TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ
-------  -------

VŨ THỊ HUYỀN

ĐẢNG BỘ HUYỆN GIA LÂM (THÀNH PHỐ HÀ NỘI)
LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
TỪ NĂM 2011 ĐẾN NĂM 2018

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

HÀ NỘI, 2019


TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ
-------  -------

VŨ THỊ HUYỀN

ĐẢNG BỘ HUYỆN GIA LÂM (THÀNH PHỐ HÀ NỘI)
LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
TỪ NĂM 2011 ĐẾN NĂM 2018

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học:
TS. Ngô Thị Lan Hương


DANH MỤC VIẾT TẮT

CNXH

: chủ nghĩa xã hội

HĐND

: hội đồng nhân nhân

KT – XH

: kinh tế - xã hội

MTTQ

: mặt trận tổ quốc

NNPTNT

: nông nghiệp phát triển nông thôn

NTM

: nông thôn mới

THCS

: trung học cơ sở

3.1. Nhận xét ................................................................................................ 44
3.2. Một số kinh nghiệm .............................................................................. 55
PHẦN KẾT LUẬN ......................................................................................... 59
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................ 62
PHỤ LỤC


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nghị quyết số 26 - NQ/TƯ ngày 5/8/2008 của Hội nghị lần thứ 7 Ban
Chấp hành Trung ương khóa X đã xác định: “Xây dựng NTM là một mục tiêu
quan trọng trong chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về nông nghiệp,
nông dân và nông thôn”. Không thể có một nước công nghiệp nếu nông thôn,
nông nghiệp lạc hậu, người dân có đời sống vật chất, văn hóa thấp.
Việc xây dựng NTM đòi hỏi phải có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội
từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý,
gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp và dịch vụ; gắn phát triển
nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu
bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự
được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được
nâng cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa”[1; tr.3]. Muốn thực hiện được
nội dung trên, đòi hỏi nền kinh tế - xã hội phải phát triển một cách bền vững.
Một nền kinh tế phát triển bền vững là cơ sở khoa học cho việc thực hiện
thành công xây dựng NTM.
“

Xây dựng NTM nhằm tạo ra sự chuyển biến về mọi mặt trong phát

triển kinh tế nông thôn Việt Nam, nâng cao chất lượng sống của người dân;
đồng thời cũng là để rút ngắn khoảng cách giữa nông thôn và thành thị. Tại


”

Vũ Thị Mười (2012): Đảng bộ tỉnh Ninh Bình lãnh đạo xây dựng nông
thôn mới từ năm 2001 đến năm 2010, Luận văn Thạc sĩ ,Trung Tâm đào tạo
bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị;
Đỗ Thuỳ Dung (2013): Đảng bộ huyện Sóc Sơn lãnh đạo xây dựng
nông thôn mới từ năm 2001 đến năm 2012, Luận văn Thạc sĩ, Trường ĐH
KHXH&NV;
Phạm Anh Đào (2013): Đảng bộ Bắc Giang lãnh đạo nhân dân xây
dựng nông thôn mới, Luận văn Thạc sĩ, Trường ĐHKHXH&NV;
Nguyễn Thị Nga (2014): Công tác vận động nông dân xây dựng nông
thôn mới của Đảng bộ xã Hiệp Hòa – Bắc Giang của tác giả, Luận văn Thạc
sĩ Trường ĐH KHXH&NV, …
Các công trình này đã đi sâu tìm hiểu về thực trạng và nêu nên phương
hướng, giải pháp xây dựng nông thôn mới tại các địa phương.

2


Như vậy, vấn đề xây dựng nông thôn mới mà đề tài xác định đã được
nghiên cứu ở các góc độ khác nhau, trên phạm vi cả nước hoặc ở những địa
phương khác nhau trong những giai đoạn nhất định, song cho đến nay chưa có
công trình nào nghiên cứu về xây dựng nông thôn mới ở huyện Gia Lâm từ
năm 2011 đến năm 2018.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Thứ nhất, tìm hiểu cơ sở lí luận và thực tiễn của công tác xây dựng
NTM ở huyện Gia Lâm
Thứ hai, tìm hiểu những chủ trương và quá trình chỉ đạo xây dựng

”

Các văn kiện của Đảng bộ thành phố Hà Nội, các Đảng bộ cơ sở về xây
dựng NTM
“Các số liệu thu thập được qua khảo sát thực tế tại địa phương”
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Cơ sở phương pháp: Khóa luận được nghiên cứu trên cơ sở phương

“

pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và những quan
điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về nông thôn, nông dân
và nông nghiệp trong thời kỳ đổi mới và hội nhập

”

Phương pháp chuyên ngành Lịch sử Đảng nên phương pháp chủ yếu là
lịch sử và logic, so sánh, quy nạp và diễn giải.
Ngoài ra còn sử dụng một số phương pháp như: phương pháp nghiên
cứu, thu thập số liệu, xử lý số liệu, phương pháp quan sát,…
6. Đóng góp của khóa luận
6.1. Về lý luận
Nghiên cứu góp phần làm rõ một số vấn đề lý luận về xây dựng NTM
trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
6.2. Về thực tiễn
Nghiên cứu chỉ ra những vấn đề cần được quan tâm giải quyết đối với
vấn đề xây dựng NTM dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ địa phương.
Khóa luận làm tài liệu tham khảo cho sinh viên trong lĩnh vực nghiên
cứu phát triển và xây dựng NTM.
Với những kết quả nghiên cứu đã đạt được trên đây, khóa luận có thể

phát triển thì yêu cầu của xã hội với nông nghiệp càng cao. Nông nghiệp không
chỉ đơn thuần là sản xuất ra các sản phẩm tươi sống mà còn bao gồm cả khâu
chế biến, marketing và tiêu thụ nông sản. Do vậy, sản phẩm cuối cùng của
nông nghiệp không đơn thuần là nông sản mà thực phẩm nông sản. Do đó,
nông nghiệp cần được định nghĩa ở phạm vi rộng hơn. “Nông nghiệp là ngành
”

sản xuất - kinh doanh làm ra thực phẩm nông sản, bao gồm cả sản xuất nông
nghiệp, chế biến, marketing và phân phối các thực phẩm nông sản”.
“

Chủ thể của các hoạt động sản xuất kinh doanh nông nghiệp là nông

dân. Theo nghĩa thông thường, “nông dân là những người lao động cư trú ở
nông thôn, tham gia sản xuất nông nghiệp”. Trên thực tế, rất nhiều nông dân,
ngoài việc tham gia vào sản xuất nông nghiệp vẫn tham gia vào các hoạt động
kinh tế khác như sản xuất tiểu thủ công nghiệp, ngành nghề nông thôn và dịch
vụ. Nông thôn càng phát triển thì cơ cấu ngành nghề trong nông thôn càng đa
dạng. Do đó, khái niệm về nông dân cần được hiểu theo nghĩa rộng
hơn .“Nông dân là những người dân sống ở nông thôn làm các hoạt động
”

công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ khác nhau tuỳ theo khả năng và lợi thế
so sánh của họ”.

6


“


tố, các lĩnh vực nằm trong mối quan hệ chặt chẽ với nhau .
”

❖ Khái niệm nông thôn mới
“NTM là nông thôn mà trong đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần của
người dân không ngừng được nâng cao, giảm dần sự cách biệt giữa nông thôn

7


và thành thị. Nông dân được đào tạo, tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến, có
bản lĩnh chính trị vững vàng, đóng vai trò làm chủ NTM”.
“

NTM có kinh tế phát triển bền vững, cơ sở hạ tầng được xây dựng hiện

đại và đồng bộ, được phát triển theo quy hoạch, gắn kết hợp lý giữa nông
nghiệp với công nghiệp, dịch vụ, đô thị. NTM là nông thôn ổn định, giàu bản
sắc văn hoá dân tộc và môi trường sinh thái nông thôn được bảo vệ. Đảm bảo
giữ vững an ninh chính trị và trật tự xã hội, nâng cao sức mạnh của hệ thống
chính trị .
”

“

Và như vậy mô hình NTM là tổng thể những cấu trúc, đặc điểm tạo

thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới
trong điều kiện hiện nay đặt ra cho nông thôn, là kiểu nông thôn được xây
dựng khác biệt hẳn so với mô hình truyền thống ở tính tiên tiến về mọi mặt .


thực hiện chính sách “tam nông”. Vì thế, đây là sự thay đổi một cách căn bản
diện mạo nông thôn; thay đổi từ suy nghĩ đến cách làm của người dân nông
thôn; giúp họ có thể nâng cao được đời sống vật chất, tinh thần của mình. Họ
vẫn là người gắn bó với ruộng đồng, làng bản nhưng có cách thức sản xuất
hiện đại, có đời sống văn hóa, tinh thần phong phú, các nhu cầu thiết yếu
trong cuộc sống ngày càng phải được đảm bảo. Do vậy, để xây dựng mô hình
này thành công thì cần phải có sự đồng thuận và chung tay của chính quyền
các cấp với toàn thể địa phương, đặc biệt là ý thức và sự nỗ lực của chính
những người nông dân .
”

1.1.2. Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng nông thôn mới
Người có cả một hệ thống quan điểm khá toàn diện về xây dựng NTM
.Đó là hệ thống quan điểm về: “Xây dựng người nông dân mới, xây dựng gia
đình mới; xây dựng đời sống mới; xây dựng Đảng ở nông thôn”.
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Xây dựng NTM, thực chất và trước hết
là xây dựng người nông dân mới với những phẩm chất đạo đức cao đẹp, siêng
năng, cần cù, hăng hái thi đua sản xuất và thực hành tiết kiệm, có tinh thần
làm chủ, sống có tình có nghĩa, thương yêu, giúp đỡ mọi người”.
“

Xây dựng NTM về mặt đạo đức trước hết phải làm cho người dân

nông thôn được ăn no, mặc ấm, được học hành, được chữa bệnh. Theo Bác,
muốn cơm no, áo ấm thì mọi người phải thực hành tiết kiệm và thi đua tăng
gia sản xuất .“
”

NTM cần được tạo lập bởi nhiều gia đình mới. Nhiều gia đình cộng lại

chí cầu tiến. Ai cũng làm được như thế thì sẽ có NTM .
”

Theo Người, để xây dựng đời sống mới ở nông thôn, phải đoàn kết,
giúp đỡ nhau về mọi mặt: kinh tế, văn hóa, phong tục, vệ sinh, đường sá
“

Về kinh tế, những nhà giàu, nhà vừa nên giúp đỡ những nhà nghèo, hỗ

trợ những gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Về văn hóa, những người tốt,
người giỏi giúp đỡ, cảm hóa những người kém, người dốt; phải làm cho cả
làng biết chữ, biết đạo đức và trách nhiệm của công dân. Về phong tục, phải
làm cho mỗi làng trở thành làng thuần phong mỹ tục. Bác cũng rất quan tâm
tới xây dựng NTM ở miền núi giàu, mạnh, văn minh vì miền núi nước ta
chiếm một vị trí quan trọng đối với quốc phòng, đối với kinh tế .
”

Trong việc xây dựng NTM, cần phải tổ chức thi đua. Tổ chức thi đua
vừa là nội dung vừa là biện pháp để xây dựng NTM. Phải có kế hoạch xây

10


dựng NTM. Cán bộ của làng phải là người trong sạch, công bằng, thạo việc,
có thể làm gương cho dân làng, có thể hy sinh lợi ích riêng của bản thân cho
lợi ích chung của xã hội”
“

Xây dựng NTM phải gắn liền với công tác xây dựng Đảng ở nông thôn.



”

Phía đông, đông bắc giáp tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang
Phía Nam giáp tỉnh Hưng Yên
Phía Bắc giáp huyện Đông Anh Hà Nội
Phía tây giáp quận Long Biên - Hà Nội

11


“

Huyện Gia Lâm có vị trí địa lý chính trị quan trọng của thủ đô Hà Nội,

là trung tâm tam giác của tăng trưởng kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng
Ninh. Gia Lâm là trung tâm của nhiều đầu mối giao thông quan trọng nằm
dọc tuyến giao thông này. Quan hệ giao lưu với các quận huyện trong và
ngoài thủ đô rất thuận lợi thông qua các cây cầu lớn .
”

Đây là điều kiện rất thuận lợi thúc đẩy giao lưu liên kết mạnh mẽ giữa
các tỉnh và các địa phương khác trong nước”. Do Gia Lâm là một huyện nằm
ở ngoại thành Hà Nội nên có thuận lợi cho tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, rau
an toàn. Tuy nhiên, huyện Gia Lâm không thiếu những khó khăn, thách thức.
❖ Điều kiện kinh tế - xã hội
“

Gia Lâm là một huyện có vị trí địa lý thuận lợi để phát triển các mặt kinh




thời kỳ quá độ tiến lên CNXH, với những thành công và những thất bại trong
quá trình từng bước đi vào con đường làm ăn tập thể. Với những điều kiện
hiện tại huyện Gia Lâm đang là một trong những huyện ngoài thành Hà Nội
có tốc độ phát triển kinh tế xã hội nhanh chóng trong những năm tới.
Một số làng nghề tại huyện Gia Lâm: Bát Tràng (sản xuất gốm sứ),
Yên Thường sản xuất rau an toàn, thuốc Nam thuốc Bắc Ninh Hiệp,…
1.2.2. Những điều kiện thuận lợi, khó khăn của huyện Gia Lâm
❖ Thuận lợi
“

Công tác xây dựng thôn mới được thành ủy, HĐND, UBND thành phố

Hà Nội,Ban chỉ đạo Chương trình 02-CTr/TU thành phố quan tâm, Chỉ đạo
sâu sát cơ sở, Tháo gỡ khó khăn vướng mắc kịp thời cho huyện, các xã

”

Thực hiện chỉ đạo của ban thường vụ, ban chấp hành đảng bộ huyện,
HĐND huyện đã kịp thời ban hành các Nghị quyết và UBND huyện hàng
năm đều ban hành Kế hoạch, Đề án để thực hiện Chương trình phát triển kinh
tế, xây dựng NTM; trong đó, phân công rõ trách nhiệm các cơ quan, đơn vị
chủ trì, phối hợp thực hiện, quy định thời gian hoàn thành, xác định những
nhiệm vụ trọng tâm, trọng điểm để đề ra giải pháp thực hiện hữu hiệu.
Đặc biệt việc ban hành ra Đề án “Phát triển sản xuất nông nghiệp hàng
hoá theo vùng nông nghiệp chuyên canh huyện Gia Lâm giai đoạn 20162020” và quy hoạch vùng sản xuất và hạ tầng nông nghiệp tại 20 xã và chính
sách hỗ trợ phát triển sản cuất và hạ tầng nông nghiệp đã tổ chức lại sản xuất
nông nghiệp huyện và thúc đẩy nông nghiệp hàng hoá trên địa bàn.
Huyện Gia Lâm là huyện ngoại thành Hà Nội và được điều chỉnh bởi


tế chưa tương xứng với vị thế, tiềm năng của Huyện ven đồ. Chuyển dịch cơ
cấu kinh tế còn chậm; một số phương án chuyển đổi cơ cấu cây trồng thực
hiện hiệu quả thấp. Chỉ đạo thực hiện các chương trình, đề án phát triển kinh
tế ở cơ sở chưa tập trung, thiếu kiên quyết. Công tác dồn điền đổi thửa đất
nông nghiệp chậm

”

Nguồn lực đâu tư xây dựng NTM còn hạn chế, hệ thống hạ tầng kinh
tê, xã hội chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của huyện.

14


Xây dựng NTM là nhiệm vụ toàn diện, đòi hỏi cả hệ thống chính trị và
các tầng lớp nhân dân tham gia. Tuy nhiên hiện nay việc huy động đóng góp
của nhân dân và doanh nghiệp xây dựng NTM còn gặp nhiều khó khăn; một
bộ phận nhân dân chưa hiểu tầm quan trọng của việc xây dựng NTM, vai trò
và trách nhiệm của mình trong xây dựng NTM.
Quy hoạch xây dựng NTM và các quy hoạch khác trên địa bàn Huyện
phải tiến hành điều chỉnh lại cho nhiều lần phù hợp với các quy hoạch phân
khu, do đó ảnh hưởng đến tiến độ triển khai thực hiện ở các xã.
“

Các quy hoạch điều chỉnh để phù hợp định hướng phát triển Huyện

theo hướng đô thị làm giảm tỷ lệ diện tích đất nông nghiệp, do vậy thách thức
giải quyết công ăn việc làm và chuyển đổi cơ cấu lao động nông thôn từ nông
nghiệp sang phi nông nghiệp

dân, nông nghiệp, nông thôn:

”

“

Nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí chiến lược trong xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc, trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là cơ sở và
lực lượng quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội bền vững, đảm bảo an ninh,
quốc phòng; giữ vững ổn định chính trị; giữ gìn, phát huy bản sắc văn hoá dân
tộc và bảo vệ môi trường sinh thái của đất nước
“

”

Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là một nhiệm vụ

quan trọng hàng đầu của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Các vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn phải được giải quyết đồng bộ,
gắn với quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước
“

”

Trong mối quan hệ mật thiết giữa nông nghiệp, nông dân và nông thôn,

nông dân là chủ thể của quá trình phát triển, xây dựng NTM gắn với xây dựng
các cơ sở công nghiệp, dịch vụ và phát triển đô thị theo quy hoạch là căn bản;
phát triển toàn diện, hiện đại hóa nông nghiệp là then chốt

“

Không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của dân cư nông

thôn, hài hoà giữa các vùng, tạo sự chuyển biến nhanh hơn ở các vùng còn
nhiều khó khăn; nông dân được đào tạo có trình độ sản xuất ngang bằng với
các nước tiên tiến trong khu vực và đủ bản lĩnh chính trị, đóng vai trò làm chủ
NTM. Xây dựng nền nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng hiện đại,
bền vững, sản xuất hàng hoá lớn, có năng suất, chất lượng, hiệu quả và khả
năng cạnh tranh cao, đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia cả trước
mắt và lâu dài . “Xây dựng NTM có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại;
”

cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với
phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông
thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường
sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của
Đảng được tăng cường” [1; tr.3].

17


“

Xây dựng giai cấp nông dân, củng cố liên minh công - nông - trí vững

mạnh, tạo nền tảng kinh tế - xã hội và chính trị vững chắc cho sự nghiệp công
nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

”


18


Quan điểm chỉ đạo thực hiện mục tiêu phát triển nông thôn cũng được
Nghị quyết Đại hội XI của Đảng xác định rõ: “Xây dựng NTM theo hướng
văn minh, giàu đẹp, đi đôi với nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của
nông dân” [5; tr.99]; đồng thời nêu rõ: “Quy hoạch phát triển nông thôn và
phát triển đô thị và bố trí các điểm dân cư. Phát triển mạnh công nghiệp, dịch
vụ và làng nghề gắn với bảo vệ môi trường”.
Khi triển khai chương trình xây dựng NTM, Đảng ta nhấn mạnh: “Đảm
bảo sự phù hợp với đặc điểm từng vùng theo các bước đi cụ thể, vững chắc trong
từng giai đoạn; giữ gìn và phát huy những truyền thống văn hoá tốt đẹp của nông
thôn Việt Nam; đẩy mạnh xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn; tạo môi trường
thuận lợi để khai thác mọi khả năng đầu tư vào nông nghiệp và nông thôn, nhất
là đầu tư của các doanh nghiệp nhỏ và vừa, thu hút nhiều lao động”.
“

Mặt khác, xây dựng NTM văn minh, giàu đẹp phải gắn với việc không

ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nông dân. Trong giai đoạn
hiện nay cần tập trung triển khai chương trình đào tạo nghề cho 1 triệu lao
động nông thôn mỗi năm; thực hiện tốt các chương trình hỗ trợ nhà ở cho
người nghèo và các gia đìnhchính sách, chương trình nhà ở cho đồng bào
vùng bão, lũ; bảo đảm an toàn cho người dân ở những vùng ngập lũ, sạt lở
núi, ven sông, ven biển
“

”