BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM

Trần Văn Thành

LỄ HỘI GÒ THÁP
TRONG ĐỜI SỐNG TINH THẦN
CỦA NGƯỜI DÂN TỈNH ĐỒNG THÁP

Chuyên ngành: Văn hóa dân gian
Mã số: 9229041

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC

Hà Nội – 2018


Công trình được hoàn thành tại:
Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS. Nguyễn Chí Bền

Phản biện 1:
Phản biện 2:
Phản biện 3:

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án họp tại

- Mục đích của luận án là nghiên cứu, làm rõ quá trình hình
thành và phát triển lễ hội Gò Tháp trong tiến trình khai hoang mở
mang bờ cõi của người Việt ở đồng bằng sông Cửu Long nói
chung, vùng Ðồng Tháp Mười nói riêng;
- Qua nghiên cứu lễ hội, nhằm biết được thái độ của người dân
nơi đây đối với nhân vật thờ tự trong lễ hội này;
- Nghiên cứu lễ hội Gò Tháp để biết được vai trò của nó trong
đời sống tinh thần của người dân Gò Tháp nói riêng và tỉnh Đồng
Tháp nói chung;
- Biết được vai trò của Ban Hội hương và cơ quan quản lý Nhà
nước đối với lễ hội này;
- Nhằm khai thác giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của cha
ông trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp, phục vụ nhu cầu tâm linh trong
đời sống văn hóa của người dân nơi đây;
- Tìm ra những mặt tích cực và hạn chế, từ đó đưa ra một số ý
kiến nhằm phát huy và bảo tồn những giá trị của loại hình văn hóa
dân gian này trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp nói chung;


2
- Luận án nghiên cứu, giải mã, mô tả chi tiết về lễ hội Gò Tháp
đang diễn ra trong giai đoạn hiện nay thành một công trình khoa
học; cung cấp tư liệu cho các nhà quản lý, các nhà nghiên cứu và
những ai quan tâm tới lễ hội này.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu, thuật ngữ nghiên cứu
3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu Lễ hội Gò Tháp trong đời sống tinh thần của
người dân tỉnh Đồng Tháp trên địa bàn xã Tân Kiều, huyện Tháp
Mười, tỉnh Đồng Tháp. Đề tài lấy di tích đền thờ Thiên hộ Dương, Đốc
binh Kiều, miếu bà Chúa Xứ làm cơ sở chính. Đồng thời, lấy lễ hội Gò

công bố; đọc, thống kê và phân tích dữ liệu, phân loại và thu thập
các kết quả liên quan đến đề tài để nghiên cứu. Các nguồn tài liệu
thu thập từ các tác giả trong và ngoài nước phục vụ cho việc nghiên
cứu có nội dung như: Các công trình, các bài báo đăng trên các tạp
chí chuyên ngành viết về lễ hội Gò Tháp; các công trình văn hóa
dân gian, các công trình và các bài báo nghiên cứu về lĩnh vực lễ
hội, đình chùa, miếu, tín ngưỡng, phong tục tập quán,... (về lĩnh
vực văn hóa vật thể và phi vật thể) trong tỉnh Đồng Tháp, trong khu
vực đồng bằng sông Cửu Long nói chung.
4.2. Điền dã, quan sát tham dự
Cùng với việc thu thập, phân tích và lựa chọn những vấn đề
liên quan đến đề tài có trong tư liệu; tác giả đi tới địa bàn nơi tổ
chức lễ hội để điền dã, tham dự - quan sát; quay phim, chụp ảnh;
giúp luận án nhận diện rõ hơn về hiện trạng, quá trình thực hành nghi
lễ của người dân, của khách hành hương, của Bạn Hội hương và của
các cơ quan chức năng nhà nước trong suốt mùa lễ hội diễn ra.
4.3. Phương pháp phỏng vấn sâu
Trong những đợt đi tới địa bàn tổ chức lễ hội để điền dã, tham
dự lễ hội; gặp gỡ, trao đổi, phỏng vấn người dân, phỏng vấn khách
hành hương, phỏng vấn Ban Quản lý Khu di tích và lễ hội qua các
thời kỳ; phỏng vấn Ban lãnh đạo, những người làm công tác quản


4
lý văn hóa nói chung... Những cuộc phỏng vấn sâu này là nguồn tư
liệu hữu ích giúp luận án nhận diện rõ hơn về hiện trạng, quá trình
hình thành và phát triển di tích, lễ hội tới giai đoạn ngày nay, và kế
hoạch xây dựng, phát triển di tích, lễ hội trong tương lai. Đồng thời
giúp luận án nắm rõ hơn về mặt tâm linh, tín ngưỡng của người dân
đối với lễ hội trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp.

5.2. Giả thuyết khoa học
Gắn liền với quá trình khai hoang mở mang bờ cõi của người
Việt ở vùng Tây Nam Bộ, lễ hội Gò Tháp có tuổi đời tướng đối
ngắn, quá trình thiêng hóa nhân vật thờ tự chưa trọn vẹn. Người dân
tổ chức lễ hội, nhằm bày tỏ lòng biết ơn của mình đối với nhân vật
thờ tự đã có công giúp dân trong những ngày đầu khai hoang lập ấp.
Cho đến hiện nay, luận án là một công trình khoa học đầu tiên
nghiên cứu đầy đủ và chi tiết về Lễ hội Gò Tháp trong đời sống tinh
thần của người dân tỉnh Đồng Tháp; cung cấp tư liệu cho các nhà
quản lý, các nhà nghiên cứu và những ai quan tâm tới lính vực này
dưới góc nhìn văn hóa dân gian.
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Luận án là công trình nghiên cứu nhằm sáng tỏ thêm một số
đặc trưng và giá trị văn hóa độc đáo của lễ hội Gò Tháp ở tỉnh
Đồng Tháp dưới góc nhìn Văn hóa dân gian;
Góp phần lý giải sự tác động qua lại giữa các yếu tố địa lý, sinh
thái với lịch sử tộc người trong quá trình định hình các tín ngưỡng
dân gian ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, đặc biệt là tín ngưỡng
người Việt qua góc nhìn văn hóa dân gian tại tỉnh Đồng Tháp;
Thông qua đề tài nghiên cứu, giúp các nhà nghiên cứu, các nhà
quản lý thấy được những ưu điểm, khuyết điểm của di tích, lễ hội
Gò Tháp ở tỉnh Đồng Tháp. Từ đó, xây dựng kế hoạch, chương
trình tổ chức các hoạt động nhằm phát huy tính tích cực của loại
hình văn hóa dân gian này;
Làm sáng tỏ vấn đề hỗn dung giữa văn hóa gốc và văn hóa của


6
những người đi khai hoang mở mang bờ cõi, chịu sự tác động và có
mối quan hệ chặt chẽ với văn hóa người Việt ở Nam Bộ nói chung,

ta cũng dễ dàng được trải nghiệm với cuộc sống của người dân
thông qua lễ hội, được tổ chức với nhiều dạng thức, tên gọi, ý nghĩa
khác nhau. Nhiều nhất là vào dịp đầu năm và thứ đến là dịp cuối
năm. Mục đích của lễ hội chủ yếu nhằm tưởng niệm, tôn vinh nhân
vật có thật trong lịch sử, hoặc một sự kiện nào đó, hoặc qua các
truyền thuyết được nhân dân thêu dệt, hư cấu, nhằm gửi gắm niềm
tin tín ngưỡng của mình vào nhân vật ấy. Có những lễ hội lên đến
hàng ngàn năm tuổi như ở Bắc Bộ và ít nhất cũng trên cả trăm năm
tuổi như ở Nam Bộ. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng đây là dạng lễ
hội dân gian, hay lễ hội truyền thống..., được hình thành dựa trên
cơ sở tín ngưỡng của người dân.
Lễ hội Gò Tháp trong đời sống tinh thần của người dân tỉnh
Đồng Tháp thuộc dạng lễ hội dân gian. Để nắm rõ về lễ hội này,
trước hết, luận án tiến hành nghiên cứu tổng quan tình hình như sau:
1.1.1. Tình hình nghiên cứu lễ hội của người Việt đồng bằng
sông Cửu Long
Các công trình: Gia Định thành thông chí; Văn hóa dân gian
người Việt ở Nam Bộ; Góp phần nghiên cứu văn hoá dân gian Việt
Nam; Lễ hội cổ truyền của người Việt – Cấu trúc & thành tố; Tục
thờ thần qua am miếu Nam Bộ.... viết về lễ hội Gò Tháp mới chỉ
xuất hiện một số bài viết ngắn hoặc một bài tạp chí khoa học.
1.1.2. Tình hình nghiên cứu lễ hội Gò Tháp
Qua nghiên cứu phần tổng quan trên đây cho thấy, việc sưu
tầm, nghiên cứu lễ hội truyền thống vùng đồng bằng sông Cửu
Long nói chung, mà đặc biệt là lễ hội Gò Tháp đã trải qua một quá
trình nhất định. Tuy đã có một số công trình sưu tầm nghiên cứu về
lĩnh vực văn hoá tại tỉnh Đồng Tháp nhìn chung còn ít, mới chỉ
xuất hiện ở dạng một số bài báo đăng trên tạp chí... Do đó, nghiên
cứu sinh chọn đề tài Lễ hội Gò Tháp trong đời sống tinh thần của


một ngôi đền thờ Hindu giáo. Tương truyền, đến thế kỷ 18, người


9
Việt từ Đàng Ngoài vào Gò Tháp khai hoang lập ấp, thấy nơi đây
linh thiêng, ứng nghiệm nên họ thường tới thắp hương cầu khấn ơn
trên phù hộ độ trì; đồng thời, tạ ơn những người đi trước đã có công
khai phá tạo dựng nên vùng đất này. Với sự linh thiêng đó, năm
1914, người dân nơi đây cùng nhau cất lên một cái miếu bằng vật
liệu nhẹ để thờ cúng (đã bị sụp đổ trong chiến tranh). Từ đó đến
nay, qua nhiều đợt di dời và bị chiến tranh tàn phá; việc thờ cúng
miếu bà còn đơn lẻ, trong phạm vi một số hộ sống xung quanh Gò
Tháp thực hiện. Từ năm 1975 trở lại đây, việc thờ cúng tại miếu bà
được người dân quan tâm và biết đến nhiều hơn. Cùng với lễ hội
Thiên hộ Dương, Đốc binh Kiều, lễ hội bà Chúa Xứ ngày một lớn
mạnh, tầm ảnh hưởng không chỉ còn là làng, xã hay huyện, mà sức
lan tỏa mạnh mẽ ra cả tỉnh Đồng Tháp, cả vùng Đồng Tháp Mười
rộng lớn, và cả khu vực đồng bằng sông Cửu Long như hiện nay.
1.3.2.2. Lễ hội Gò Tháp vào rằm tháng 11 âm lịch
Lễ hội Gò Tháp vào rằm tháng 11 hay còn gọi là lễ hội tưởng
niệm hai vị anh hùng dân tộc Thiên hộ Dương, Đốc binh Kiều diễn
ra vào các ngày 13, 14, 15 và rạng sáng ngày 16 tháng 11 âm lịch
hàng năm. Trước năm 1954, Khu di tích Gò Tháp dưới quyền
thống trị của thực dân Pháp; để thủ tiêu tinh thần chiến đấu của
nhân dân ta, chúng cấm không cho bất cứ ai được thờ phụng các
anh hùng đã lãnh đạo nhân dân đứng lên chống lại chúng. Do đó
mà ngay cả trong ca dao Đồng Tháp mới có câu:
Ai về Đồng Tháp mà coi,
Mồ ông Thiên hộ trăng soi lạnh lùng.
Tuy ngôi mộ trong câu ca dao là của Đốc binh Kiều nhưng có

Như vậy, từ năm 1975 đến năm 2006, việc tổ chức lễ hội được
thay đổi qua từng mốc thời gian nhất định. Từ năm 2006 đến nay
(11/2017), lễ hội Gò Tháp vào rằm tháng 11 chính thức được tổ
chức tưởng niệm hai ông Thiên hộ Dương và Đốc binh Kiều, có sự
kết hợp chặt chẽ giữa Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đồng Tháp,


11
Bảo tàng Đồng Tháp, Ban Quản lý Khu di tích Gò Tháp, Ban Hội
hương Gò Tháp, UBND huyện Tháp Mười, UBND xã Tân Kiều
dưới sự chỉ đạo trực tiếp của UBND tỉnh Đồng Tháp. Cuối tháng 5
năm 2016, UBND tỉnh Đồng Tháp trao quyền quản lý trực tiếp Khu
di tích Gò Tháp cho Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Tháng 11
năm 2016, đền thờ ông Thiên hộ Dương được khánh thành; Sở Văn
hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, kết hợp các cơ quan ban ngành
trong tỉnh, cùng Ban Quản lý Khu di tích Gò Tháp, Ban Hội hương
Gò Tháp, huyện Tháp Mười, xã Tân Kiều... tổ chức lễ khánh thành,
rước ông Thiên hộ Dương từ đền thờ Thiên hộ Dương, Đốc binh
Kiều sang làm lễ an vị tại đền thờ mới và làm lễ hội tưởng niệm
chung hai ông trong dịp này.
Lễ hội Gò Tháp được tổ chức nhiền đợt/năm, nhằm tưởng
niệm nhiều nhân vật khác nhau, nhưng chung quy, có hai dạng
chính là nhân vật lịch sử và nhân vật được nhân dân hư cấu dựa
trên truyền thuyết. Quá trình hình thành trên đây cho thấy, tuổi đời
của lễ hội tương đối ngắn, quá trình thiêng hóa nhân vật chưa trọn
vẹn như ở Bắc Bộ. Nhân vật Thiên hộ Dương, Đốc binh Kiều đã
được người dân nơi đây thiêng hóa đồng thời cả ba quá trình như:
lịch sử hóa, huyền thoại hóa qua các truyền thuyết, địa phương hóa
qua các câu chuyện linh thiêng về hai ông. Còn nhận vật bà Chúa
Xứ được người dân thiêng hóa qua truyền thuyết về những câu

mùa trong năm trùng với hai mùa lễ hội nên phương tiện đi lại của
du khách trong hai mùa lễ hội cũng tương đối khác nhau.
Chương 2
TÍNH THIÊNG VÀ TÍNH THẾ TỤC CỦA LỄ HỘI GÒ THÁP
Hàng năm, tại Khu di tích Gò Tháp tổ chức nhiều kỳ lễ hội
lớn. Kỳ lễ hội diễn ra từ ngày 13 đến rạng sáng ngày 16 tháng 03
âm lịch là lễ hội tưởng niệm bà Chúa Xứ. Kỳ lễ hội diễn ra từ ngày
13 đến rạng sáng ngày 16 tháng 11 âm lịch là lễ tưởng niệm hai vị
anh hùng dân tộc Thiên hộ Dương và Đốc binh Kiều.


13
Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, lễ hội gồm có hai phần chính,
là phần lễ và phần hội. Nhưng theo công trình Lễ hội cổ truyền của
người Việt – Cấu trúc và thành tố thì: “cấu trúc của lễ hội truyền
thống của người Việt không chỉ có hai bộ phận là lễ và hội mà gồm
nhiều thành tố hợp thành các bộ phận. Cấu trúc lễ hội cổ truyền của
người Việt gồm ba bộ phận tạo thành: Nhân vật phụng thờ; Các
thành tố hiện hữu; Các thành tố tàng ẩn nhưng hiện hữu trong thời
gian thiêng”. Lễ hội Gò Tháp diễn ra trong năm cũng không nằm
ngoài cấu trúc đó bao gồm:
Nhân vật phụng thờ, mỗi lễ hội Gò Tháp nhằm tưởng niệm
một nhân vật: Bà Chúa Xứ Gò Tháp (vào rằm tháng ba); nhân vật
Thiên hộ Dương, Đốc binh Kiều (rằm tháng mười một, tính đến
thời điểm năm 2017). Những nhân vật này đều có công lớn trong
việc giúp dân, được nhân dân tôn sùng, thần thánh hóa, gửi gắm
niềm tin tín ngưỡng của mình vào họ.
Các thành tố hiện hữu, gồm các di tích đền thờ, miếu, là không
gian thiêng thờ tự các nhân vật được phụng thờ. Trong mỗi lễ hội
Gò Tháp diễn ra, các nghi thức chính của mỗi lễ hội được thực hiện

Đồng Tháp Mười nói chung và của nhân dân tỉnh Đồng Tháp nói
riêng.
Lễ hội Gò Tháp là một trong những lễ hội có quy mô tổ chức
lớn nhất so với các lễ hội khác trong tỉnh Đồng Tháp. Đến nay, mỗi
kỳ lễ hội đã thu hút hàng trăm ngàn lượt khách từ mọi miền đất
nước hành hương về đây. Vào những ngày lễ hội chính, trên bộ,
dưới sông, xuồng, ghe, xe cộ, từng đoàn nối tiếp nhau về trung tâm
lễ hội, làm cho cả không gian Khu di tích Gò Tháp trở nên muôn
màu, muôn sắc.
Mùa lễ hội về, có hàng trăm giạ gạo, hàng chục tấn rau, quả,
hàng trăm người tự nguyện làm công quả, nấu nướng vui vẻ và đầy
trách nhiệm, phục vụ cho du khách ăn uống miễn phí suốt ngày
đêm mà không cần sự điều hành chỉ đạo nào cả. Đó là nét đẹp, là


15
tấm lòng bác ái của người dân địa phương đối với du khác hành
hương về đây. Ban Quản lý Khu di tích cho biết, trong những năm
gần đây, kỳ lễ hội vào tháng 11 âl thường đông người về dự hơn, tổ
chức lớn hơn so với kỳ lễ hội khác trong năm. Song, “tháng 3 là đi
xin lộc đầu xuân, còn tháng 11 tuy lễ chính là hai vị anh hùng,
nhưng cũng là dịp người ta đi lễ tạ ơn và xin lộc cuối năm ở miếu
bà” nên cả hai kỳ lễ hội đều đông.
2.1. Tính thiêng của lễ hội Gò Tháp
2.1.1. Yếu tố tính thiêng thể hiện qua nhân vật thờ tự
Lễ hội Gò Tháp tổ chức nhiều kỳ trong một năm, nhằm tưởng
niệm nhiều nhân vật khác nhau. Do đó, nhân vật thờ tự trong lễ hội
Gò Tháp cho đến thời gian hiện tại gồm 3 nhân vật sau:
- Bà Chúa Xứ là nhân vật không có thật trong lịch sử mà được
nhân dân hư cấu thờ tự qua các truyền thuyết linh thiêng về bà. Bà

dân gian giải trí rất hấp dẫn như múa lân, ca nhạc…. Nổi bật nhất
trong các trò diễn phục vụ cho lễ hội là trò múa bóng rỗi, diễn võ
thuật...; với những đoàn người múa bóng từ nhiều nơi đến để múa
hát chung vui cho lễ hội.
2.2.2. Yếu tố tính thế tục thể hiện qua đám rước
Đám rước trong lễ hội hội Gò Tháp, cho đến nay, mới được
thực hiện trong kỳ lễ hội tưởng niệm Thiên hộ Dương, Đốc binh
Kiều. Lễ hội vía bà Chúa Xứ không tổ chức lễ rước. Từ năm 2010,
được ban tổ chức cho phép, Ban Hội hương từ đền thờ hai ông đến
nhà trưởng/phó Ban Hội hương để thỉnh sắc của hai ông rước về tại đền
thờ (mỗi ông có một sắc riêng).
2.3. Quan hệ giữa tính thiêng và tính thế tục của lễ hội Gò Tháp
2.3.1. Quan hệ giữa tính thiêng và tính thế tục trong lễ hội
hiện nay
Trong lễ hội Gò Tháp, các thành tố này có mối quan hệ mật
thiết, chi phối lẫn nhau, diễn ra theo trình tự, và cũng có một số
thành tố diễn ra cùng một lúc. Các yếu tố mang tính thiêng như lễ


17
cầu an, lễ thỉnh sinh, lễ chánh tế là những nghi thức - nghi lễ quan
trọng nhất trong lễ hội Gò Tháp. Bên cạnh đó, đan xen với các nghi
thức nghi lễ này là các hoạt động hội mang tính thế tục... Tất tả các
yếu tố này tạo nên một lễ hội Gò Tháp linh thiêng và đời thường,
mang đậm nét dân gian đang diễn ra tại Gò Tháp.
2.3.2. Quan hệ giữa tính thiêng và tính thế tục trong quá trình
người dân về đây khai hoang, lập ấp
Tương truyền, những người dân Cần Giuộc về đây khai khẩn
và phát hiện có ngôi mộ đất. Ông hiển linh về nhập hồn vào người
dân nói rằng: chỗ này là ngôi mộ của ông. Từ đó, họ mới phát hiện

rước trong lễ hội Gò Tháp được thực hiện một cách bài bản; song
nếu so sánh với lễ hội bà Chúa Xứ Núi Sam (tỉnh An Giang), hoặc
một số lễ hội lớn khác ở Nam Bộ, thì các nghi thức, trò diễn, đám
rước trong lễ hội Gò Tháp còn đơn giản. Đó là nói về các nghi thức
thờ cúng, đám rước và trò diễn; nhưng nếu lấy không gian tổ chức
lễ hội (các thành tố hiện hữu), hay không gian xã hội (người dân
tham dự lễ hội) để so sánh, thì lễ hội Gò Tháp có một bề dày lịch sử
và sức lan tỏa rộng lớn trong khu vực và cả nước. Do vậy, lễ hội
Gò Tháp thực sự là biểu tượng tinh thần của người dân Đồng Tháp
nói riêng, của khu vực Tây Nam Bộ nói chung. Đến với lễ hội Gò
Tháp là về với cội nguồn, tâm linh tín ngưỡng, không những có dịp
để chiêm bái, cầu khấn, xin ơn trên phù hộ độ trì, mà còn được
chiêm ngưỡng, tham quan quang cảnh huyền bí, tuyệt đẹp của khu
di tích – văn hóa – khảo cổ này.
Chương 3
CHỦ/KHÁCH THỂ CỦA LỄ HỘI GÒ THÁP
TRONG QUAN HỆ VỚI TÍNH THIÊNG VÀ TÍNH THẾ TỤC
3.1. Thái độ của người dân với nhân vật thờ và nghi thức
thờ cúng
3.1.1. Thái độ của người dân đối với nhân vật thờ tự
3.1.1.1. Thái độ của người dân được thể hiện qua truyền thuyết


19
- Truyền thuyết về bà Chúa Xứ: Không giống như truyền
thuyết bà Chúa Xứ ở các địa phương khác, truyền thuyết bà Chúa
Xứ Gò Tháp có giai thoại gắn liền với di tích. Tình tiết câu chuyện
không kém phần ly kỳ diễn ra khi chuẩn bị thi công xây dựng ngôi
nhà mái che di tích khảo cổ mới khai quật ở cạnh miếu bà Chúa Xứ
hiện nay.

dân luôn quan niệm: làm nhiều thì được hưởng lộc nhiều, làm ít thì
hưởng ít, ai không làm thì người đó có tội với trời đất, với các bậc
thánh hiền, có tội với ơn trên... Vì thế mà họ làm với cái tâm, với
cái đức, và với cả nhiệt huyết của mình; nên các đồ ăn phục vụ
miễn phí trong lễ hội khi dọn ra luôn nóng hổi, tươi ngon, sạch sẽ,
đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm...
3.2. Ban Hội hương trong quan hệ với tính thế tục
Ban Hội hương là tổ chức xã hội tự nguyện, hoạt động theo
nguyên tắc tự chủ và theo quy định của Ban Hội hương đề ra, được
Ban Quản lý khu di tích Gò Tháp công nhận và tuân thủ pháp luật
của Nhà nước. Ban Hội hương có tư cách pháp nhân, có con dấu và
tài khoản riêng; trực tiếp quản lí, điều hành hoạt động của các điểm
di tích như: đền thờ Thiên hộ Dương, đền thờ Đốc binh Kiều, miếu
bà Chúa Xứ và miếu Hoàng Cô tại khu di tích Gò Tháp, nhằm phục vụ
nhân dân và du khách hành hương đến cúng viếng, lễ bái theo tín
ngưỡng dân gian, truyền thống của dân tộc.
3.3. Cơ quan Quản lý Nhà nước trong quan hệ với tính thế tục
Ban Quản lý khu di tích có nhiệm vụ quản lý, bảo tồn, tôn tạo
và khai thác khu di tích Gò Tháp; xây dựng và phát triển khu di tích
này thành Trung tâm văn hóa và du lịch của tỉnh. Từ tháng năm
2016, Ủy Ban Nhân dân tỉnh Đồng Tháp sáp nhập Ban Quản lý khu
di tích Gò Tháp vào Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh.
3.4. Bàn luận việc ứng xử của chủ/khách thể với tính
thiêng và tính thế tục trong lễ hội Gò Tháp hiện nay
Trên cơ sở những hoạt động văn hóa dân gian đã ăn sâu vào


21
tiềm thức của người dân nơi đây, ban tổ chức lễ hội Gò Tháp đã bớt
một số nghi thức mang tính chất rườm rà; đồng thời, bổ sung thêm

1. Gò Tháp là một trong những địa bàn có người dân tụ cư
sớm của người nói ngôn ngữ Môn Khơmer trước kia và người Việt
sau này đi khai hoang mở cõi trên lãnh thổ vùng Đồng Tháp Mười.
Nơi đây có thiên nhiên tươi đẹp, có nhiều hàng cây cổ thụ hàng
trăm năm tuổi mọc đan xen với nhiều di tích có nền văn hóa lâu
đời. Xung quanh địa bàn Gò Tháp là những rừng tràm và những
cánh đồng sen bạt ngàn. Quần thể di tích nằm ở trung tâm địa bàn
Gò Tháp hiện nay với nhiều di tích tiêu biểu: Gò Tháp Mười, chùa
Tháp Linh, đền thờ Đốc binh Kiều, gò Minh Sư, đền thờ Thiên hộ
Dương, miếu bà Chúa Xứ. Trước và sau năm 1975, Khu di tích Gò
Tháp được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm khảo sát và khai quật,
phát hiện một số dấu tích kiến trúc cổ. Ngoài nền văn hóa cổ, Gò
Tháp còn có nền văn hóa đương đại như lăng mộ và đền thờ hai
ông, miếu Hoàng Cô....; sau năm 1945, Gò Tháp trở thành trung
tâm hành chính kháng chiến của khu vực Nam Bộ. Với bề dày của
các giá trị lịch sử, văn hóa đan xen, quần thể di tích Gò Tháp được
Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch)
công nhận là “Di tích lịch sử khảo cổ” theo Quyết định số
1570/QĐ-BVHTT ngày 05/09/1989. Năm 2012, Khu di tích được
Thủ tướng Chính phủ ký quyết định công nhận là Khu di tích – lịch
sử - khảo cổ cấp Quốc gia đặc biệt. Tháng 3 năm 2008, Khu di tích
Gò Tháp được UBND tỉnh Đồng Tháp phê duyệt đầu tư phát triển
thành Trung tâm Văn hóa của tỉnh. Sự thiêng liêng và lâu đời của
các di tích như luận án đã giới thiệu trên đây được dân gian thêu
dệt từ một số hiện tượng, giai thoại, truyền thuyết... Qua quá trình,
các giai thoại, truyền thuyết đó ăn sâu vào tiềm thức của một số
người dân và dần lan rộng ra cộng đồng thành một ý thức chung;
người dân chọn ngày thiêng, ngày nông nhàn để tổ chức lễ hội.
2. Lễ hội Gò Tháp là tên gọi chung cho một chuỗi với nhiều lễ


Thiên hộ Dương, Đốc binh Kiều, bà Chúa Xứ; các thành tố hiện