Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

PHẦN THỨ NHẤT:
LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Sau khi rời bàn tay chăm sóc của các cô mẫu giáo cũng như sự chăm
chút của ông bà, cha mẹ. Các em 6 tuổi bước vào một giai đoạn mới là học
Tiểu học, cụ thể là học lớp Một. Bước đầu học chữ, học đọc, học viết nên
các em còn nhiều bỡ ngỡ và tiếp thu kiến thức thật khó khăn. Học vần là
môn giúp các em học được tiếng mẹ đẻ đầu tiên. Các em phải biết nhìn vào
âm – vần – tiếng và đọc lên đúng âm – vần – tiếng giáo viên dạy và cũng từ
đây các em sẽ hiểu thêm được từ – câu – bài văn đơn giản. Với những yêu
cầu ngày càng cao đòi hỏi học sinh lớp Một phải nắm bắt được kiến thức
một cách vững vàng để biến kiến thức đó thành kĩ năng, kĩ xảo trong môn
Tiếng Việt.
Phân môn này có vị trí đặc biệt quan trọng trong chương trình tiểu học nói
chung và trong môn Tiếng Việt nói riêng, vì nó là phần học mở đầu lớp đầu tiên
của cấp Tiểu học. Có học phần này, học sinh mới chiếm lĩnh được một công cụ
giao tiếp quan trọng: chữ viết ghi âm Tiếng Việt. Đây chính là phương tiện để
các em có điều kiện học tốt các môn khác.
Nhờ nó mà chúng ta đọc được tiếng Việt. Đối với học sinh lớp Một, ở lứa
tuổi này, khả năng tập trung chú ý chưa cao, tư duy chưa phát triển nên việc bồi
dưỡng vốn từ cho các em ở giai đoạn này rất khó.
Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy, hướng dẫn mong muốn các em học
sinh của mình biết cách đọc đúng, đọc lưu loát, trôi chảy để từng bước tiếp thu
bài học mỗi ngày tốt hơn. Đầu năm học, tôi được phân công giảng dạy lớp 1, tôi
luôn băn khoăn, trăn trở là làm thế nào giúp các em biết cách rèn luyện để các
em đọc thông, viết thạo, các em có được kĩ năng nghe, nói, đọc, viết góp phần
hình thành tri thức mới để các em học thật tốt các lớp trên, giúp các em vững
bước vào đời.
Xuất phát từ những vấn đề trên, với kiến thức và kinh nghiệm của bản thân
được tích lũy trong công tác giảng dạy, bản thân mong muốn góp phần nâng cao

Học sinh chưa hoàn thành (CHT): 19 em, tỉ lệ: 73%.
Đầu tiên tôi tiến hành tìm hiểu từng đối tượng học sinh của lớp mình để
nắm bắt hoàn cảnh, sở thích, khó khăn…Qua tìm hiểu tôi biết được hầu hết các
em gia đình ít quan tâm đến việc học, rất nhiều em chưa qua Mẫu giáo, một số
em trí nhớ còn kém, học đâu quên đó. Do vậy số học sinh chưa hoàn thành là do
lười học ở nhà, ham chơi đến lớp học cảm thấy lo sợ và thụ động.
Mặc khác thôn Phú Thọ là địa bàn vùng ven của thành phố đa số là con
em vùng biển cuộc sống khó khăn chỉ lo kinh tế gia đình. Cha mẹ không quan
tâm đến việc học của con em mình. Một số gia đình mù chữ không dạy được
con. Vì thế, việc học của các em phó thác cho giáo viên chủ nhiệm. Do vậy là
những người làm công tác dạy học nói chung và giáo viên đứng lớp nói riêng
trong nhà trường Tiểu học phải biết giáo dục và hướng dẫn cho các em tiếp thu
được những tri thức cơ bản để hình thành kĩ năng cho các em bước đến những
bậc học tiếp theo.
2. Giải pháp thực hiện:
Từ thực tế đó, tôi mạnh dạn đưa ra một số biện pháp để các em tiếp thu tốt
hơn trong học tập.
2.1/ Đối với giáo viên:
Trang 3


Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

* Ngay từ đầu năm, tôi sắp xếp vị trí ngồi của học sinh xen kẽ nhau: Học
sinh hoàn thành tốt – Chưa hoàn thành, Hoàn thành – Chưa hoàn thành, các em
ngồi cùng nhau để các em giúp đỡ lẫn nhau trong học tập.
* Tìm hiểu đối tượng học sinh ở lớp mình, qua quá trình tìm hiểu giúp
tôi nắm bắt tình hình học tập và đề ra phương pháp, hình thức tổ chức dạy học
thích hợp với từng đối tượng học sinh.
* Đặc biệt, trong một tiết học, giáo viên cần phân lượng thời gian phù

hứng thú học tập hơn.
* Ghi nhật kí chuyên môn sau mỗi buổi học. Từ đó rút kinh nghiệm và
điều chỉnh lại hình thức tổ chức, phương pháp dạy học, đồ dùng dạy học,…
trong tiết dạy sau.
Cụ thể khi dạy phần Học vần, giáo viên cần chú ý:
1. Vận dụng linh hoạt nhiều phương pháp, nhiều hình thức tổ chức dạy
học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động học tập của học sinh là một trong
những đặc điểm lớn nhất của phương pháp dạy học nói chung, biết kết hợp sử
dụng đúng lúc, đúng chỗ các hình thức tổ chức lớp học và các phương pháp dạy
học theo hướng tích cực hóa các hoạt động của học sinh.
2. Những phương pháp cần chú ý khi giảng dạy học vần là: phương pháp
dùng lời, hỏi – đáp, quan sát, miêu tả, sử dụng đồ dùng trực quan, bộ chữ rời,
bảng cài, luyện tập theo mẫu, thực hành giao tiếp, trò chơi,….
3. Khi vận dụng từng phương pháp, phải chú ý nhiều hơn đến cách thức
hoạt động của học sinh để tiếp nhận các tri thức tiếng Việt, cũng như việc hình
thành và phát triển các kỹ năng (nghe, đọc, nói, viết).
4. Việc tổ chức hoạt động có thể dưới nhiều hình thức linh hoạt như: cá
nhân, từng đôi một, nhóm nhỏ, nhóm lớn, cả lớp, đặc biệt chú ý đến hình thức tổ
chức dạy học theo nhóm.
5. Chú ý sửa lỗi phát âm cho học sinh.
6. Xác định các cơ sở quan trọng khi lựa chọn phương pháp, biện pháp và
hình thức tổ chức dạy học một bài học vần:
- Đối tượng học sinh để có các biện pháp cá thể hóa trong dạy học;
- Mục tiêu bài dạy theo yêu cầu chuẩn kiến thức, kỹ năng, nhằm đảm bảo
yêu cầu cần đạt đối với mọi đối tượng học sinh.
- Khả năng của chính giáo viên, để cân nhắc các phương pháp, biện pháp,
các hình thức tổ chức dạy học mà mình sẽ chọn nhằm vận dụng, kết hợp có hiệu
quả.
Trang 5


Ví dụ: Cho học sinh nhìn tranh hay vật thật, tập phát âm mới, tìm âm, dấu
thanh mới, tiếng, từ ngữ… hoặc cho học sinh quan sát tranh, nhận xét chữ giống
nhau ghi trên các tranh, tìm thêm tiếng, từ ngữ tương tự.
Trang 6


Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

* Luyện đọc âm mới và ghép tiếng :
Tôi đã cho học sinh luyện đọc nhiều hình thức: cá nhân, nhóm, cả lớp. Ở
giai đoạn này, tôi đã hướng dẫn học sinh cách nhìn chữ, nhìn dấu để đọc lên
thành tiếng qua bảng:
Bảng 1:
Gồm 16 con chữ ghi phụ âm đầu (b, v, l, c, n, m, d, đ, t, x, s, r, k, p, g) viết
ở cột dọc đầu tiên phía bên trái. Phía trên đầu 6 cột dọc còn lại ghi các thanh
(“ngang”- không, “sắc”, “huyền”, “hỏi”, “ngã”, “nặng”).
Thanh
\

/

.

?

~

Âm đầu
b
……...

Ví dụ: ở bảng 1.
Khi học bài âm: i – a các em sẽ ghép được rất nhiều tiếng từ đơn:
Thanh
\

/
Trang 7

.

?

~


Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

Âm đầu
b
v
………….

ba
vi

bà
vì

bá
ví

Cần có những lời lẽ nhẹ nhàng, động viên, khuyến khích đặc biệt là với đối
tượng HS chưa hoàn thành.
+ Đối với những trường hợp cá biệt (học sinh có giọng đọc khuyết), giáo
viên nên dành nhiều thời gian hơn hoặc phân công học sinh hoàn thành tốt giúp
đỡ (ngay trong tiết học hoặc giờ chơi) để luyện phát âm thêm cho các em.
Trang 8


Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

+ Thường xuyên thay đổi không khí lớp học bằng một bài hát, múa, một
trò chơi, một câu chuyện, đọc thơ,…có tác dụng giúp tiết học nhẹ nhàng, học
sinh có hứng thú học bài và giúp học sinh củng cố bài học tốt hơn.

Học sinh hát, múa đọc thơ trong giờ học vần
* Luyện viết chữ ghi âm, dấu ghi thanh mới:
Ở 6 bài đầu, yêu cầu tập tô theo nét chữ nên tôi đã giành thời gian cho học
sinh rèn viết vào bảng con các nét cơ bản thật chuẩn mực và hướng dẫn học sinh
tư thế ngồi, cách giữ vở, cầm bút đưa theo nét chữ in sẵn.
* Luyện nghe – nói:
Đây là giai đoạn đầu nên phần luyện nói theo tranh tương đối tự do theo
chủ đề của bài, không gò bó trong các âm và thanh vừa học nên tôi đã gợi ý học
sinh bằng các câu hỏi giúp các em luyện nói qua những câu trả lời đơn giản với
Trang 9


Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

nội dung gần gũi với các em. Tôi cũng biết rằng mục tiêu của phần luyện nói
trong giai đoạn này là giúp học sinh làm quen với không khí học tập mới, không


Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

- Kết hợp giải nghĩa từ và giúp học sinh hiểu nội dung câu/bài ứng dụng.
* Luyện viết chữ ghi âm, vần, tiếng nói:
Đối với khâu luyện viết tôi hướng dẫn học sinh hình dáng, đường nét con
chữ, qui trình viết. Học sinh được tập viết chữ ghi âm vần, tiếng mới theo yêu
cầu từ thấp đến cao: tập tô, tập viết bảng con, tập viết vào vở; nhìn mẫu – viết
đúng; viết đẹp, viết nhanh.
* Tiết 1: chủ yếu cho học sinh viết đúng chữ ghi âm, vần mới trên bảng
con:
- Giới thiệu chữ mẫu, gợi ý để học sinh nhận xét chữ mẫu (độ cao, số nét,
…) bằng những câu đơn giản, ngắn gọn (bước này không yêu cầu học sinh phân
tích quá kĩ)
- Viết mẫu (theo khung ô li đã được phóng to trên bảng lớp), vừa viết vừa
nêu ngắn gọn quy trình viết.
- Yêu cầu học sinh quan sát, dùng ngón trỏ viết thử trên không để định
hình cách viết, sau đó viết bảng con. Giáo viên cần chú ý bao quát, tập trung
giúp đỡ học sinh (tư thế ngồi viết, cách đặt bảng con, cách cầm phấn,…)
- Đối chiếu với yêu cầu đề ra để đánh giá chất lượng chữ viết của học sinh
bằng những lời nhận xét nhẹ nhàng, cụ thể, giúp các em thấy rõ thành công và
hạn chế của mình.

Trang 11


Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

Học sinh viết bảng con trong giờ học vần.
* Tiết 2: Luyện viết vào vở tập viết âm, vần, tiếng, từ