TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

===
===

TRẦN THỊ HỒNG

SỬ DỤNG VẬT LIỆU THIÊN NHIÊN TRONG
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TẠO HÌNH CHO
TRẺ 5 - 6 TUỔI TRƯỜNG MẦM NON HOA
HỒNG - PHÚC YÊN - VĨNH PHÚC
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục học mầm non

HÀ NỘI - 2018


TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

===
===

TRẦN THỊ HỒNG

SỬ DỤNG VẬT LIỆU THIÊN NHIÊN
TRONG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TẠO HÌNH
CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI TRƯỜNG MẦM NON
HOA HỒNG - PHÚC YÊN - VĨNH PHÚC
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

khác và chưa được công bố trên công trình nghiên cứu nào.
Hà Nội, ngày

tháng 5 năm 2018

Tác giả khóa luận

Trần Thị Hồng


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài............................................................................................ 1
2. Lịch sử nghiên cứu ........................................................................................ 2
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu .............................................................. 3
Khách thể nghiên cứu: Quá trình hoạt động tạo hình cho trẻ 5 - 6 tuổi trường
mầm non Hoa Hồng - Phúc Yên - tỉnh Vĩnh Phúc............................................ 3
4. Phạm vi nghiên cứu....................................................................................... 3
Sử dụng vật liệu thiên nhiên vào trong hoạt động tạo hình cho trẻ 5 - 6 tuổi
trường Mầm non Hoa Hồng - Phúc Yên - Vĩnh Phúc....................................... 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................... 3
6. Phương pháp nghiên cứu............................................................................... 4
7. Cấu trúc khóa luận......................................................................................... 4
NỘI DUNG....................................................................................................... 5
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN ..................................................................... 5
1.1. Đặc điểm tâm, sinh lý và hoạt động tạo hình của trẻ 5 – 6 tuổi................. 5
1.1.1. Đặc điểm sinh lý...................................................................................... 5
1.1.2. Đặc điểm tâm lý ...................................................................................... 5
1.1.3. Hoạt động tạo hình của trẻ 5 - 6 tuổi....................................................... 7
1.2. Vật liệu thiên nhiên với hoạt động tạo hình của trẻ 5 - 6 tuổi.................. 12

nhiên vào hoạt động tạo hình và phân tích sản phẩm ..................................... 32
2.3.2. Kết quả điều tra nhận thức của giáo viên trường mầm non Hoa Hồng Phúc Yên - Vĩnh Phúc về việc sử dụng các nguyên vật liệu có sẵn trong tự
nhiên vào hoạt động tạo hình cho trẻ mẫu giáolớn...................................... 33
2.4. Một số vấn đề hạn chế trong việc tổ chức hoạt động tạo hình từ các
nguyên vật liệu có sẵn trong thiên nhiên cho trẻ mẫu giáo lớn trường Mầm
non Hoa Hồng ................................................................................................. 36


CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BỊÊN PHÁP CHO TRẺ MẪU GIÁO
5 - 6 TUỔI TRƯỜNG MẦM NON HOA HỒNG - PHÚC YÊN - VĨNH
PHÚC SỬ DỤNG CÁC VẬT LIỆU THIÊN NHIÊN VÀO HOẠT ĐỘNG
TẠO HÌNH..................................................................................................... 38
3.1. Cơ sở đề xuất............................................................................................ 38
3.2. Đề xuất một số biện pháp......................................................................... 39
3.2.1. Sưu tầm nguyên vật liệu........................................................................ 39
3.2.2. Cho trẻ tiếp xúc với nguyên vật liệu và các tác phẩm nghệ thuật.........
39
3.2.3. Tổ chức các hoạt động tạo hình với nguyên vật liệu tự nhiên ..............
40
3.2.3.1. Tổ chức hoạt động chung ................................................................... 40
3.2.3.2 Tổ chức hoạt động góc ........................................................................ 43
3.2.3.2 Hoạt động ngoài trời............................................................................ 46
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ SƯ PHẠM................................................... 48
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO..................................................... 50
PHỤ LỤC


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Các quốc gia, các tổ chức quốc tế đều xác định giáo dục mầm non là

chọn và sử dụng hợp lí nguyên vật liệu có vai trò rất quan trọng, nguyên vật
liệu càng phong phú bao nhiêu thì khả năng sáng tạo của trẻ càng được phát
huy bấy nhiêu. Một trong những yếu tố để làm được điều đó là tận dụng các
nguyên vật liệu trong tự nhiên, trong cuộc sống hàng ngày, gần gũi với trẻ mà
trẻ thường xuyên tiếp xúc như: gỗ, thân tre, cành cây, rơm, lá cây, vỏ sò, vỏ
ốc đá, cát, sỏi….
Khi cho trẻ tham gia vào tiết học tạo hình từ các vật liệu có sẵn trong tự
nhiên, ở đây trẻ đuợc tiếp xúc với các vật liệu tự nhiên khác nhau, khám phá
chúng và tạo ra được những sản phẩm mà mình mong muốn, làm cho trẻ thích
thú, say mê. Từ đó giúp trẻ gần gũi, thân thiện, hòa hợp với cuộc sống thiên
nhiên, góp phần giúp trẻ có ý thức tạo ra cái đẹp, bảo vệ cái đẹp, làm cho quá
trình giáo dục đạt hiệu quả cao.
Những lý do trên đây cộng với niềm say mê và yêu thích với hoạt động
tạo hình của trẻ em, tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài nghiên cứu về: “Sử dụng
các vật liệu thiên nhiên trong tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ 5 - 6 tuổi
trường mầm non Hoa Hồng”. Hy vọng, kết quả của đề tài sẽ góp phần nhỏ
bé vào việc nâng cao chất lượng hoạt động tạo hình ở trẻ mầm non, giúp trẻ
phát triển nhận thức thẩm mĩ một cách toàn diện.
2. Lịch sử nghiên cứu
Tổ chức hoạt động tạo hình sao cho đạt được hiệu quả là vấn đề được các
bậc cha mẹ, các thầy cô luôn quam tâm, chú ý. Do vậy có rất nhiều nghiên
cứu về hoạt động tạo hình lứa tuổi mầm non như:
Lê Thanh Thủy, Phương pháp tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ mầm
non, NXB Đại học sư phạm - 2006.
Giáo trình “Phương pháp tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ mầm non”


(NXB Đại học Sư pham 2010) của tác giả Nguyễn Quốc Toản. Giáo trình này
giới thiệu khái quát về trẻ em và khả năng tạo hình của chúng.
Giáo trình “Phương pháp tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ mầm non”

mầm non Hoa Hồng - Phúc Yên - Vĩnh Phúc.
- Đề xuất nghiên cứu và thực nghiệm
Đề xuất một số biện pháp tác động nhằm nâng cao chất lượng về các
vật liệu tự nhiên trong hoạt động tạo hình.
6. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lí luận: Đọc, nghiên cứu tài liệu về tâm lí
học, giáo dục học, phương pháp tổ chức hoạt động tạo hình,…
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
+ Phương pháp quan sát
+ Phương pháp điều tra trực tiếp
+ Phương pháp phân tích sản phẩm
+ Phương pháp thực nghiệm
7. Cấu trúc khóa luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, nội dung chính của khóa luận
bao gồm:
Chương 1: Cơ sở lí luận.
Chương 2: Nghiên cứu thực trạng về việc sử dụng các vật liệu thiên
nhiên trong tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ mầm non 5 - 6 tuổi trừờng mầm
non Hoa Hồng - Phúc Yên - Vĩnh Phúc.
Chương 3: Đề xuất và thực nghiệm một số hình thức tổ chức cho trẻ mẫu
giáo 5 - 6 tuổi trường mầm non Hoa Hồng - Phúc Yên - Vĩnh Phúc sử dụng
các vật liệu thiên nhiên vào hoạt động tạo hình.


NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ
SỞ LÍ LUẬN
1.1. Đặc điểm tâm, sinh lý và hoạt động tạo hình của trẻ 5 – 6 tuổi
1.1.1. Đặc điểm sinh lý
Ở trẻ mẫu giáo lớn, sự phát triển của cơ thể diễn ra chậm hơn so với các
giai đoạn trước về số lượng: chiều cao trung bình tăng từ 5 cm - 8 cm; đạt từ

nghĩa rất quan trọng trong quá trình học tập và phát triển nhân cách trẻ.
Các loại trí nhớ của trẻ phát triển rất mạnh: trí nhớ hình ảnh, trí nhớ
hành động, trí nhớ xúc cảm, trí nhớ từ ngữ - logic… nhưng trí nhớ trực quan
hình ảnh tốt hơn trí nhớ từ ngữ logic.
Trí nhớ của trẻ gắn liền với cảm xúc và điều gì gây xúc động mạnh trẻ
sẽ nhớ tốt hơn: bé biết quan sát các sự vật hiện tượng, so sánh, đặt câu hỏi đôi
khi trẻ tự trả lời theo suy nghĩ của mình. Trẻ thường đặt câu hỏi vì sao? Thế
nào? Tại sao?
Ở trẻ mẫu giáo nói chung trí nhớ không chủ định chiếm ưu thế nên trẻ
dễ nhớ, dễ quên, ghi nhớ máy móc, quá trình phát triển trí nhớ của trẻ mẫu
giáo tiếp tục phong phú và hoàn thiện. Vị trí ưu thế của trí nhớ không chủ
định bây giờ đã bị yếu dần đi nhưng vai trò của nó vẫn quan trọng trong đời
sống của trẻ. Trí nhớ có ý nghĩa bắt đầu phát triển mạnh, những gì trẻ hiểu
được thường ghi nhớ bền vững hơn.
* Đặc điểm phát triển ngôn ngữ
Đây là lứa tuổi phát triển khá hoàn chỉnh về khả năng giao tiếp, trẻ có
thể nói những câu đầy đủ, đôi khi phức tạp cũng như hiểu được những câu nói
dài của người khác. Điều này là cơ sở cho trẻ tiếp nhận những kiến thức của
lớp một và các cấp học tiếp theo. Mặc dù vậy khi giao tiếp với trẻ, chúng ta
cũng không nên sử dụng lối nói với những ý nghĩa ẩn dụ, nước đôi theo kiểu
nói vậy mà không phải vậy, vì như vậy có thể gây ra những hiểu lầm, hay
khiến cho trẻ có những nhận thức tiêu cực về bản thân về sự hiểu biết sai lệch


về người khác.
Trong lứa tuổi này, trẻ có thể dễ dàng tiếp nhận một ngoại ngữ và cả
những từ ngữ thô tục “không có trong từ điển”.
*Ý thức bản ngã và tính chủ định trong hoạt động tâm lí
Tiền đề của ý thức bản ngã là việc tách mình ra khỏi người khác, đã
được hình thành ở cuối tuổi ấu nhi. Tuy nhiên phải trải qua quá trình phát triển

phẩm tạo hình…
- Trẻ thường tạo hình một cách tự nhiên nhất, trẻ có thể vạch lên bàn, lên
giấy để tạo thành những nét thẳng, nét cong…Song hoạt động này là cần thiết
vì nó phát triển thị giác, nâng cao nhận thức về sự vật, hiện tượng trong cuộc
sống hàng ngày mà chúng được tiếp xúc, giúp trẻ tạo ra sản phẩm đẹp, đó là
nét và hình mà trước đó là ở đất và trên giấy…
- Đối với việc giáo dục và phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ, hoạt
động tạo hình có vị trí rất quan trọng.
+ Hoạt động tạo hình là một trong những hoạt động hấp dẫn nhất đối với
trẻ mẫu giáo, nó giúp trẻ tìm hiểu, khám phá và thể hiện một cách sinh động
những gì mà chúng nhìn thấy trong thế giới xung quanh, những gì làm chũng
có những cảm xúc và tình cảm nhất định.
+ Hoạt động tạo hình là một trong những hoạt động có đầy đủ điều kiện
để đảm bảo sự tác động đồng bộ lên mọi mặt phát triển của trẻ em về đạo đức,
về trí tuệ, thẩm mĩ, thể chất và hình thành các phẩm chất, kĩ năng ban đầu của
co người như một thành viên trong xã hội biết lao động tích cực và sáng tạo.
+Hoạt động tạo hình là một trong những hoạt động khó, đòi hỏi bàn tay
khéo léo, óc quan sát, tư duy tưởng tượng...góp phần phát triển trí tuệ, trẻ tìm
tòi khám phá để tạo ra sản phẩm đẹp giúp cho trẻ hiểu biết thêm những kiến
thức cơ bản của hoạt động tạo hình và sử dụng hiệu quả trong tác phẩm nghệ
thuật của mình.


Trong sản phẩm tạo hình của trẻ, người ta có thể hiểu được trẻ muốn nói gì
(ngôn ngữ tạo hình), thể hiện tình cảm (phương tiện truyền cảm).
+ Hoạt động tạo hình là một hình thức hoạt động nhận thức đặc biệt
mang tính hình tượng. Bởi vậy, nội dung chương trình hoạt động tạo hình có
thể được xem như hệ thống những nhiệm vụ giáo dục và phát triển cụ thể
nhằm hình thành ở trẻ khả năng nhận thức thẩm mỹ, khả năng phản ánh thế
giới xung quanh, thâm nhập vào thế giới xung quanh thông qua hoạt động tạo

- Trẻ biết được cách sắp xếp họa tiết trong các hình thể trang trí: đường
diềm, hình vuông… và một số đồ vật quen thuộc.
- Nhận ra các cách sắp xếp họa tiết: nhắc lại, đối xứng, xen kẽ.
- Vẽ được các họa tiết theo mẫu hoặc tự vẽ vào các hình trang trí theo cáccách
vẽ khác nhau.
- Vẽ màu vào họa tiết có nền, có đậm có nhạt, màu it ra ngoài hình.
+ Vẽ tranh: Trẻ tập vẽ các loại đơn giản như : tranh tĩnh vật, tranh phong
cảnh, tranh chân dung, tranh đề tài sinh hoạt và tranh các con vật quen thuộc.
Trẻ quan sát, nhận biết, cảm thụ vẻ đẹp ở các hình ảnh trong tranh, ảnh và tự
vẽ theo khả năng và cảm nhận của mình. Khi vẽ tranh theo đề tài cho trước (cả
lớp cùng vẽ một đề tài) nhưng mỗi trẻ lại có một cách vẽ và sắp xếp hình và
màu khác nhau.
Tranh tự do - trẻ tự do chọn đề tài, nội dung theo ý thích: có thể vẽ
tranh về các con vật, tranh phong cảnh hoặc tranh chân dung.
- Hoạt động nặn
Hoạt động nặn là hoạt động tạo ra sản phẩm bằng khối, nặn là một dạng
điêu khắc nhưng được thể hiện bằng nguyên vật liệu mềm dẻo, có thể dễ dàng
tác động bằng tay vì vậy rất hợp với trẻ mẫu giáo.
Tính mềm dẻo của nguyên vật liệu và tính chất khối của đối tượng thể
hiện cho phép trẻ nắm được một số kĩ năng dễ hơn vẽ (ví dụ trong thể hiện
động tác) .
Trong hoạt động nặn, phương tiện chủ yếu là dạng hình khối.
- Có hai cách nặn:


Nặn ghép nhiều chi tiết thành một đối tượng. Nặn đối tượng thành một
khối đất.
Nặn trong trường mẫu giáo có ba thể loại: Nặn theo mẫu
Nặn theo đề tài Nặn theo ý thích
- Hoạt động xé dán

lao động.
- Vật liệu chắp ghép: các bộ đồ chơi xây dựng, các bộ đồ chơi lắp ghép,
các loại giấy màu, giấy croki, bìa, giấy ăn, báo…, các phế liệu, vật liệu thiên
nhiên, keo hồ, bột màu, sáp nặn…
Khác với việc tổ chức hoạt động tạo hình có sử dụng các hoạt động
thông thường thì hoạt động tạo hình từ các vật liệu có sãn trong tự nhiên đem
lại cho trẻ sự hào hứng khi tham gia, trẻ được làm quen, tiếp xúc với những
vật liệu gần gũi, quen thuộc, thân thiện với môi trường. Bên cạnh đó giáo viên
cần phải có sự chẩn bị chu đáo và hướng dẫn tỉ mỉ để trẻ có thể tham gia vào
hoạt động một cách có hiệu quả.
Hoạt động này còn khá mới mẻ ở các trường mầm non. Trẻ sử dụng các
vật liệu có sẵn trong tự nhiên như: cát, sỏi, vỏ sò, cành cây…những vật liệu
quen thuộc, gần gũi với trẻ để trẻ tạo ra những sản phẩm độc đáo, mang đậm
tính sáng tạo cá nhân.
1.2. Vật liệu thiên nhiên với hoạt động tạo hình của trẻ 5 - 6 tuổi
1.2.1. Khái quát chung về vật liệu thiên nhiên trong hoạt động tạo hình
1.2.1.1. Khái niệm về vật liệu thiên nhiên trong tạo hình
Vật liệu sử dụng trong hoạt động tạo hình của trẻ vô cùng phong phú và
đa dạng. Bên cạnh những gì nhà trường đã trang bị (giấy, bút sáp, bút màu…),
các lớp nên huy động các phụ huynh học sinh cùng nhau đóng góp cho quỹ
vật liệu của lớp. Nguồn vật liệu được lấy từ tự nhiên và các vật liệu tái chế dễ


tìm thấy trong gia đình, ngoài cửa hàng…
Nguyên vật liệu có thể sưu tầm như:
- Từ động vật: vỏ sò, vỏ ốc, vỏ hến, lông gà…
- Từ thực vật: gỗ, thân tre, cành cây, rơm, lá cây, quả…
- Từ nguồn vô cơ: đá, cát, sỏi…
1.2.1.2. Yêu cầu khi sử dụng nguyên vật liệu
- Đảm bảo vệ sinh, an toàn cho trẻ: Các nguyên vật liệu tự nhiên cần

ngày càng trở nên sâu sắc hơn, trí tưởng tượng mang tính nghệ thuật của trẻ
ngày càng phong phú hơn.
Hoạt động thực tiễn tạo ra các sản phẩm nghệ thuật tạo hình không chỉ
là cơ hội thuận lợi cho trẻ luôn được tiếp xúc với cái đẹp, luôn được rèn luyện
trong cuộc tìm kiếm, tìm hiểu về cái đẹp mà còn nảy sinh và nuôi dưỡng ở
chúng những hứng thú với hoạt động nghệ thuật và niềm say mê sáng tạo
nghệ thuật.
Các tác phẩm nghệ thuật tạo hình phù hợp với lưa tuổi sẽ mở ra trước
mắt trẻ sự phong phú, đa dạng, sống động, vẻ rực rỡ của các màu sắc, hình
dạng, ánh sáng và không gian… và những biến đổi của chúng trong thế giới
xung quanh.
Thiên nhiên có vai trò vô cùng quan trọng trong hoạt động tạo hình của
trẻ mẫu giáo. Những ảnh hưởng tích cực của thiên nhiên chính là những
nguồn gốc của những hiểu biết, những ấn tượng, những xúc cảm tình cảm
thẩm mỹ đầu tiên của trẻ.
Thiên nhiên chính là nguồn cảm hứng vô tận đối với trẻ, mọi sự việc,
hiện tượng của thiên nhiên đều làm cho trẻ ngạc nhiên và thích thú như: một
bông hoa vừa nở, một con bướm bay qua... Khi cô giáo và người lớn cho trẻ
tìm hiểu về thiên nhiên thì phải luôn hướng tới mục đích giúp trẻ nhận biết cái
đẹp trong sự phong phú, đa dạng và hài hòa của thiên nhiên. Trên cơ sở ấy,


giáo dục trẻ lòng yêu thích cái đẹp trong thiên nhiên và thái độ ứng xử đúng
đắn với thiên nhiên.
Chúng ta có thể nói thiên nhiên luôn bao bọc con người. Cây đa, bến
nước ở một làng quê Việt Nam, không chỉ có ý nghĩa như một cây cổ thụ và
một bến bờ của một dòng sông mà chúng còn là hình ảnh tiêu biểu trong tâm
khảm của con người những kỷ niệm mãi mãi truyền từ thế hệ này sang thế hệ
khác về quê hương.
Những màu sắc hình thể đa dạng, hương vị của hoa lá cỏ cây, đồng lúa,

Để giúp trẻ tập trung vào các sản phẩm, giáo viên cần nêu rõ mục đích
của việc sử dụng các nguyên vật liệu thiên nhiên vào hoạt động tạo hình, gợi
ý cho trẻ tự nghĩ cách sử dụng các nguyên vật liệu sao cho hợp lí và theo tính
thẩm mĩ của chúng.
1.2.3. Hình thức tổ chức hoạt động tạo hình từ các nguyên vật liệu có sẵn
trong thiên nhiên cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi
Đứng từ góc độ lí luận dạy học truyền thống, người ta đã phân ra hai
hình thức tổ chức hoạt động cho trẻ đó là:
Hoạt động tạo hình trên tiết học Hoạt động tạo hình ngoài tiết học
* Hoạt động tạo hình trên tiết học:
Tiết học là hình thức dạy học đóng vai trò chủ chốt, ở đó trẻ có thể tìm
hiểu cuộc sống xung quanh, tìm hiểu thế giới vạn vật một cách có tổ chức nhất
và tiếp thu các tri thức, kĩ năng, kĩ sảo theo một chương trình có tính hệ thống.
Hoạt động tạo hình từ các nguyên vật liệu có sẵn trong thiên nhiên có
thể được tiến hành trên nhiều loại tiết học và đƣợc chia thành: tiết học trong
lớp và tiết học ngoài lớp.
Tổ chức hoạt động từ các nguyên vật liệu có sẵn trong thiên nhiên ở các
tiết học tạo hình: ở các tiết học đó hoạt động tạo hình là hoạt động chính,
chiếm phần lớn thời gian và là nhiệm vụ chính của tiết học.
Hoạt động tạo hình từ các nguyên vật liệu có sẵn trong thiên nhiên còn
được thể hiện trên nhiều lĩnh vực khác, bổ sung và bổ trợ cho nhau.
Thể loại các tiết học tạo hình được phân loại theo cơ sở của sự hình