BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM

NGUYỄN THỊ THU HÀ

QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG
CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC HUẾ
TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM

NGUYỄN THỊ THU HÀ

QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG
CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC HUẾ
TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 9.14.01.14

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Cán bộ hướng dẫn khoa học:
1. PGS. TS. BÙI MINH HIỀN
2. PGS. TS. LÊ VÂN ANH

Tác giả luận án

Nguyễn Thị Thu Hà


i

MỤC LỤC
Trang

Mục lục .............................................................................................................. i
Danh mục các ký hiệu, chữ viết tắt................................................................ ii
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ .......................................................... vi
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG
SỐNG CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY . 11
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề ............................................................... 11
1.1.1. Các nghiên cứu về kỹ năng sống và giáo dục kỹ năng sống ................ 11
1.1.2. Các nghiên cứu về quản lý giáo dục kỹ năng sống ............................... 22
1.1.3. Đánh giá chung ..................................................................................... 26
1.2. Bối cảnh hiện nay và những tác động đến kỹ năng sống, giáo dục kỹ
năng sống, quản lý giáo dục kỹ năng sống cho sinh viên đại học ............. 28
1.2.1. Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ................................... 28
1.2.2. Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ......................................................... 30
1.2.3. Đổi mới giáo dục đại học ...................................................................... 31
1.3. Kĩ năng sống của sinh viên đại học....................................................... 32
1.3.1. Khái niệm kỹ năng sống........................................................................ 32
1.3.2. Mối quan hệ giữa kỹ năng sống và giá trị sống .................................... 33
1.3.3. Đặc điểm sinh viên đại học ................................................................... 35
1.3.4. Kỹ năng sống của sinh viên đại học...................................................... 39

2.1.4. Đội ngũ công chức, viên chức, lao động hợp đồng .............................. 77
2.1.5. Công tác học sinh, sinh viên ................................................................. 78
2.1.6. Cơ sở vật chất – kỹ thuật phục vụ đào tạo và nghiên cứu khoa học ..... 79
2.1.7. Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của Đại học Huế
trong bối cảnh hiện nay ................................................................................... 80
2.2. Giới thiệu tổ chức khảo sát thực trạng ................................................ 82
2.2.1. Giai đoạn 1: Xây dựng bảng hỏi ........................................................... 82
2.2.2. Giai đoạn 2: Khảo sát thử...................................................................... 83
2.2.3. Giai đoạn 3: Khảo sát chính thức .......................................................... 84
2.2.4. Giai đoạn 4: Phỏng vấn sâu................................................................... 87
2.2.5. Giai đoạn 5: Phân tích và xử lý số liệu ................................................. 87
2.3. Thực trạng kỹ năng sống của sinh viên Đại học Huế ......................... 88
2.4. Thực trạng giáo dục kỹ năng sống cho sinh viên Đại học Huế .......... 90
2.4.1. Thực trạng nhận thức về giáo dục kỹ năng sống cho sinh viên Đại
học Huế ........................................................................................................... 90
2.4.2. Thực trạng thực hiện nội dung giáo dục kỹ năng sống ......................... 94
2.4.3. Thực trạng phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục kỹ năng sống.... 95
2.4.4. Thực trạng cơ sở vật chất và các điều kiện thực hiện giáo dục kỹ
năng sống....................................................................................................... 100
2.4.5. Thực trạng các chủ thể tham gia giáo dục kỹ năng sống .................... 101


iii

2.5. Thực trạng quản lý giáo dục kỹ năng sống cho sinh viên Đại học Huế ... 102
2.5.1. Thực trạng lập kế hoạch giáo dục kỹ năng sống ................................. 102
2.5.2. Thực trạng tổ chức bộ máy quản lý và tổ chức hoạt động giáo dục kỹ
năng sống....................................................................................................... 105
2.5.3. Thực trạng chỉ đạo thực hiện giáo dục kỹ năng sống ......................... 108
2.5.4. Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục kỹ năng sống ....... 115

iv

3.3.5. Phát triển cơ sở vật chất và các điều kiện hỗ trợ giáo dục kỹ năng sống
cho sinh viên.................................................................................................. 146
3.3.6. Phối hợp với các lực lượng ngoài Đại học Huế đóng trên địa bàn trong
việc giáo dục và quản lý giáo dục kỹ năng sống cho sinh viên .................... 149
3.3.7. Đổi mới kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho sinh
viên Đại học Huế ........................................................................................... 151
3.4. Mối quan hệ giữa các biện pháp ......................................................... 153
3.5. Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp ....... 153
3.5.1. Kết quả khảo sát tính cấp thiết ............................................................ 154
3.5.2. Kết quả khảo sát tính khả thi ............................................................... 155
3.6. Thử nghiệm biện pháp ......................................................................... 159
3.6.1. Cơ sở lựa chọn biện pháp thử nghiệm ................................................ 159
3.6.2. Mục đích thử nghiệm .......................................................................... 159
3.6.3. Giả thuyết thử nghiệm ......................................................................... 160
3.6.4. Đối tượng và phạm vi thử nghiệm ...................................................... 160
3.6.5. Phương pháp đánh giá biện pháp thử nghiệm..................................... 161
3.6.6. Tiến trình thử nghiệm.......................................................................... 162
3.6.7. Kết quả thử nghiệm và nhận định, đánh giá ....................................... 170
Kết luận chương 3 ....................................................................................... 174
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .................................................................... 176
DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ......................................... 179
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 180
PHỤ LỤC ..................................................................................................... 189


v

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

Hiện đại hóa

HĐTN

Hoạt động trải nghiệm

ICT

Công nghệ thông tin và truyền thông

KNS

Kỹ năng sống

NXB

Nhà xuất bản

SV

Sinh viên

THCS

Trung học cơ sở

THPT

Trung học phổ thông


Bảng 2.4. Đánh giá thực trạng kỹ năng sống của sinh viên Đại học Huế ..... 88
Biểu đồ 2.1. Thực trạng nhận thức về tầm quan trọng của việc GDKNS cho
sinh viên Đại học Huế .................................................................................... 91
Bảng 2.5. Thực trạng nhận thức về ý nghĩa, tầm quan trọng trong từng nội
dung cụ thể của GDKNS cho sinh viên Đại học Huế .................................... 92
Biểu đồ 2.2. Thực trạng nhận thức về ý nghĩa, tầm quan trọng trong từng nội
dung cụ thể của GDKNS cho sinh viên Đại học Huế (theo tỷ lệ %) ............. 93
Bảng 2.6. Đánh giá mức độ thực hiện nội dung GDKNS cho sinh viên Đại
học Huế .......................................................................................................... 94
Bảng 2.7. Đánh giá mức độ thực hiện các phương pháp, hình thức tổ chức
GDKNS cho sinh viên Đại học Huế .............................................................. 96
Bảng 2.8. Đánh giá kết quả sử dụng các phương pháp, hình thức tổ chức
GDKNS cho sinh viên Đại học Huế .............................................................. 98
Bảng 2.9. Đánh giá cơ sở vật chất và các điều kiện thực hiện GDKNS cho
sinh viên Đại học Huế .................................................................................. 100
Bảng 2.10. Đánh giá thực trạng các chủ thể tham gia GDKNS cho sinh viên
Đại học Huế .................................................................................................. 101
Bảng 2.11. Thực trạng lập kế hoạch GDKNS cho sinh viên Đại học Huế .. 103
Bảng 2.12. Thực trạng tổ chức bộ máy quản lý và tổ chức hoạt động GDKNS
cho sinh viên Đại học Huế ........................................................................... 106


vii

Bảng 2.13. Thực trạng chỉ đạo thực hiện mục tiêu, nguyên tắc GDKNS cho
sinh viên Đại học Huế .................................................................................. 109
Bảng 2.14. Thực trạng chỉ đạo thực hiện nội dung, phương pháp, hình thức tổ
chức GDKNS cho sinh viên Đại học Huế .................................................... 111
Bảng 2.15. Thực trạng chỉ đạo chuẩn bị các điều kiện, phương tiện, cơ sở vật
chất phục vụ GDKNS cho sinh viên Đại học Huế ....................................... 112

5.2.2. Giới hạn về địa bàn nghiên cứu
Nghiên cứu được giới hạn tại 08 trường đại học thành viên trực thuộc
Đại học Huế (Trường ĐHSP, Trường Đại học Khoa học, Trường Đại học Y


5

Dược, Trường Đại học Nông Lâm, Trường Đại học Nghệ thuật, Trường
Đại học Kinh tế, Trường Đại học Ngoại Ngữ, Trường Đại học Luật).
5.2.3. Giới hạn đối tượng khảo sát
- VCQL Cơ quan Đại học Huế, các trường đại học thành viên, Đại học Huế.
- GV các trường đại học thành viên, Đại học Huế.
- CB Đoàn thanh niên, hội SV các trường đại học thành viên Đại học Huế.
- SV các trường đại học thành viên, Đại học Huế.
6. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
6.1. Phương pháp luận
6.1.1. Tiếp cận giá trị
Tiếp cận này đòi hỏi xem xét quản lý GDKNS trong quan hệ biện chứng
với quản lý giáo dục giá trị sống, bởi vì giá trị sống là các giá trị bản chất tồn
tại mô ̣t cách khách quan, quyết định đến sự hình thành và thể hiện KNS của
cá nhân. KNS là hình thức thể hiện bên ngoài giá trị sống. Tiếp cận này giúp
cho việc luận giải mối quan hệ giữa giá trị sống và KNS trên bình diện lý
thuyết được sáng tỏ hơn. Đồng thời, việc xác định mục tiêu, xây dựng nội
dung, cách thức thực hiện các biện pháp quản lý GDKNS cũng cần phải thể
hiện được mối quan hệ gắn bó giữa nội dung và hình thức thể hiện này giữa
giá trị sống và KNS.
6.1.2. Tiếp cận chức năng quản lý
Tiếp cận chức năng quản lý (4 chức năng cơ bản: lập kế hoạch; tổ chức;
chỉ đạo/ lãnh đạo; kiểm tra, đánh giá) sẽ là tiếp cận chính để xác định khung
lý thuyết và nội dung quản lý GDKNS cho SV; trong đó, chức năng lãnh đạo/

khâu yếu phát hiện từ thực trạng chỉ đạo GDKNS ở Đại học Huế.
6.1.5. Tiếp cận hệ thống/ chỉnh thể
Tiếp cận hệ thống/ chỉnh thể xem xét GDKNS và quản lý GDKNS của
trường đại học có mối quan hệ tương tác với các nội dung giáo dục toàn diện
khác nhằm đạt được mục đích của hệ thống là phát triển toàn diện nhân cách
và năng lực của SV, chuẩn bị hành trang cho SV bước vào cuộc sống xã hội
sau khi ra trường. Đồng thời, tiếp cận hệ thống/ chỉnh thể cũng xem xét các
hoạt động quản lý GDKNS cho SV trong các đại học thành viên Đại học


7

Huế trong mối quan hệ tác động qua lại với các yếu tố khách quan (môi
trường sống, môi trường sư phạm của trường đại học, môi trường giáo dục
gia đình) và các yếu tố chủ quan thuộc về các trường đại học (nhận thức và
năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý, đội ngũ giảng viên các trường đại học,
phương pháp dạy và học trong nhà trường đại học, sự tự giáo dục, tự rèn
luyện của SV).
6.1.6. Tiếp cận phức hợp liên ngành
Cách tiếp cận này đòi hỏi việc nghiên cứu hoạt động GDKNS và quản lý
GDKNS cho SV trong các trường đại học thành viên Đại học Huế trong bối
cảnh ngày nay dựa trên nhiều quan điểm, lý thuyết khác nhau, sử dụng tri
thức khoa học liên ngành như Xã hội học, Tâm lý học, Giáo dục học, Khoa
học quản lý giáo dục, các lý thuyết quản lý giáo dục trong nhà trường đại học.
6.2. Phương pháp nghiên cứu
6.2.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Nghiên cứu các tài liệu trong và ngoài nước liên quan đến GDKNS,
quản lý GDKNS cho SV trường đại học; phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá
các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, những tư liệu, tài liệu lý luận
về quản lý giáo dục, quản lý GDKNS cho SV đại học, những kết quả nghiên

trạng, nguyên nhân về thực trạng GDKNS và quản lý GDKNS cho SV và tìm
hiểu quan điểm của các đối tượng được phỏng vấn về GDKNS, quản lý
GDKNS cho SV.
Phương pháp được thực hiện chủ yếu với các nhà quản lý và SV ở Đại
học Huế.
* Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
Tổng kết kinh nghiệm của các trường đại học thành viên Đại học Huế
trong thực tiễn giáo dục và quản lý GDKNS cho SV trong những năm qua
nhằm làm sáng tỏ một số vấn đề mà đề tài nghiên cứu.
* Phương pháp thử nghiệm
Thử nghiệm hai biêṇ pháp để minh chứng khẳ ng đinh
̣ tính khoa ho ̣c, phù
hợp và khả thi của các giải pháp đề tài luâ ̣n án đã đề xuất.


9

6.2.3. Phương pháp thống kê toán học
Sử dụng thống kê toán học, phần mềm SPSS để nhâ ̣p và xử lý số liệu,
lập bảng, biểu để phân tích và đưa ra kế t luâ ̣n của các kết quả nghiên cứu.
7. Luận điểm bảo vệ
7.1. GDKNS, QLGDKNS là một nội dung và nhiệm vụ quan trọng của
các lực lượng giáo dục và chủ thể quản lý giáo dục trong nhà trường đại học
nhằm đáp ứng mục tiêu giáo dục nhân cách toàn diện cho SV trong bối cảnh
xã hội không ngừng phát triển hiện nay. Tiếp cận theo chức năng quản lý cơ
bản sẽ xác định được nội dung lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra, đánh
giá các hoạt động GDKNS phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và hoạt động học
tập của SV đại học.
7.2. Quản lý GDKNS cho SV Đại học Huế đã được quan tâm thực hiện.
Tuy nhiên còn nhiều bất cập về nhận thức, về tổ chức bộ máy và cơ chế phối