nuôi
nhiều là gà , nhưng chăn nuôi chủ yếu là chỉ để phục v ụ cho tín ng ưỡng.
Nghề thủ công gia đình phổ biến không thể thiếu nghề dệt vải và ch ế bi ến


rượu cần . Người Ê Đê ở đây có thói quen hút thuốc lá, trong các m ảnh
vườn nhỏ , gần nơi cư trú của những người già trong nhà trồng các cây
thuốc lá, sau đo phơi khô và thái nhuyễn đem cất vào bao. Họ ch ủ y ếu hút
thuốc bằng tẩu.Nghề gốm và rèn không phát triển lắm trước đây việc mua
bán, trao đổi bằng phương thức hàng đổi hàng.
Bên cạnh đó gia đình Ê Ðê là gia đình mẫu hệ, hôn nhân cư trú phía
nhà vợ, con mang họ mẹ, con gái út là người thừa kế. Xã hội ê Ðê v ận hành
theo tập quán pháp truyền của tổ chức gia đình mẫu hệ. Cả cộng đ ồng
được chia làm hai hệ dòng để thực hiện hôn nhân trao đổi. Làng g ọi là
buôn và là đơn vị cư trú cơ bản, cũng là tổ chức xã hội duy nhất. Ng ười

căn nhà hiện đại đó, chúng ta thường thấy có nhiều ngôi nhà sàn đ ược làm
bằng vật liệu thô sơ như: gỗ, tre, nứa, trạnh...
Những ngôi nhà này thường người ta gọi là nhà dài, có nhi ều ngôi
nhà được làm dài như một tiếng chuông ngân. Vậy bạn đã biết gì về ngôi
nhà dài truyền thống của đồng bào dân tộc Ê Đê? Người Ê Đê có truy ền
thống nhà theo hướng Bắc – Nam và buôn làng Ê Đê truyền thống thì đ ược
bố trí theo hướng Đông – Tây vật liệu chủ yếu để dựng nhà là g ỗ, tre, n ứa,
tranh... Ngoại cảnh nhà sàn mô tả được đặc điểm, tính ch ất công cụ c ủa hai
cầu thang truyền thống ( đực và cái ), cửa tr ước và cửa sau, sân sàn tr ước
và sân sàn sau.
+ Phần Gah : là nơi đón khách và là n ơi dùng sinh ho ạt chung cho
mọi gia đình và dòng họ như hội họp, cúng điếu, đánh cồng chiêng.
+ Phần Adú : Là chỗ sinh hoạt của vợ chồng chủ nhà cùng các thành
viên trong gia đình. Không gian và nội th ất trong gia đình cũng đ ược phân
chia theo hướng Đông và Tây. Kho lúa ở sau cùng , đ ược tách r ời kh ỏi không
gian nhà trước nhưng nhỏ hơn và có hình dáng như hình vuông.


Những sắc thái chung mang đậm ý nghĩa nhân văn của văn hóa nhà
dài đã nói lên truyền thống, tín ngưỡng và chế độ mẫu hệ của đ ồng bào Ê
Đê.
Hiện tại , cuộc sống hiện đại phần nào đã ảnh h ưởng đ ến phong
tục tập quán , bản sắc của người dân tộc thiểu số nói chung và người Ê Đê
nhất là người Ê Đê ở huyện Krông Năng nói riêng. Mặt khác một số nguyên
liệu để làm nhà không còn dễ kiếm như trước nữa nên những ngôi nhà
thực sự dài ngày càng thêm vắng bóng. Tuy nhiên do người Ê Đê ở huy ện K
rông Năng rất quý trọng những giá trị của văn hóa dân tộc nên dù ti ếp cận
cuộc sống hiện đại, bên cạnh ngôi nhà mới theo kiểu nhà tr ệt c ủa ng ười
Kinh , họ vân cố giữ lại đoạn trước của nếp nhà sàn ông cha đ ể l ại coi nh ư
là phòng khách.