NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH
-------------------------------------

ĐỖ MINH TUẤN

TÁC ĐỘNG CỦA CẤU TRÖC SỞ HỮU ĐẾN KẾT
QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG
THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
KHÓA LUẬN
CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG
MÃ SỐ: 7340201

TP. HỒ CHÍ MINH, 2018


NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH
-------------------------------------

ĐỖ MINH TUẤN

TÁC ĐỘNG CỦA CẤU TRÖC SỞ HỮU ĐẾN KẾT
QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG
THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM

Tp. HCM, ngày …… tháng …… năm 20…
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học


NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG XÉT DUYỆT
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................

Tp. HCM, ngày …… tháng …… năm 201…
Chủ tịch Hội đồng xét duyệt

ii


LỜI CAM ĐOAN


Tác giả

Đỗ Minh Tuấn

iv

năm 2018


ABSTRACT
Currently Vietnam has not much researches on the impact of ownership
structure on the operating performance of the joint-stock commercial banks. These
international experiences can not be directly applied to Vietnam. Therefore, the
study of the impact of ownership structure on the performance of the commercial
banks Vietnam based on empirical studies of other countries with similar
characteristics, which contribute as experimental evidence, it is essential to make
policy recommendations to guide and adjust the ownership structure accordingly.
So the authors decided to implement the project "The impact of ownership structure
on operation performance of joint-stock commercial banks in Vietnam."
The objective of this study is to determine the influence of ownership
structure on the performance of the commercial banks in Vietnam from which make
recommendations to adjust the structure of commercial banks' ownership.
Research has done studying theoretical foundations, definitions, the
empirical studies in other countries as well as empirical researches in Vietnam to
indicate the research gap for thesis to steer towards implementation. Besides, the
studying helps author to form analysis framework and research model for thesis
topics. Next, the thesis has a system of basic definitions of profitability ratios,
ownership structure, theories related to the ownership structure and performance as
well as analysis of the impact the ownership structure to profitability ratio in

state ownership negatively affect ROAA and has no impact on ROAE, foreign
ownership has positive relationship with ROAA and while has no impact on ROAE.
For controlling variables, total assets and growth equity positively affect ROAA,
debt/total assets ratio and loans/deposits ratio have no impact on the ROAA. This is
the basis for proposing solutions on the ownership structure in order to improve
performance of commercial banks in Vietnam.
The study aims to determine the impact of ownership structure on
performance of commercial banks in Vietnam. It is performed by quantitative
methods combining with qualitative research methods through descriptive statistics
to generalize research data.

vi


Results of quantitative analysis has shown that the main factor in the pattern
of ownership structure and in addition to factors such as total assets, equity growth
can explain about 65% of the variation ROAA and about 70% and the volatility of
ROAE of commercial banks in Vietnam in the period 2009 - 2016. Particularly, the
concentrated ownership has negative impact on ROAA and ROAE; mixed
ownership with the two important components which are state ownership and
foreign ownership, state ownership has negative effect on ROAA while foreign
ownership has positive relationship with ROAA but both components have no
impact on ROAE. Besides, characteristic factors of bank such as total assets, the
ratio of equity growth showed positive relationship with profitability ratio. Findings
are conformable with the hypothesis H1.1, H1.2, H2.1, H3.1.
H1.1: Ownership ratio of 5 biggest shareholders group has negative effect on
ROAA.
H1.2: Ownership ratio of 5 biggest shareholders group has negative effect on
ROEA.
H2.1: State ownership has negative effect on ROAA.


1.2.1. Mục tiêu tổng quát .......................................................................3
1.2.2. Mục tiêu cụ thể ............................................................................3
1.3.

Câu hỏi nghiên cứu ..........................................................................3

1.4.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu....................................................3

1.5.

Phƣơng pháp nghiên cứu .................................................................4

1.5.1. Phƣơng pháp nghiên cứu .............................................................4
1.5.2. Dữ liệu nghiên cứu ......................................................................5
1.6.

Đóng góp của đề tài .........................................................................5

1.7.

Bố cục của Bài luận văn ...................................................................5

CHƢƠNG 2.
2.1.

TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC ....... 6
Tổng quan về ngân hàng thƣơng mại ...............................................6

2.4.2. Các nghiên cứu tại Việt Nam ....................................................17
2.5.
CHƢƠNG 3.
3.1.

Khoảng trống nghiên cứu ...............................................................22
PHƢƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU ............................... 24
Cơ sở dữ liệu và phƣơng pháp định lƣợng.....................................24

3.1.1. Dữ liệu nghiên cứu ....................................................................24
3.1.2. Các biến số trong mô hình .........................................................25
3.1.3. Mô hình nghiên cứu ...................................................................26
3.1.4. Các giả thuyết nghiên cứu .........................................................26
3.2.

Phƣơng pháp nghiên cứu ...............................................................28

3.2.1. Dữ liệu bảng ..............................................................................28
3.2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu trên dữ liệu bảng ...............................28
3.2.2.1. Mô hình tác động cố định (Fixed Effect Model – FEM)....29
3.2.2.2. Mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effect Model –
REM)
............................................................................................29
3.2.2.3. Kiểm định Hausman ...........................................................30
CHƢƠNG 4.
4.1.
4.2.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ................................... 32
Thống kê mô tả dữ liệu nghiên cứu: ..............................................32

5.2.
Giải pháp về cấu trúc sở hữu nhằm nâng cao kết quả hoạt động tại
các NHTMCP Việt Nam .......................................................................................51
5.2.1. Nhóm giải pháp đối với cơ quan quản lý ..................................51
5.2.1.1. Kiểm soát chặt chẽ mức độ tập trung sở hữu tại các
NHTMCP Việt Nam .....................................................................................51
5.2.1.2. Giảm dần tỷ lệ sở hữu nhà nƣớc tại các NHTMCP Việt nam
............................................................................................52
5.2.1.3. Gia tăng tỷ lệ sở hữu nƣớc ngoài tại các NHTMCP Việt
Nam
............................................................................................52
5.2.2. Nhóm giải pháp đối với các NHTMCP Việt Nam ....................53
5.2.2.1. Tự giám sát cấu trúc sở hữu tại các NHTMCP ..................53
5.2.2.2. Gia tăng tổng tài sản ngân hàng .........................................54
5.2.2.3. Gia tăng tỷ lệ tăng trƣởng vốn chủ sở hữu .........................55
5.2.2.4. Hạn chế sử dụng đòn bẩy tài chính.....................................55
dần
5.3.

5.2.2.5. Kiểm soát tỷ lệ cho vay trên tổng tiền gửi theo hƣớng giảm
............................................................................................56
Hạn chế của đề tài gợi ý hƣớng nghiên cứu tiếp theo ....................56

x


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2-1: Bảng tóm tắt kết quả nghiên cứu. ............................................................. 21
Bảng 3-1: Ý nghĩa và đơn vị tính các biến trong mô hình nghiên cứu. ................... 25
Bảng 3-2: Kỳ vọng dấu xu hƣớng tác động của cấu trúc sở hữu đến tỷ suất sinh


xii


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
ACB

Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Á Châu

BIDV

Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam

PCSE

Panel corrected standard error (sai số chuẩn điều chỉnh trong dữ
liệu bảng)

Eximbank

Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Xuất Nhập Khẩu Việt Nam

FEM

Fixed Effects Model (Mô hình các ảnh hƣởng cố định)

MB

Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Quân đội


Return on Average Asset (Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản bình
quân)

ROAE

Return on Average Equity (Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu
bình quân)

ROE

Return on Equity (Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu)

Sacombank

Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Sài Gòn Thƣơng Tín

TPHCM

Thành phố Hồ Chí Minh

Vietcombank

Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Ngoại Thƣơng Việt Nam

Vietinbank

Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Công Thƣơng Việt Nam

xiii


trong hệ thống ngân hàng. Sự cạnh tranh về giá cả, chất lƣợng dịch vụ cũng nhƣ sản
phẩm mới đã mang lại nhiều lợi ích cho khách hàng. Bên cạnh đó việc góp vốn từ
các tổ chức nƣớc ngoài cũng góp phần cải thiện chất lƣợng quản trị đối với các ngân
hàng thƣơng mại cổ phần nói riêng và toàn hệ thống ngân hàng nói chung.

1


Theo một số nghiên cứu về vai trò sở hữu Nhà nƣớc tại nhiều quốc gia trên
thế giới, sở hữu Nhà nƣớc có xu hƣớng làm giảm hiệu quả hoạt động, gia tăng nguy
cơ rủi ro (Claessens và cộng sự (2001), Micco và cộng sự (2004)). Nghiên cứu của
Sun & Tong (200) cũng kết luận rằng sở hữu nhà nƣớc có tác động tiêu cực đến
hiệu suất doanh nghiệp ở Trung Quốc. Theo thực tế tại Việt Nam, nghiên cứu của
Nguyễn Hồng Sơn và cộng sự (2013) cũng cho thấy đƣợc những tác động tiêu cực
của sở hữu Nhà nƣớc tại các ngân hàng, tăng trƣởng tín dụng nóng làm gia tăng nợ
xấu do phân bổ tín dụng chƣa hiệu quả… đã làm kết quả hoạt động của hệ thống
ngân hàng bị ảnh hƣởng. Trong khi đó, kết quả nghiên cứu của Claessens và
Djankov (1998) lại cho thấy sở hữu bởi nhà đầu tƣ chiến lƣợc nƣớc ngoài có ảnh
hƣởng mạnh đến khả năng sinh lời. Vậy câu hỏi đặt ra là cấu trúc sở hữu sẽ có sự
tác động nhƣ thế nào đến kết quả hoạt động của các ngân hàng? Cụ thể là các
NHTMCP Việt Nam.
Vậy vấn đề này đặt ra yêu cầu phải làm rõ tác động của cấu trúc vốn lên kết
quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại, so sánh vai trò sở hữu nhà nƣớc, sở
hữu nƣớc ngoài, sự tập trung sở hữu trong hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện nay.
Đồng thời việc tiến hành tái cơ cấu, đặc biệt là về cấu trúc sở hữu tại các ngân hàng
thƣơng mại cổ phần nhà nƣớc là một trong những nhiệm vụ cấp thiết, để từ đó nâng
cao tính an toàn, minh bạch, hiệu quả của hệ thống ngân hàng.
Tại Việt Nam, hiện chƣa có nhiều nghiên cứu về sự tác động của cấu trúc sở
hữu đến kết quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần. Những kinh
nghiệm quốc tế chƣa thể áp dụng trực tiếp cho Việt Nam. Do đó, việc nghiên cứu sự


Câu hỏi nghiên cứu
Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu chính của đề tài, bài luận văn thực hiện

việc trả lời câu hỏi nghiên cứu chính sau:
Câu hỏi 1: Cấu trúc vốn sở hữu có sự tham gia nước ngoài tác động thế nào
đến kết quả hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam?
Câu hỏi 2: Cấu trúc vốn sở hữu nhà nước có đóng vai trò tác động thế nào
đến kết quả hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam?
Câu hỏi 3: Sự sở hữu tập trung tác động thế nào đến kết quả hoạt động của
ngân hàng thương mại Việt Nam?
1.4.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Đối tƣợng nghiên cứu chính của luận văn chính là tác

động của cấu trúc sở hữu đến kết quả hoạt động của các NHTM cổ phần Việt Nam.
Phạm vi về thời gian: tác động của cấu trúc sở hữu đến kết quả hoạt động
của các NHTMCP Việt Nam giai đoạn từ năm 2009 đến 2016.
Phạm vi về không gian: Bài luận văn sử dụng dữ liệu của 20 NHTM tại Việt
Nam. Với tiêu chuẩn lọc mẫu là ngân hàng hoạt động liên tục, loại bỏ các ngân
hàng đã bị mua lại, đã sáp nhập vào ngân hàng khác nhằm đảm bảo độ tin cậy của
3


sử dụng tính toán biến đại diện. Các ngân hàng đƣợc lựa chọn bao gồm ngân hàng
100% vốn nhà nƣớc, ngân hàng do nhà nƣớc sở hữu chi phối (trên 50%), ngân hàng
thƣơng mại cổ phần và các ngân hàng có sở hữu nƣớc ngoài. Nhìn chung, với quy
mô mẫu là 20 ngân hàng là đủ để làm mẫu đại diện cho tổng thể các NHTMCP
trong nƣớc hiện nay.

bày cụ thể hơn tại Chƣơng 3 của bài nghiên cứu.

4


1.5.2. Dữ liệu nghiên cứu
Tác giả sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp của 20 NHTM CP tại Việt Nam thu
thập từ năm 2009 – 2016.
-

Nguồn dữ liệu thứ cấp phản ánh kết quả kinh doanh, các chỉ số tài

chính và các chỉ tiêu trên bảng cân đối kế toán sẽ đƣợc tác giá thu thập từ nguồn
cung cấp số liệu Tổng cục thống kê, Ngân hàng Nhà nƣớc, Ngân hàng Thế giới,
Báo cáo tài chính, Báo cáo thƣờng niên, Biên bản họp đại hội cổ đông….
-

Các thông tin về cơ cấu sở hữu của các NHTMCP Việt luận văn sẽ

khai thác dữ liệu chủ yếu từ các Báo cáo thƣờng niên, Báo cáo tài chính đã kiểm
toán của các ngân hàng.
1.6.

Đóng góp của đề tài
Về mặt lý luận, đề tài khái quát một cách hệ thống các vấn đề liên quan đến

mối liên hệ giữa cấu trúc sở hữu và kết quả hoạt động của các NHTM.
Về mặt thực tiễn, đề tài đóng góp bằng chứng thực nghiệm trong nghiên cứu
tác động của cấu trúc sở hữu đến kết quả hoạt động của các NHTMCP Việt Nam,
đƣa ra khuyến nghị điều chỉnh cấu trúc sở hữu tại các NHTM.

khung phân tích và mô hình nghiên cứu cho đề tài khóa luận.
2.1.

Tổng quan về ngân hàng thƣơng mại
2.1.1. Khái niệm và phân loại Ngân hàng thƣơng mại
2.1.1.1.

Khái niệm

Ngân hàng thƣơng mại là một tổ chức kinh tế, hoạt động kinh doanh trên lĩnh
vực tiền tệ, tín dụng, nó cung cấp một số dịch vụ cho khách hàng và ngƣợc lại nó
nhận tiền gửi của khách hàng với các hình thức khác nhau. Nghiệp vụ kinh doanh
của Ngân hàng thƣơng mại rất phong phú và đa dạng cùng với sự phát triển của
khách hàng, khoa học kỹ thuật kinh tế và xã hội, hoạt động của Ngân hàng thƣơng
mại cũng có nhiều phƣơng pháp mới, nhƣng các nghiệp vụ kinh doanh về cơ bản
không thay đổi là nhận tiền gửi và hoạt động cho vay, đầu tƣ. Qua Ngân hàng
thƣơng mại các chính sách tài chính tiền tệ của Quốc gia sẽ đƣợc thực hiện một
cách nhanh chóng và cũng nhờ nó mà việc kiểm soát hoạt động của các doanh
nghiệp theo đúng luật pháp đƣợc dễ dàng hơn. Sự ra đời, tồn tại và phát triển của
Ngân hàng luôn gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế và đời sống xã hội. Trong
cơ chế thị trƣờng, các Ngân hàng thƣơng mại và các tổ chức tín dụng cũng là các
doanh nghiệp nhƣng chúng là những doanh nghiệp đặc biệt vì tài sản trong quá trình
6


kinh doanh của các Ngân hàng thƣơng mại đều phụ thuộc vào các khách hàng. Mặt
khác, hàng hóa mà các Ngân hàng kinh doanh là một loại hàng hóa đặc biệt, nó rất
nhạy cảm với sự biến đổi của thị trƣờng và tình hình kinh tế xã hội.
2.1.1.2.



Khái niệm về kết quả hoạt động
2.2.1. Khái niệm
Khả năng sinh lời phản ánh kết quả hoạt động của một ngân hàng là kết quả

sử dụng các tài sản vật chất và tài sản chính mà ngân hàng năm giữ, khả năng sinh
7


lời cần ít nhất đủ để đáp ứng đƣợc đòi hỏi là đảm bảo duy trì vốn cho ngân hàng
hoạt động và phát triển (Rose, 1999).
Tỷ suất sinh lời của NHTM là một tỷ số phản ánh khả năng sinh lợi trên một
đơn vị tài sản, vốn chủ sở hữu… mà NHTM đạt đƣợc. Tỷ suất sinh lời cao cho thấy
khả năng sinh lời cao, đây là mục tiêu mà các ngân hàng quan tâm hơn hết vì thu
nhập cao có thể giúp các ngân hàng bảo toàn vốn, tăng khả năng mở rộng thị
trƣờng. Tỷ suất sinh lời còn đƣợc xem là một trong những tiêu chí dùng để đánh giá
hiệu quả hoạt động bên cạnh các chỉ tiêu phản ánh kết quả kinh doanh và các chỉ
tiêu đánh giá rủi ro trong hoạt động ngân hàng.
2.2.2. Các chỉ tiêu đo lƣờng kết quả hoạt động
Có nhiều chỉ tiêu khác nhau để đo lƣờng kết quả hoạt động nhƣng khi đề cập
đến kết quả hoạt động của một ngân hàng, các chỉ tiêu sau thƣờng đƣợc sử dụng: tỷ
suất sinh lời trên tổng tài sản, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu, tỷ lệ thu nhập lãi
cận biên… Về cơ bản, các chỉ tiêu này càng cao càng chứng tỏ ngân hàng hoạt động
có hiệu quả. Mỗi tỷ lệ đo lƣờng khả năng sinh lời của ngân hàng đƣợc sử dụng
trong từng trƣờng hợp khác nhau và phản ánh những ý nghĩa đặc trƣng riêng.
2.2.2.1.

Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (Return On total Asset –

ROA)

chủ sở hữu, cho biết một đơn vị tiền tệ vốn chủ sở hữu bỏ ra tạo đƣợc bao nhiêu đơn
vị tiền tệ lợi nhuận ròng.
Công thức tính: ROE =

(Rose, 2004)

ROE cao là mục tiêu hƣớng tới của bất kỳ ngƣời chủ sở hữu ngân hàng nào.
Đây là một chỉ tiêu đo lƣờng tỷ lệ thu nhập của các cổ đông ngân hàng, thể hiện thu
nhập mà các cổ đông nhận đƣợc từ việc đầu tƣ vào ngân hàng. Hiệu quả sử dụng
vốn và tài sản của ngân hàng càng cao là cơ sở để ngân hàng tăng quy mô vốn cũng
nhƣ năng lực tài chính của mình. Chỉ số ROE cao và ổn định phản ánh việc quản lý
sinh lời và hiệu quả. Tuy nhiên ROE quá cao so với ROA, chứng tỏ vốn chủ sở hữu
chiếm tỷ lệ rất nhỏ trong nguồn vốn, ngân hàng đã huy động vốn nhiều để cho vay,
điều này có thể ảnh hƣởng đến sự an toàn trong hoạt động kinh doanh của ngân
hàng. Bên cạnh đó, những cổ phiếu theo chu kỳ tuần hoàn (biến động cùng với nền
kinh tế) thƣờng có chỉ số ROE thấp.
Tƣơng tự nhƣ khi tính toán tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản, số liệu vốn chủ
sở hữu tại thời điểm cuối kỳ không phải là con số đại diện cho vốn chủ sở hữu trong
cả một khoảng thời gian trƣớc đó, nên khổng phản ánh đúng thức chất tình hình tài
chính của ngân hàng trong cả thời kỳ. Vì vậy, vốn chủ sở hữu bình quân thƣờng
đƣợc sử dụng để thay thế cho vốn chủ sở hữu trong công thức ROE. Khi đó, tỷ suất
sinh lời trên vốn chủ sở hữu ROE đƣợc thay bằng tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở
hữu bình quân ROAE (Return on Average Equity).
9


Công thức tính: ROAE =

(Rose, 2004)


10