Đề 4. Bàn về phạm trù "cái cao cả" và ý nghĩa của nó trong đời sống tinh
thần của sinh viên hiện nay
I, Bàn về phạm trù cái cao cả
1, Bản chất thẩm mỹ của cái cao cả
So với cái đẹp, cái cao cả với tư cách là một phạm trù mỹ học xuất hiện trong
lịch sử khá muộn. Người ta thường nhắc đến Pxepdo Longin (213-273) là người
có công nghiên cứu đầu tiên về cái cao cả, mặc dù trong công trình bàn về cái
cao cả ông chỉ mới quan tâm đến vấn đề này trong lĩnh vực tu từ học. Ông cũng
là người có công đưa ra khái niệm “sublime” khi dịch ra tiếng việt nó được hiểu
đồng nghĩa với các khái niệm: cái cao cả, cái trác tuyệt…Tuy nhiên mãi sau này
lí luận về cái cao cả mới chính thức được khảo sát khá toàn diện trong các công
trình nghiên cứu của các nhà lí luận của chủ nghĩa cổ điển và các nhà mỹ học cổ
điển đức. Dù sinh sau đẻ muộn nhưng trong quan niệm của các nhà mỹ học có
tên tuổi, cái cao cả đã chính thức tồn tại như một phạm trù mỹ học độc lập.
Trong lịch sử tư tưởng thẩm mỹ các nhà mỹ học đồng nhất cái cao cả với
những gì to lớn.
Kant khẳng định cái cao cả : “chỉ có ở trong ta, trong những ý nghĩ mà cái cao
cả gợi nên ở con người, theo ông, đó là niềm tự hào, sự ngạc nhiên nhờ khắc
phục, vượt qua cảm xúc sợ hãi ban đầu.
Hegel là biểu hiện của ý niệm về cái vô tận
Như vậy, cả hai ông đều tự hạn chế cái quan niệm về cái cao cả trong cách
nhìn phiến diện của chủ nghĩa duy tâm, đều giải thích cơ sở về cái cao cả từ
nguyên nhân chủ quan, từ thế giới tinh thần, từ ý thức chủ quan của chủ thể.
Nhưng đối với ông Tsernushevski lại khẳng định “cái cao cả là chính đối tượng
chứ không phải những tư tưởng náo đó…là cái lớn hơn rất nhiều, mạnh hơn rất
nhiều những cái đem so với nó”
Như vậy, cảm xúc thẩm mỹ mà cái cao cả gây nên ở con người tuy không
giống với cảm xúc về cái đẹp, nhưng nó vẫn là loại cảm xúc tích cực là sự phấn
chấn, sảng khoái là thái độ khẳng định về đối tượng. Kế thừa những yếu tố hợp



Trong cuộc sống chiến đấu lãnh đạo của nhân dân ta có rất nhiều con người
bình thường trở thành những anh hùng lao động, lực lượng vũ trang với những
phẩm chất thâm mỹ cao đẹp, cao cả. Như Tố hữu đã ca ngợi anh hùng liệt sĩ
Nguyễn văn Trỗi:
Có cái chết hóa thanh bất tử
Có những lời hơn mọi lời ca
Có con người như chân lý sinh ra
Hay Tố Hữu đã ca ngợi phẩm chất cái đẹp giản dị, nhưng thanh cao vĩ đại của
chủ tịch Hồ chí Minh:
Bác để tình thương cho chúng con
Một đời thanh bạch chẳng vàng son
Mong manh áo vải hồn muôn trượng
Hơn trượng đầy phơi những lối mòn
*Cái cao cả với cái bi:
Trong cuộc sống cái cao cả không những có với những cái đẹp, mà nó còn có
mối quan hệ với cái bi một cách sâu sắc. Cái đẹp và cái cao cả không phải lúc
nào cũng chiến thắng cái xấu, những lực lượng thù địch. Biết bao người anh
hùng trong lịch sử của nhân loại, của các dân tộc đã ngã xuống và đã giành
thắng lợi. Bởi vậy, cái cao cả của người anh hùng xen lẫn với cái bi tráng. Theo
đó, cái bi đã tôn vinh cái cao cả, tạo cho cái cao cả trở thành bất tử trong lòng
dân.
*Cái cao cả với cái hài:
Cái cao cả cũng quan hệ mật thiết với cái hài ở trong cuộc sống. Không phải
mọi vĩ nhân, anh hùng đều là người hoàn thiện để trở thành cái cao cả (cái thuần
nhất). Có nơi, có lúc cái co cả thường bộc lộ những yếu tố của cái hài (có chút
yếu đuối mà ta quen thuộc) nhất là trong lĩnh vực tình yêu (không biết yêu) hoặc
trong công việc đời thường nhỏ nhặt. Ví dụ: Sư trưởng Trapaep (anh hùng liên
xô- trong chiến tranh vệ quốc) là moothj người không thiếu nhiệt tình cách mạng
nhưng vốn lý luận thì lại không nhiều. Một lần có người hỏi Trapeep :




*Cái cao cả trong nghệ thuật
Cái cao cả trong tự nhiên và xã hội đã đi vào nghệ thuật, có mặt trong tất cả
các loại hình nghệ thuật, dù là hội họa, điêu khắc, cấu trúc âm nhạc…Đặc biệt,
cái cao cả là một đối tượng phản ánh quan trọng của văn học, trong đó tập trung
nhất thể loại anh hùng ca. Ví dụ: Thánh gióng, Hecto, Asin… chính là những
nhân vật cao cả, những con người hoàn thiện, hoàn mỹ.
Các hình tượng nhân vật cao cả cũng tồn tại phổ biến trong nghệ thuật hiện
thực xã hội chủ nghĩa, bởi một trong những nhiệm vụ quan trọng của nền nghệ
thuật này là xây dựng nên những nhân vật anh hùng trong quần chúng nhân dân,
những con người bình thường mà vĩ đại đã và đang tồn tại rất phổ biến trong sự
nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa vốn đã mang tầm vóc cao cả.
II, Ý nghĩa trong đời sống tinh thần của sinh viên hiện nay và một số kiến
nghị hoàn thiện cái cao cả
1, Ý nghĩa trong đời sống tinh thần của sinh viên hiện nay.
Cái cao cả mang một ý nghĩa quan trọng, đã góp phần tích cực trong đời sống
sinh viên. Và cái cao cả còn là tấm gương mọi mặt cho sinh viên hiện nay.
Như chúng ta thấy được cái cao cả là những biểu hiện những cái to lớn về tầm
vóc, phi thường về sức mạnh, phản ánh tính chất vô tận và vĩnh cửu của thế giới,
chứa dựng khả năng và sức mạnh to lớn của con người trong quá trình đồng
hóa,cải tạo tự nhiên và xã hội. Nó gây cho chúng ta một cảm xúc thẩm mỹ. Khi
đối diện với những sự vật hiện tượng có sức mạnh phi thường làm cho chúng ta
có hai cảm xúc khác nhau. Trong giây phút tiếp xúc ban đầu, chúng ta thường có
cảm giác choáng ngợp, bối rối do chúng ta chưa làm chủ được chúng. Nhưng
cảm giác tức thời ấy sẽ bị lán át bởi tình cảm nguuowngx mộ, thán phục và khi
đó tạo ra cho con nguoif chúng ta cảm thấy thích thú, say mê bởi chính những sự
cao cả đó. Cái cao cả tạo ra cho chúng ta tinh thần phấn chấn, khát khao muốn
được chiếm lĩnh, chinh phục đối tượng.
Để phản ánh chân thực cuộc sống, sự hiện diện cái cao cả trong nghệ thuật có