Nhận xét, đánh giá của Hội đồng KHGD trường:
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
Nhận xét, đánh giá của Hội đồng KHGD PGD- ĐT:
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
...............................................................................................................
-1-


...............................................................................................................
...............................................................................................................

MỞ ĐẦU
Đảng và nhà nước đòi hỏi ngành giáo dục phải đổi mới mục tiêu, nội dung, hình
thức, phương pháp đào tạo nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, đặc biệt là giáo dục phổ
thông. Thực hiện chính sách đường lối đổi mới của Đảng và Nhà nước đề ra trong
những năm gần đây ngành GD& ĐT đã đạt được những thành tựu to lớn.
Xuất phát từ mục tiêu giáo dục phổ thông nói chung và mục tiêu tầm quan trọng
của môn Âm nhạc nói riêng. Giáo dục phổ thông nhằm giáo dục học sinh phát triển
toàn diện về đức- trí- thể- mĩ (theo nghị quyết TW II của Đảng về mục tiêu giáo dục),
không những nâng cao hiểu biết về kiến thức văn hóa mà còn phát huy năng lực cảm
thụ âm nhạc và những năng khiếu khác.
Xuất phát từ đặc trưng bộ môn thuộc phạm trù nghệ thuật đòi hỏi sự hứng thú
cao và xuất phát từ yêu cầu của việc đổi mới phương pháp là phát huy tính tích cực
chủ động sáng tạo của học sinh. Như vậy học sinh mới có điều kiện khắc phục khó
khăn lỉnh hội kiến thức mới.
Xuất phát từ tầm quan trọng của việc giáo dục thị hiếu âm nhạc cho HS để các
em biết yêu thích âm nhạc lành mạnh, giàu tính nhân văn, đậm đà bản sắc dân tộc.
Giáo dục thị hiếu âm nhạc tốt sẽ góp phần làm trong sáng tình cảm đạo đức và làm
phong phú đời sống tinh thần của các em trong hiện tại và tương lai.
Trong thực tế công việc dạy học của giáo viên, học tập của học sinh nông thôn ở
rất ít có điều kiện tiếp nhận tri thức về âm nhạc nhất là những bài hát dân ca đậm đà
bản sắc dân tộc
Chủ trương của Đảng, Nhà nước trong việc bảo tồn, giáo dục các giá trị văn hóa trong đó
có dân ca
Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc luôn được Đảng và Nhà nước ta
quan tâm, coi trọng: Tháng 11 năm 1987, Bộ Chính trị ra Nghị quyết 05 về Văn hóa - Văn nghệ
trong cơ chế thị trường trong đó có nội dung về xây dựng và phát triển “Nền văn hóa Việt Nam
-4-


tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” đến Đại hội X, Đảng xác định tiếp tục phát triển sâu rộng, nâng

Đất nước Việt Nam với hơn bốn ngàn năm lịch sử đã hình thành nên một nền văn hóa đậm đà
bản sắc dân tộc. Trong đó: Âm nhạc dân gian nói chung, dân ca nói riêng là tinh hoa văn hóa đặc
sắc, là linh hồn của dân tộc. Một nhà văn hoá đã ví dân ca “… Như dòng sông mênh mông tình
đất, tình người, chắt lọc từ mạch nguồn cuộc sống, chảy qua nhiều thời đại, phản ánh tâm tư tình
cảm, ước mơ khát vọng của con người trên mảnh đất quê hương của mình…”.Trải qua bao biến
cố thăng trầm của lịch sử, dân ca vẫn có sức sống bền chặt trong lòng mỗi người dân Việt Nam,
là nhịp cầu thời gian để ta trở về với cội nguồn của ông cha, dân tộc.
Sau hơn 20 năm đổi mới, bộ mặt đất nước ta có nhiều thay đổi đáng kể. Kinh tế phát triển kéo
theo sự phát triển của văn hoá, xã hội… bên cạnh những giá trị tích cực do nền kinh tế thị trường
mang lại thì những hạn chế tiêu cực vẫn tồn tại và len lỏi mọi ngóc nghách của đời sống. Tình
trạng xuống cấp về mặt đạo đức ở một số bộ phận thanh, thiếu niên đang là vấn đề bức xúc của
toàn xã hội, bên cạnh đó hầu hết con trẻ hiện nay gần như quên hẳn các trò chơi dân gian, các làn
điệu dân ca vốn rất phong phú và đa dạng mà ông cha ta đã để lại. trong đó hiện tượng lớp trẻ
đang có xu hướng lãng quên các trò chơi dân gian, các làn điệu dân ca, bởi lẽ, các em được tiếp
xúc nhiều với luồng văn hóa ngoại lai, nhất là luồng văn hóa Phương Tây. Thực tế cho thấy, đa
phần lớp trẻ ngày nay thích nghe và thích hát những bài hát trẻ trung, sôi động, nhạc ngoại ...
hơn là thưởng thức những làn điệu dân ca, thậm chí không mấy mặn mà với các bài hát dân ca, và
còn có quan niệm rằng: nghe dân ca là không sành điệu, lỗi thời…
Điều đó đặt ra một yêu cầu cấp thiết là đưa dân ca đến gần với thanh, thiếu niên trong đó biện
pháp hữu hiệu và phổ biến nhất là đưa dân ca trở thành một trong những nội dung giáo dục trong
nhà trường. Điều đó sẽ giúp cho lớp trẻ hôm nay nhận ra được những giá trị tinh thần vô cùng to
lớn kết tinh trong các làn điệu dân ca, từ chổ hiểu được các giá trị, các em biết trân trọng, yêu quý
các giá trị những làn điệu dân ca này và có ý thức, trách nhiệm giữ gìn và bảo tồn những di sản
tinh thần to lớn đó.
Nhận thức được tầm quan trọng, vai trò, ý nghĩa của dân ca trong việc giáo dục thế hệ trẻ, thực
hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có chỉ đạo về việc đưa các
làn điệu dân ca, trò chơi dân gian vào trường học và coi đó là một trong năm tiêu chí xây dựng
“Trường học thân thiện, học sinh tích cực”. Hưởng ứng phong trào ý nghĩa này, cả nước đã và
đang tích cực thực hiện các biện pháp khác nhau để đưa dân ca vào giảng dạy trong nhà trường
với những tín hiệu đáng mừng. Tuy nhiên để đưa dân ca vào trường học vẫn chưa có tình đồng bộ

việc giáo dục học sinh thành những con người toàn diện.

Bởi vậy việc dạy học âm nhạc ở trường THCS nói chung và việc dạy phân môn học
hát nói riêng mặc dù không nhằm đào tạo các em thành những con người hoạt động nghệ
thuật chuyên nghiệp mà chủ yếu là giáo dục văn hóa âm nhạc làm cho các em yêu thích
nghệ thuật âm nhạc, hình thành ở học sinh một tâm hồn trong sáng, một thị hiếu âm nhạc
-7-


lành mạnh, tư duy sắc sảo, lòng khát khao sáng tạo giàu tình cảm, hoạt bát nhanh nhẹn và
sống vui tươi. Âm nhạc phát triển tối đa những tố chất sinh lí, những phẩm chất tâm lí của
lứa tuổi học sinh, tạo điều kiện để các em hoàn chỉnh và cân đối về tâm hồn, trí tuệ và thể
chất, làm phong phú tình cảm của lứa tuổi học trò.

Qua đó phát triển bồi dưỡng mầm non nghệ thuật cho tương lai đất nước. Âm nhạc là
một môn học nghệ thuật cho tương lai đất nước, là một môn học còn rất mới mẻ không
giống như những môn học khác, môn học mang tính nghệ thuật cao, học sinh học theo
phương châm học vui- vui học. Vì thế tạo cho các em say mê hứng thú học tập là rất
cần thiết.

Dạy âm nhạc trong trường phổ thông là dùng một phương tiện nghệ thuật để tác động
vào tâm hồn HS, góp phần vào việc giáo dục toàn diện, hài hoà nhân cách. Âm nhạc là
một bộ môn quan trọng để góp phần giáo dục thẩm mĩ. Muốn đạt được điều này thì người
giáo viên phải hướng dẫn, giảng dạy, tổ chức cho các em hoạt động học tập tốt cả ba phân
môn trong chương trình âm nhạc ở trường THCS, đó là: học hát, nhạc lí- tập đọc nhạc và
âm nhạc thường thức.
a. Lý do khách quan

Hiện nay, với xu hướng mở cửa giao thoa các nền văn hóa tiên tiến trên thế giới.
Đất nước ta đã và đang tiếp thu những cái hiện đại, văn minh của các nước bạn.Trong

nhận được cái hay cái đẹp của dân ca Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu.
2. Mục đích đề tài

-9-


Môn âm nhạc ở trường THCS không nhằm mục đích đào tạo các em thành ca sĩ,
nghệ sĩ chuyên nghiệp, mà chủ yếu thông qua môn học nhằm tác động vào thế giới tinh
thần của các em, giúp các em có sự phát triển hài hòa, toàn diện về nhân cách.
Để nâng cao chất lượng giờ học hát dân ca, giúp HS có những hiểu biết về nghệ
thuật âm nhạc, tác dụng của âm nhạc đối với đời sống xã hội, sự phát triển của âm nhạc,
sự phong phú của các lĩnh vực sáng tác, biểu diễn âm nhạc, các tác giả tác phẩm âm nhạc
nổi tiếng thế giới, trong nước, các lĩnh vực âm nhạc dân gian...

Nhằm mở rộng kiến thức của HS về bộ môn âm nhạc. Bồi dưỡng cho các em về
thị hiếu thẩm mĩ và nâng cao năng lực cảm thụ âm nhạc. Từ đó xác định trách nhiệm công
dân trong việc xây dựng một nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, trong đó có
văn hóa âm nhạc.
3. Lịch sử đề tài
Xuất phát từ thực tế một số học sinh còn xem môn học này là môn phụ, các em
chỉ quan tâm đến môn học mà các em định hướng nghề nghiệp tương lai sau này. Nhận
thấy được vấn đề này nên có rất nhiều giáo viên âm nhạc đã đi sâu nghiên cứu về các
phương pháp đổi mới dạy học âm nhạc theo hướng tích cực, cụ thể như cô Phạm Thị Thu
Hà- Giáo viên trường THCS Cao Bá Quát, huyện Bỉm Sơn, Thanh Hoá; cô Nguyễn Thị
Kim Ngân- Giáo viên trường THCS Hậu Nghĩa, Đức Hoà, Long An.... Tuy nhiên, các
giáo viên này chỉ đi sâu nghiên cứu phương pháp để dạy tốt phân môn âm nhạc thường
thức nhưng chưa quan tâm đến phân môn học hát mà cụ thể là làm sao để giúp các em
cảm nhận được cái hay, cái đẹp của các bài hát dân ca đậm đà bản sắc dân tộc.
4. Phạm vi đề tài
-

Trước khi học hát giáo viên giới thiệu về cao độ, trường độ trong bài. Những
chổ luyến láy, giải thích các từ khó.
Bước 3: Khởi động giọng:
Trước khi học hát dân ca Nghệ Tĩnh chúng ta nên cho học sinh khởi động giọng bằng cách đọc
thang âm Mi – La – Đô của dân ca Nghệ Tĩnh để các em biết được sơ lược về âm hưởng của bài
dân ca, đôi khi có thể cho các em luyện tập hơi thở với các nguyên âm a,u,ô … vì dân ca Nghệ
Tĩnh đặc biệt là các làn điệu ví rất cần nhiều hơi để hát các câu dài.
Bước 5. Dạy hát:
Với nhiều đối tượng khác nhau có thể hát đúng cao độ, trường độ đã khó, để các em biết
thể hiện tình cảm và các một số chỗ luyến, ngân dài … lại càng khó hơn. Điều này yêu cầu người
dạy cho các em phải là người hát được dân ca Nghệ Tĩnh, có những kỹ năng ca hát nhất định.
Khi tập hát từng câu, người dạy nên hạn chế dùng đàn mà cần phải hát mẫu nhiều hơn để giúp
học sinh hát đúng những chỗ khó, tiếng luyến láy, ngân nghỉ, cũng như thể hiện sắc thái đặc trưng
của bài dân ca.
Để dạy hát dân ca Nghệ Tĩnh cho học sinh chúng ta nên tiến hành theo các bước như sau:
- Phân chia bài hát ra thành từng câu ngắn để các em có đủ hơi và không mệt khi tập. Sau khi hát
mẫu xong kết hợp với phần đệm đàn giáo viên cho các em nhắc lại câu hát. Dạy hát từng câu nối
tiếp nhau sau đó ghép lại từng đoạn và cả bài.
- Ở một số câu hát cần sự luyến, ngân … thì dành nhiều thời gian tập luyện hơn. Sau khi giáo
viên hát mẫu xong, có thể cho một số em hát tốt hát lại, nếu có chỗ chưa đúng thì sửa luôn để cả
lớp cùng nghe và nhận biết.
- Khi dạy hát, để nghe các em hát như thế nào và sửa sai giáo viên không hát cùng với học sinh.
Lúc các em tái hiện lại câu hát thì tôi đệm đàn và lắng nghe để sửa sai và nhắc nhở các em.
- 11 -


- Nếu dạy hát để học sinh hát thuộc và đúng làn điệu, bài hát dân ca thì chưa đủ. Trong quá trình
tập giáo viên cần luôn nhắc nhở các em thể hiện sắc thái, tình cảm của bài hát, làn điệu dân ca.
Bước 6. Luyện tập, củng cố, kiểm tra:
Sau khi đã học bài hát tôi cho các em củng cố, ôn luyện làn điệu, bài hát vừa được học. điều này

lạc bộ có thể tìm tòi và viết lời mới với chủ đề về mái trường, quê hương, bè bạn.
4. Thời gian sinh hoạt: Sinh hoạt mỗi tuần một lần vào buổi chiều trong tuần.
II. Mời nghệ nhân, nghệ sỹ nói chuyện, giao lưu về dân ca Nghệ Tĩnh
1. Mục đích:
- Đây là dịp để học sinh được tìm hiểu nhiều hơn, sâu hơn về dân ca Nghệ Tĩnh qua các nghệ
nhân, nghệ sỹ.
- Là một hoạt động ngoại khóa Âm nhạc tạo nên không khí vui vẻ, phấn khới cho học sinh.
2. Hình thức:
- Nghe nghệ sỹ, nghệ nhân nói chuyện về dân ca Nghệ Tĩnh.
- Biểu diễn của nghệ sỹ, nghệ nhân và học sinh.
- Nghệ sỹ, nghệ nhân trả lời câu hỏi và giao lưu cùng với học sinh.
- Tổ chức các câu đố vui, trò chơi Âm nhạc …
3. Để tổ chức thành công buổi giao lưu nói chuyên này cần lên kế hoạch cụ thể, rõ ràng:
- Thời gian:
- Địa điểm:
- 12 -


- Thành phần:
- Khách mời
- Chuẩn bị về cơ sở vật chất, loa máy, các tiết mục biểu diễn, trang trí … đặc biệt quan trọng nhất
là chuẩn bị về khách mời: Nghệ sỹ hay nghệ nhân về dân ca Nghệ Tĩnh - Người sẽ nói chuyện và
giao lưu cùng học sinh.
4. Tiến trình thực hiện: Có thể thực hiện chương trình giao lưu như sau:
Bước 1: Ổn định tổ chức
Bước 2: Văn nghệ 1 đến 2 tiết mục dân ca Nghệ Tĩnh do học sinh và giáo viên trình bày.
Bước 3: Khai mạc, giới thiệu đại biểu, khách mời.
Bước 4: Giao lưu nói chuyện giữa nghệ nhân, nghệ sỹ và học sinh.
Bước 5: Tổ chức trò chơi, câu đố về dân ca Nghệ Tĩnh.
Bước 6: Biểu diễn nghệ nhân, nghệ sỹ và học sinh.

Bảng 2: Mức độ hứng thú của học sinh đối với việc tìm hiểu và học hát dân ca Nghệ Tĩnh
Các mức độ hứng thú của học sinh
Khối Tổng số HS
Rất thích
Thích
Thích vừa
Không thích
SL
Tỉ lệ %
SL
Tỉ lệ %
SL
Tỉ lệ %
SL
Tỉ lệ %
8
171
67
70,5
20
21,0
8
8,5
0
0
- 13 -


9
Tổng

biệt là số em không thích chiếm tỉ lệ 0%. Điều đó cho thấy các em đã thực sự hứng thú khi được
tìm hiểu và học hát dân ca Nghệ Tĩnh. Tôi cũng đã tiến hành trao đổi và phỏng vấn các em học
sinh, các em thích hoặc rất thích vì:
- Được tìm hiểu và biết thêm nhiều điều bổ ích về đời sống lao động và tinh thần của người dân
xứ Nghệ.
- Được nghe những làn điệu dân ca khi thì thiết tha, sâu lắng, khi thì vui vẻ, sôi nổi nhưng không
kém phần hóm hỉnh và giàu chất trí tuệ của người dân xứ Nghệ.
- Các em được học hát và có thể tập hát lại cho nhiều người trong đó có các em nhỏ ở lớp dưới …
- Sau khi học hát, các em đã tự tin tham gia các hoạt động văn nghệ của nhà trường, được đại
diện cho lớp mình tham gia hội thi Tiếng hát dân ca toàn trường…
2. Kết quả học sinh biết hát các làn điệu dân ca Nghệ Tĩnh(Về mặt số lượng làn điệu)
Sau khi đã áp dụng các giải pháp trên, tôi đã thu lại được kết quả như sau:
Bảng 3: Mức độ biết hát các làn điệu dân ca Nghệ Tĩnh
Kết quả
Tổng
Khối số HS Biết hát trên 2 làn Biết hát 2 làn điệu Biết hát 1 làn điệu Hát nhầm hoặc
học
điệu DCNT
DCNT
DCNT
không biết bài nào
SL
SL
Tỉ lệ %
SL
Tỉ lệ %
SL
Tỉ lệ %
SL
Tỉ lệ %

Bảng khảo sát trên đây cho chúng ta thấy được tỉ lệ các em có những hiểu biết và hát được nhiều
làn điệu, bài hát dân ca Nghệ Tĩnh đã chiếm phần lớn: chiếm tỉ lệ 70%, số em biết hát 2 làn điệu
dân ca Nghệ Tĩnh trở lên chiếm 24,4%, trong khi đó số em biết hát 1 làn điệu giảm xuống còn
3,9%, số em hát nhầm hoặc không biết hát bài nào là 1,7%. Điều đó cho thấy rằng các em học
sinh khối 4, 5 sau khi được học hát cũng tìm hiểu qua việc tham gia các hoạt động khác về dân ca
Nghệ Tĩnh của nhà trường đã có những hiệu quả tốt đẹp.
3. Những kết quả khác:
Dân ca Nghệ Tĩnh đã đến gần hơn với các em, nhiều em đã biết sưu tầm, ghi chép cẩn thận
những làn điệu được học vào sổ tay, đã biết đặt lời mới cho một số làn điệu quen
thuộc...
Trong các chương trình biểu diễn văn nghệ của nhà trường trong thời gian gần đây nhằm chào
mừng các ngày lễ lớn, đón tiếp các vị khách quý, đại biểu về thăm và làm việc tại trường thì
không thể thiếu dân ca Nghệ Tĩnh với các tiết mục như: “Hát nói mục đồng”, Xẩm thương:
“Thập ân phụ mẫu”, Giận thương: “Hà Tĩnh yêu thương” .... do các thầy cô và các em trong câu
lạc bộ “Em yêu làn điệu dân ca” của nhà trường trình bày luôn được sự đón nhận nhiệt tình của
giáo viên, phụ huynh và học sinh toàn trường.

1. Thực trạng đề tài
- 14 -


- Trong thời gian vừa qua, tôi được phân công về công tác tại trường TH& THCS
Thạnh An do cơ sở vật chất còn hạn chế nên còn gặp nhiều khó khăn trong việc
dạy. Học sinh ở đây đa số là con em nhà làm nông nghiệp, cho nên phụ huynh
cũng không có điều kiện đầu tư cho con em mình học tập các môn học được tốt
so với các trường THCS khác thuộc địa bàn huyện Thạnh Hóa. Vì vậy việc tiếp
nhận tri thức Âm nhạc ở các em còn rất hạn chế.
- Qua thực tế cho thấy chất lượng giáo dục ở đây khá cao nhưng cũng chưa đồng
bộ về chất lượng học sinh trong các môn học, đặc biệt là môn âm nhạc. Trong tư
tưởng các em có quan niệm rằng " môn học âm nhạc là môn học phụ" nên các

nếu giáo viên có những câu chuyện về tác giả, tác phẩm hay các tư liệu về sinh hoạt âm
nhạc, tính chất dân ca của từng vùng miền thì sẽ thu hút được sự tập trung chú ý của học
sinh vào bài học, giúp các em dễ nhớ hơn nội dung bài học và góp phần tích cực trong
việc giáo dục đạo đức, tình cảm cho các em thông qua bộ môn.
Kể chuyện âm nhạc nhằm bổ sung cho học sinh sự hiểu biết và cảm xúc âm
nhạc, giúp các em nhận thức được vai trò của âm nhạc trong cuộc sống. Kể chuyện còn
phát triển tư duy, trí tưởng tượng, bồi dưỡng tình cảm, đạo đức cho học sinh, dạy các em
cách chăm chú lắng nghe mà không ngắt lời người khác.
Giáo viên có thể tiến hành kể chuyện theo các bước sau:
Bước 1: Giới thiệu về câu chuyện
Giáo viên giới thiệu tên, xuất xứ hoặc khái quát về câu chuyện, có thể đưa ra
các bức tranh trước khi bắt đầu câu chuyện, nhằm kích thích trí tưởng tượng của
học sinh.
- 16 -


Bước 2: Giáo viên kể chuyện
Đây là bước quan trọng nhất khi dạy nội dung này, những điều giáo viên
cần lưu ý là:
- Nắm vững nội dung câu chuyện.
- Ngôn ngữ rõ ràng, dễ hiểu, có cảm xúc.
- Biết thêm bớt tình tiết để câu chuyện trở nên sinh động, tự nhiên và hấp dẫn
hơn.
- Biết sử dụng ánh mắt và cử chỉ để diễn đạt câu chuyện.
Nếu không có tranh, giáo viên cũng có thể đặt một vài câu hỏi trước khi kể
chuyện
Bước 3: Rút ra bài học cho bản thân
Giáo viên rút ra bài học hoặc đặt câu hỏi gợi ý cho học sinh tự rút ra bài học cho bản
thân.
Ví dụ: Khi dạy về bài hát "Hò ba lí"- Dân ca Quảng Nam. Trước khi dạy học sinh



Học sinh hát
Trong các bài hát dân ca và ca khúc mang âm hưởng dân ca trong chương trình

có rất nhiều ca khúc Vì vậy, giáo viên cần tạo điều kiện, khuyến khích các em trình bày
các ca khúc này, điều này làm các em thực sự hứng thú. Thực tế giảng dạy có một số học
sinh rất thích hát, mặt khác các học sinh trong lớp cũng mong muốn được nghe bạn mình
hát. Giáo viên nên khơi gợi khả năng, năng khiếu của các em từ các bài hát thiếu nhi. Một
số học sinh còn nhút nhát, khi được nghe bạn mình hát thì các em bị lôi cuốn vào không
khí học tập và cũng mạnh dạn xung phong lên hát. Như vậy, hình thức nghe nhạc này đã
lôi cuốn được sự chú ý của các em trong học tập và có hiệu quả cao. Ngoài ra, qua việc
- 18 -


trình bày các ca khúc của các nhạc sĩ, các em sẽ nhớ hơn tên tác giả của các ca khúc đó,
hiểu rõ hơn cái hay cái đẹp của từng tác phẩm mà các em thể hiện. Có thể cho các em hát
theo hình thức đơn ca, song ca, tốp ca hoặc cả lớp cùng hát tùy theo tính chất của từng
bài.


Giáo viên hát
Qua quá trình giảng dạy học sinh ở trường THCS tôi nhận thấy các em rất thích

được nghe thầy cô mình hát mặc dù có thể giáo viên hát không hay bằng các ca khúc
trong băng đĩa nhưng sẽ tạo cho các em sự hứng thú trong học tập, thực tế trong tiết dạy
khi đến phần giới thiệu bài hát, tôi đã hát cho các em nghe một vài bài hát, mặc dù tôi hát
không hay như các ca khúc trong băng đĩa nhưng các em rất tập trung lắng nghe và sau
mỗi lần hát xong các em đều vỗ tay. Như vậy tôi thấy tiết học rất sinh động, đã lôi cuốn
được sự chú ý của các em. Tuy nhiên cũng tùy vào sức khỏe của giáo viên, nếu lúc nào

Phối hợp các phương pháp trong tiết dạy
Sự phối hợp các phương pháp trong tiết học là rất quan trọng. Chúng ta phải lựa chọn
phương pháp phù hợp cho từng tiết học cụ thể, sử dụng phối hợp các phương pháp đó như
thế nào để đạt hiệu quả cao nhất. Có thể chia phân môn âm nhạc thường thức thành 3
dạng bài như sau:
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm.
- Giới thiệu một số nhạc cụ.
- Giới thiệu một số thể loại âm nhạc.


Đối với bài giới thiệu về tác giả, tác phẩm
Trước hết chúng ta phải giới thiệu chân dung nhạc sĩ, ngoài việc giới thiệu

nhạc sĩ, tác phẩm âm nhạc qua sách giáo khoa, đặt các câu hỏi có liên quan đến tác giả,
giáo viên kể cho học sinh nghe những câu chuyện về tác giả, sự ra đời của các tác phẩm.
Tiếp đến, giáo viên cho các em trình bày các ca khúc của các nhạc sĩ mà các em thuộc.
Giáo viên hát trích đoạn một vài ca khúc tiêu biểu cho các em nghe và cuối cùng là cho
học sinh nghe qua băng đĩa.
 Đối với bài giới thiệu các nhạc cụ:

- 20 -


Đối với dạng bài này giáo viên nên sử dụng tranh ảnh của các loại nhạc cụ
khác nhau, ngoài những thông tin trong sách giáo khoa, giáo viên tìm thêm những tư liệu
về nguồn gốc của các loại đàn và kể cho các em nghe.
Ở các tiết học này giáo viên nên sử dụng đàn Organ để các em phân biệt màu sắc
âm thanh của từng loại đàn. Các em rất thích khi được nghe giáo viên độc tấu một tác
phẩm âm nhạc có các âm thanh của các loại nhạc cụ vừa giới thiệu. Bên cạnh đó, giáo
viên cho học sinh nghe các bản nhạc không lời để các em cảm nhận được cái hay, cái đẹp


7

44,6%

41,4%

14%

8

38%

50,5%

11,5%

- 21 -


9

33,5%

50%

16, 5%

Học kì I năm học 2011-2012
Giỏi


59,6% 2

5,4% 00

00

00

00

7 13

44,8% 14

48,3% 2

6,9% 00

00

00

00

8 10

38,5% 21

58,5% 1

áp dụng các phương pháp nêu trên thì kết quả học tập của học sinh có tiến bộ hơn nhiều
so với khi chưa thực hiện. Cụ thể là số lượng học sinh khá, giỏi tăng lên một cách rõ rệt,
học sinh trung bình giảm hẳn so với trước đó.

II.

KẾT LUẬN
Phần II- Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
Theo sách giáo khoa hiện hành, học sinh Tiểu học được học 55 bài hát, trong đó có 11 bài dân ca, đó
là:
- Quê hương tươi đẹp (dân ca Nùng)
- Lí cây xanh (dân ca Nam Bộ)
- Xoè hoa (dân ca Thái)
- Bắc kim thang (dân ca Nam Bộ)
- Gà gáy (dân ca Cống)
- Ngày mùa vui (dân ca Thái)
- Bạn ơi lắng nghe (dân ca Ba na)
- Cò lả (dân ca đồng bằng Bắc Bộ)
- Chim sáo (dân ca Khmer)
- Màu xanh quê hương (dân ca Khmer)
- Hát mừng (dân ca Hrê)
Ngày mới vào nghề, tôi thấy có nhiều khó khăn khi dạy bài hát dân ca cho học sinh, khó dạy
hay được. Ví dụ: học sinh thường hát rất buồn, không biết hát những tiếng có luyến, hát sai giai điệu
cả về cao độ và trường độ, các em chưa yêu thích bài dân ca… Trong quá trình dạy học, tôi đã suy
nghĩ để tìm biện pháp khắc phục những hạn chế nào. Đến nay, việc dạy những bài này đã trở nên dễ

- 22 -


dàng hơn, đó là nhờ việc áp dụng dạy bài hát dân ca với quy trình gồm 7 bước, kèm theo một số kĩ

động giọng, ví dụ bài Chim sáo tôi đã sử dụng câu hát cuối là mẫu âm:
Việc sử dụng mẫu âm này vừa giúp học sinh bước đầu được nghe âm hưởng của bài hát, ngoài ra còn
giúp các em được tiếp xúc với giai điệu để học bài hát dễ dàng hơn.
Khi dạy bài hát dân ca, việc chia các câu hát trong bài dân ca phải hết sức linh hoạt, có thể có câu hát
dài, có câu hát ngắn vì bài dân ca thường được xây dựng từ thơ lục bát, lời ca đệm thêm bằng những
hư từ nên cấu trúc không cân đối. Ví dụ bài Xoè hoa được chia thành 4 câu hát với độ dài ngắn không
đều nhau:
Bùng bong bính boong ngân nga tiếng cồng vang vang.
Nghe tiếng chiêng reo vui rộn ràng.
Nghe tiếng khèn tiếng sáo vang lừng.
Tay nắm tay ta cùng xoè hoa.
Hoặc bài Cò lả cũng được chia thành 4 câu hát dài ngắn khác nhau.
Con cò cò bay lả lả bay la,
Bay từ từ cửa phủ, bay ra ra cánh đồng.
Tình tính tang tang tính tình ơi bạn rằng ơi bạn ơi,
Rằng có biết biết hay chăng, rằng có nhớ nhớ hay chăng.

- 23 -


Tập hát từng câu là bước trọng tâm của việc dạy hát. Khi dạy các bài dân ca, tôi thường tăng cường
hát mẫu để hướng dẫn học sinh hát đúng những tiếng có dấu luyến cũng như thể hiện được sắc thái
của bài. Cũng vì có câu hát dài ngắn không đều, nên khi dạy từng câu, có những câu phải dạy khá kĩ
các em mới hát đúng giai điệu, cũng như những tiếng hát luyến. Ví dụ bài Cò lả, câu hát Rằng có biết
biết hay chăng, rằng có nhớ nhớ hay chăng là câu hát dài và có nhiều tiếng hát luyến nên tôi thường
cho học sinh tập hát nhiều lần hơn, kĩ hơn so với 3 câu khác. Ngoài ra, tôi cũng hướng dẫn các em
cách lấy hơi 2 lần, ở đầu câu và giữa câu hát.
Trong quá trình áp dụng một số kĩ thuật mới trong dạy hát dân ca cho học sinh từ lớp 1 đến lớp 5 ở
trường Tiểu học Đồng Nhân, tôi đã điều tra và lưu lại những kết quả thử nghiệm, nhằm so sánh về
mức độ học sinh đạt được các yêu cầu về hát dân ca. Cụ thể là:

em hoàn thành mục tiêu tiết học.
2. Kiến nghị
Để sáng kiến kinh nghiệm trên phát huy được hiệu quả cao hơn trong hoạt động dạy hát dân ca cho
học sinh Tiểu học, chúng tôi đề nghị Ban giám hiệu trường Tiểu học Đồng Nhân tiếp tục trang bị
những phương tiện dạy học cần thiết như: tranh ảnh, băng đĩa hình về múa hát dân ca các dân tộc.
Việc dạy hát dân ca có thể đạt hiệu quả cao hơn nếu được thực hiện trên giáo án điện tử, điều này
giúp học sinh được học bằng đa giác quan: nghe, nhìn, cảm nhận, vận động…
Dạy hát dân ca là góp phần gìn giữ và phát huy những bản sắc văn hoá của dân tộc. Nhận thức được
vấn đề này, tôi đã suy nghĩ và có nhiều tìm tòi trong việc dạy hát dân ca cho học sinh. Trên đây là một
số kinh nghiệm tôi thu được trong quá trình dạy học, chúng hoàn toàn có tính khả thi, phù hợp với
điều kiện dạy học thực tế. Tôi đã chia sẻ những kinh nghiệm dạy học của mình với đồng nghiệp, họ
cũng áp dụng và thu được những kết quả tốt hơn trong dạy học. Nhờ thực hiện những kinh nghiệm
này, học sinh của chúng tôi đã biết trình bày những bài dân ca được hay hơn và các em cũng ngày
càng yêu thích các bài hát dân ca Việt Nam.
Tài liệu tham khảo
- Sách giáo khoa Âm nhạc lớp 4, 5. Nhà xuất bản Giáo dục.
- Sách Giáo viên Âm nhạc lớp 1, 2, 3, 4, 5. Nhà xuất bản Giáo dục.
- Phương pháp dạy học các môn học ở Tiểu học, Nhà xuất bản Giáo dục, 2007.

- 24 -


- Phương pháp dạy học Âm nhạc, Hoàng Long, Nhà xuất bản Giáo dục.
- Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên môn Âm nhạc ở Tiểu học, Nhà xuất bản Giáo dục.
Và một số tài liệu khác.

III.
Kết luận
Trên đây là cá nhân tôi đã tham mưu cho Ban giám hiệu, chuyên môn nhà trường để tổ
chức triển khai nội dung lồng ghép đưa dân ca Nghệ Tĩnh vào trườngổtung học cơ sở đặc biệt là

các hoạt động Âm nhạc ngoại khóa trong nhà trường.
Không chỉ là dạy hát, học hát, chúng ta cần đa dạng hóa các hoạt động để các em được tìm hiểu
nhiều hơn về dân ca Nghệ Tĩnh như: tổ chức sinh hoạt câu lạc bộ, phát thanh măng non, mời
nghệ nhân về nói chuyện, tổ chức hội thi Tiếng hát dân ca trong đó khuyến khích các tiết mục dân
ca Nghệ Tĩnh .... với mục đích đưa dân ca Nghệ Tĩnh đến gần hơn với các em.
Có thể tổ chức cuộc vận động sưu tầm các làn điệu, bài hát trong kho tàng ca dao dân ca xứ Nghệ
hay cuộc thi viết lời mới cho các làn điệu dân ca Nghệ Tĩnh trong học sinh để các em thêm hiểu
biết và yêu mến dân ca của quê hương mình.
Cuối cùng, để đưa dân ca Nghệ Tĩnh vào nhà trường nói chung và trường trung học nói riêng thì
cần có sự vào cuộc và sự nỗ lực thực sự của các cấp ngành, các nhà trường và toàn xã hội. Để các
- 25 -