ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
–––––––––––––––––––––––

NGUYỄN VĂN TIẾN

QUẢN LÝ DẠY HỌC NỘI DUNG GIÁO DỤC ĐỊA
PHƯƠNG Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THỊ
XÃ CHÍ LINH, TỈNH HẢI DƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
–––––––––––––––––––––––

NGUYỄN VĂN TIẾN

QUẢN LÝ DẠY HỌC NỘI DUNG GIÁO DỤC ĐỊA
PHƯƠNG Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THỊ
XÃ CHÍ LINH, TỈNH HẢI DƯƠNG
Ngành: Quản lý giáo dục
Mã ngành: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn: GS.TS. PHẠM HỒNG QUANG


Tác giả bản Luận văn này xin chân thành cảm ơn Phòng Giáo dục &
Đào tạo thị xã Chí Linh, Hiệu trưởng các trường THCS, giáo viên và học sinh các
trường THCS trên địa bàn thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương đã quan tâm, động
viên và cung cấp tư liệu trong quá trình tác giả học tập và thực hiện
nghiên cứu luận văn.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng Luận văn không tránh khỏi những
thiếu sót. Rất mong nhận được sự chỉ bảo, đóng góp ý kiến của các thày,
cô giáo để Luận văn được hoàn chỉnh hơn./.
Xin chân thành cảm ơn!
Học viên

Nguyễn Văn Tiến

ii


MỤC LỤC
Lời cam đoan ........................................................................................................ i
Lời cảm ơn ........................................................................................................... ii
Mục lục ............................................................................................................... iii
Danh mục các chữ viết tắt .................................................................................. iv
Danh mục các bảng.............................................................................................. v
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu .......................................................................................
3
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu.................................................................
3
4. Nhiệm vụ nghiên cứu ......................................................................................
3


iii


1.3.1. Khái quát nội dung giáo dục địa phương trong chương trình dạy học
cấp trung học cơ sở ............................................................................................
14
1.3.2. Nội dung giáo dục địa phương trong chương trình môn Ngữ văn,
Lịch sử, Địa lý ở trường trung học cơ sở .......................................................... 15
1.4. Quản lý dạy học nội dung giáo dục địa phương ở trường trung học cơ sở ....
16
1.4.1. Vị trí, vai trò của dạy học nội dung giáo dục địa phương ở trường
trung học cơ sở...................................................................................................
16
1.4.2. Mục tiêu quản lý dạy học nội dung giáo dục địa phương ....................... 17
1.4.3. Nội dung của quản lý dạy học nội dung giáo dục địa phương ................ 18
1.4.4. Phương pháp quản lý dạy học nội dung giáo dục địa phương ................
21
1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý dạy học nội dung giáo dục
địa phương ở trường trung học cơ sở ................................................................
22
1.5.1. Hệ thống các văn bản pháp quy; Công tác quản lý, chỉ đạo của
các cấp quản lý giáo dục .................................................................................. 22
1.5.2. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội, truyền thống, văn hóa, lịch sử của
địa phương .........................................................................................................
23
1.5.3. Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho dạy học nội dung giáo dục
địa phương .........................................................................................................
23
1.5.4. Năng lực quản lý của cán bộ quản lý nhà trường ....................................

... 36
2.3.2. Thực trạng quản lý dạy học nội dung giáo dục địa phương cấp trung
học cơ sở ............................................................................................................ 38
2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến dạy học nội dung giáo dục địa phương ...........
45
2.5. Đánh giá chung về thực trạng quản lý dạy học nội dung giáo dục địa
phương ở các trường trung học cơ sở thị xã Chí Linh ...................................... 46
2.5.1. Điểm mạnh............................................................................................... 46
2.5.2. Hạn chế và nguyên nhân.......................................................................... 46
Kết luận Chương 2............................................................................................. 47
Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ DẠY HỌC NỘI DUNG GDĐP Ở TRƯỜNG
THCS THỊ XÃ CHÍ LINH, TỈNH HẢI DƯƠNG ..................... 48
3.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý dạy học nội dung giáo dục địa
phương ở trường trung học cơ sở ......................................................................
48
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu ..........................................................
48
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính lợi ích.............................................................. 48


3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi .............................................................
48
3.2. Các biện pháp quản lý dạy học nội dung giáo dục địa phương ở các
trường trung học cơ sở thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương .................................. 48

v


3.2.1. Nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về dạy học nội
dung giáo dục địa phương trong chương trình trung học cơ sở ........................

Từ viết tắt

Nội dung

1

ĐTB

Điểm trung bình

2

GDĐP

Giáo dục địa phương

3

GV

Giáo viên

4

HS

Học sinh

5


v


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Một trong những định hướng quan trọng của việc đổi mới giáo dục của
nhiều nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam, là: Trao quyền và trách
nhiệm tổ chức kế hoạch dạy học cho cơ sở giáo dục phù hợp với yêu cầu của
địa phương, tạo điều kiện cho người học được lựa chọn môn học và hoạt động
giáo dục phù hợp sở trường và nguyện vọng. Sự khẳng định này được dựa trên
cơ sở những khác biệt về yêu cầu và điều kiện kinh tế xã hội, tự nhiên của các
vùng dân cư khác nhau và sự tồn tại khách quan những khác biệt của người
học về tâm lý, thể chất, năng lực.
Điểm mới của chương trình dạy học ở trường trung học cơ sở (THCS) là
tăng cường nội dung giáo dục địa phương (GDĐP). Nội dung GDĐP được lồng
ghép ở các môn: Ngữ văn, lịch sử, địa lí. Nội dung GDĐP góp phần thực hiện
mục têu môn học, gắn lý luận với thực tiễn, trang bị cho học sinh (HS) có vốn
kiến thức tương đối toàn diện về góc độ xã hội và nhân văn. Giúp HS ngoài
việc nắm bắt được những tri thức của nhân loại còn có cái nhìn thực tế và có
những kiến thức cần thiết về địa phương như những sự kiện, hiện tượng, con
người cụ thể hiện hữu ngay trên quê hương của các em. Thực tễn quản lý nội
dung GDĐP có ý nghĩa hết sức to lớn. Tuy nhiên, nhiều năm nay việc thực hiện
nội dung GDĐP ở cấp THCS gặp không ít khó khăn, thách thức, hiệu quả đem
lại còn rất hạn chế.
Tài liệu giảng dạy bộ môn ban hành còn chậm, nội dung còn tản mạn,
bên cạch đó việc phát triển chương trình của các nhà trường còn hạn chế.
Do đó, nội dung giảng dạy hoàn toàn phụ thuộc vào ý thức chuẩn bị bài giảng
của giáo viên (GV). Việc dạy học nội dung GDĐP hiện nay phụ thuộc nhiều vào
trình độ, tâm huyết của GV. Bên cạnh đó, nội dung GDĐP rất phong phú,
nhưng số tiết học ít, lại thường phân phối vào cuối học kỳ, ít khi ra đề kiểm tra

nhiều hạn chế, chưa đạt được mục têu đề ra. Giáo viên còn lúng túng
về phương pháp, hình thức tổ chức, lựa chọn nội dung kiến thức phù hợp; các
điều kiện đáp ứng yêu cầu dạy học nội dung GDĐP tuy được tăng cường song
còn thiếu. Mặt khác các thầy giáo, cô giáo mới chú ý nhiều đến những nội
dung nhằm đảm bảo chuẩn kiến thức phổ thông, cơ bản cho HS mà chưa chú
trọng đến mở rộng kiến thức gắn với thực tế, rèn luyện kĩ năng sống, đáp ứng
nguyện vọng của HS. Nhiều GV còn ngại khó, ngại khổ khi phải chuẩn bị các bài
3


dạy nội dung GDĐP

4


Với những cơ sở về lý luận và thực tiễn trên, chúng tôi nhận thấy: Việc
nghiên cứu để đề xuất các biện pháp quản lý dạy học nội dung GDĐP ở các
trường THCS thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương có ý nghĩa thiết thực, đáp ứng yêu
cầu đổi mới giáo dục phổ thông. Nó không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả của
hoạt động dạy học nội dung GDĐP trong các trường THCS thị xã Chí Linh mà
còn cho các trường THCS tỉnh Hải Dương nói chung. Vì vậy, chúng tôi chọn
đề tài “Quản lý dạy học nội dung GDĐP ở các trường THCS thị xã Chí Linh, tỉnh
Hải Dương” làm luận văn Thạc sỹ Quản lý giáo dục.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý dạy học nội dung
GDĐP các trường THCS thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương, luận văn đề xuất các
biện pháp quản lý dạy học nội dung GDĐP ở các trường THCS thị xã Chí Linh,
tỉnh Hải Dương góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu

trên địa bàn thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương bao gồm: Trường THCS Cổ
Thành; Trường THCS Phả Lại; Trường THCS Chu Văn An; Trường THCS Chí
Minh; Trường THCS Đồng Lạc; Trường THCS Tân Dân; Trường THCS An Lạc;
Trường THCS Văn Đức; Trường THCS Sao Đỏ; Trường THCS Cộng Hòa;
Trường THCS Lê Lợi; Trường THCS Nguyễn Trãi.
Giới hạn khách thể điều tra: Tổng số 120 người (24 CBQL và 96 tổ
trưởng chuyên môn, GV).
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
Thu thập và đọc các tài liệu lý luận, các văn bản pháp qui, các công trình
nghiên cứu khoa học về QLGD, QLGD THCS, quản lý chương trình dạy học. Từ
đó phân tích và tổng hợp các vấn đề lý luận liên quan đến luận văn.
7.2. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Tổng kết kinh nghiệm của các cấp
quản lý về thực hiện chương trình GDĐP.
6


- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Lấy ý kiến cán bộ QLGD và
GV các trường THCS trên địa bàn thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương để tìm hiểu
thực trạng (Mẫu phiếu hỏi).
- Phương pháp phỏng vấn (Mẫu biên bản phỏng vấn): Thiết kế các câu
hỏi để phỏng vấn trực tiếp CBQL, GV về các biện pháp quản lý dạy học GDĐP
tại các trường THCS.
- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động:Nghiên cứu sản phẩm
hoạt động GDĐP của GV; kết quả học tập, rèn luyện của HS; các sản phẩm
hoạt động quản lý và thực hiện dạy học nội dung GDĐP.
7.3. Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia (khảo nghiệm)
Xin ý kiến của các chuyên gia là cán bộ QLGD và GV có kinh nghiệm về
quản lý dạy học nội dung GDĐP ở các trường THCS trong thị xã.

Hoa Kì (F.Boas), khu vực lịch sử văn hóa (Xô Viết)… đã tạo nền tảng lí luận cho
việc nghiên cứu địa phương học, khu vực học. Qua đó, chương trình giáo dục
cũng thừa hưởng thành quả và ý thức được việc tạo dựng nội dung học
về địa phương. [35]
Đi tiên phong trong lĩnh vực giáo dục về địa phương học là ngành địa lí.
L.Berg (1925) gọi địa phương học là môn địa lí quê hương. Bộ môn địa
phương học xem địa lí là trung tâm nhưng rất cần thiết với tất cả các
ngành khác. Từ đó địa phương học chia ra thành địa phương học của nhà
nước, địa phương học nhà trường, địa phương học quần chúng. Trong đó, địa
phương học nhà trường được hiểu là những hoạt động, nội dung do HS
tến hành nghiên cứu dưới sự chỉ đạo của GV.[10]
Cuốn sách Cẩm nang quốc tế về nghiên cứu chương trình đã tổng
hợp các kết quả nghiên cứu chương trình thế giới và giới thiệu chương
trình tiêu biểu của các quốc gia. Cuốn sách có 2 phần: phần 1 giới thiệu về
8


nghiên cứu chương trình thế giới với 4 bài viết, tập trung vào các vấn đề lí
luận, hướng tới

9


chương trình và giáo dục toàn cầu. Phần 2 gồm 24 bài viết về chương trình các
quốc gia. Trong đó chương 7 viết về Hướng dẫn Chương trình ở Úc: hướng tới
một cây chương trình địa phương của lĩnh vực chương trình. Hướng dẫn
chương trình ở Úc được thực hiện từ những năm gần đây. Đầu năm 1980, Văn
phòng Chính phủ đã xây dựng Viện nghiên cứu chương trình (Curruculum
Studies Association - ACSA). Trong chương đó, Bill Green (Charles Stuart
University) đã tổng thuật các quan niệm về chương trình và chương trình địa



cho những HS kém. Họ cũng dành cho âm nhạc, nghệ thuật, dân tộc học 1
giờ/tuần. Phụ huynh và HS có thể chọn những môn học thiết kế, sử dụng thời
gian tăng cường cho việc học hoặc tham gia các hoạt động động đồng
phụ thuộc vào nhu cầu cá nhân. [40]
Tác giả Kim Jin Sook, trong bài viết Sự liên hệ giữa sáng tạo và đổi
mới: trường hợp chương trình Hàn Quốc đã mô tả sự thay đổi chương trình
địa phương theo chương trình quốc gia 2009. Ông mô tả bằng mô hình vị trí
của chương trình quốc gia, địa phương và chương trình nhà trường như sau:
Chương trình quốc gia:
Bộ giáo dục, khoa học và công nghệ
Tổ chức và hướng dẫn bổ sung (17 đơn vị Sở giáo dục Thủ đô và
tỉnh, tổ chức điều hành GDĐP)
Chương trình cơ bản của nhà trường (11360 trường phổ thông và
8538
trường mầm non)
Trong đó, chương trình quốc gia được quyết định và ban hành bởi Bộ
Giáo dục. Chương trình giáo dục cấp độ địa phương thiết lập bởi người quản lí,
giám sát của GDĐP. Năm 2009 ban hành chương trình quốc gia của Bộ giáo
dục. Tuy nhiên điểm thay đổi quan trọng ở chương trình địa phương: Mở rộng
khuyến khích chương trình nhà trường. Cách thức tổ chức của Hàn Quốc như
sau: Bộ giáo dục có 2 người phụ trách chương trình địa phương. Mỗi Sở giáo
dục tỉnh có khoảng 20 cố vấn cho trường trung học, trong đó cố vấn
cho chương trình nhà trường có 2 người, từ đó ở cấp phòng cũng sẽ có nhân
sự phụ trách như vậy tạo nên một hệ thống từ trên xuống chịu trách nhiệm
giám sát chương trình địa phương và chương trình nhà trường. Những
sự thay đổi chương trình nhà trường còn đáp ứng nhiều chính sách của quốc
gia. Thậm chí họ còn có giải thưởng trường học xuất sắc “Excellent
school, diserve curricula”. Trong đó chương trình địa phương tập trung vào