2
MÔN: TÀI CHÍNH QUỐC TẾ
LỚP: 19A – TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG
Tiểu luận
Khủng hoảng tiền tệ Mexico và bài học
kinh nghiệm cho Việt Nam
3 MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 5
CHƯƠNG 1: DIỄN BIẾN CUỘC KHỦNG HOẢNG TIỀN TỆ MEXICO 1994 6
Sự lên giá của đồng Peso 16
2.1.4
Hệ thống ngân hàng còn sơ khai 18
2.2 Bất ổn chính trị đầu năm 1994 gây nên lo lắng về sự ổn định của Mexico. 18
2.2.1
Sự điều hành cuộc bầu cử của Đảng cách mạng thể chế tại Mexico gây
phản đối của các Đảng đối lập 19
2.2.2
. Cuộc nổi loạn Chiapas gây tổn hại lớn tới hình ảnh của Mexico 19
2.2.3
. Sự gia tăng lo lắng với những vụ bắt cóc quy mô lớn 20
2.2.4 Một loạt các sự kiện kinh tế - chính trị gây nên sự tháo vốn ồ ạt khỏi
Mexico20
4
2.2.5
Thị trường tài chính phản ứng bất lợi do vụ ám sát ứng cử viên tổng
thống Colosio 21
3.1.1
Gói tài chính cứu trợ khẩn cấp 28
3.1.2
Thay đổi trong chính sách tài khóa 29
3.1.3
Thay đổi chính sách tiền tệ 30
3.2
Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 31
3.2.1
Cán cân vãng lai 33
3.2.2
Cân đối kinh tế vĩ mô 33
3.2.3
Chế độ tỷ giá 33
3.2.4
Mexico 1994
Chương III: Biện pháp đối phó sau khủng hoảng của Mexico và bài học kinh nghiệm
cho Việt Nam
Do hạn chế về nguồn tài liệu, thời gian nghiên cứu, bài tiểu luận không thể tránh
khỏi những thiếu sót. Nhóm nghiên cứu rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của
mọi người. Nhóm xin gửi lời cảm ơn đến TS Mai Thu Hiền – Giảng viên môn Tài chính
quốc tế - Khoa Tài chính Ngân hàng – Trường đại học Ngoại thương đã giúp đỡ nhóm
em hoàn thành bài tiểu luận này. 6
CHƯƠNG 1: DIỄN BIẾN CUỘC KHỦNG HOẢNG TIỀN TỆ MEXICO 1994
1.1 Tình hình kinh tế thế giới và Mexico trước khoảng hoảng 1994
1.1.1 Những biến chuyển trong đầu tư quốc tế và thị trường tài chính toàn cầu
Do có tác động của sự mở cửa nền kinh tế cho đầu tư nước ngoài, mà nhiều nước
đang phát triển đã có những thành tựu đáng kể về thu hút vốn đầu tư nước ngoài trong
suốt nửa đầu của thập niên 90. Dòng vốn đổ vào những quốc gia này là khoảng $40 tỷ
trong năm 1990, đạt đến con số kỷ lục là 155 tỷ đô la vào 1993.
Tại những nền kinh tế mới nổi ở bán cầu Tây, dòng vốn càng được tập trung
nhiều hơn ở lĩnh vực lợi tức nhạy cảm, danh mục thanh khoản cao. Từ 1990-1994,
những khoản đầu tư này chiếm đến 66% dòng vốn đổ vào và so với đầu tư trực tiếp
nước ngoài, chỉ đạt 30%. Sự tăng lên mạnh mẽ dòng vốn đầu tư vào những nền kinh tế
mới nổi này là do những nguyên nhân sau đây:
Các quốc gia đang phát triển đã tái cấu trúc những khoản nợ ngân hàng
thương mại và thực hiện đầy đủ những chính sách vĩ mô, đáng kể là sự cải
cách trong lĩnh vực tài chính như là dỡ bỏ những hàng rào trong lưu chuyển
vốn giữa các nước.
Hàng rào biên giới quốc gia và giao dịch ngân hàng có chi phí thấp hơn và
ngày càng dễ tiếp cận hơn.
được điều chỉnh, và đến cuối năm thì giảm xuống còn 160 peso 1 đô la.
Dưới sự điều khiển của tổng thống Miguel de la Madrid (1982-88), Mexico đã thích
nghi với chính sách tỷ giá kép. 1 loại tỷ giá có điều khiển cho hàng hóa thương mại và
những khoản nợ chính thức, và 1 loại tỷ giá tự do cho những giao dịch khác. Tỷ giá có
kiểm soát bị mất giá theo từng ngày dưới sự suy xét cẩn thận của chính phủ Mexico.
Dần dần,tỷ giá có kiểm soát chuyển gần đến tỷ giá thả nổi. Cho đến cuối năm 1986, hai
tỷ giá này tương đương nhau, khoảng 920 peso 1 đô la.
Dưới thời của tổng thống de la Madrid, việc thanh toán những khoản nợ khổng lồ
được ưu tiên lớn. Mexico trở thành nhà xuất khẩu vốn ròng. Nền kinh tế mất dần những
8
nguồn tài chính chủ yếu và phát triển kinh tế ngừng trệ với gánh nặng phá giá đồng nội
tệ và những khoản nợ trong và ngoài nước cũng như áp lực lạm phát đối với nền kinh tế.
Giữa năm 1987, Mexico lại đối mặt với khủng hoảng lạm phát với giá cả tăng mạnh.
Tháng 11, các ngân hàng Mexico ngừng can thiệp vào thị trường ngoại hối, và tiền mặt
giảm giá mạnh ở mức 3000 peso trên 1 đô la. Lại 1 lần nữa, thị trường chứng khoán
ngừng trệ và chỉ số lạm phát lên đến 159%.
1.1.3 Những cải cách về kinh tế tài chính ở Mexico từ năm 1988
Từ năm 1988, chính phủ Mexico bắt đầu nỗ lực cải cách toàn diện để nền kinh tế
mở cửa, hiệu quả và cạnh tranh hơn.
Hiệp định Pacto giúp ổn định tỷ giá được coi như một biện pháp nhằm kiềm
chế lạm phát
Ổn định tỷ giá là 1 trong những nội dung của hiệp định giữa chính phủ với người làm
công và khu vực doanh nghiệp để làm tăng lên sự đồng lòng của người dân với những
cải cách kinh tế. Hiệp định 3 bên này được biết đến với tên gọi “Pacto”, cung cấp nền
tảng cho chính sách kinh tế mới.
Theo như Pacto, từ tháng 3 đến tháng 12/ 1988, tỷ giá peso/đô la được cố định.
Tuy nhiên, trong năm 1989, tỷ giá cố định đã bị cấm và thay vào đó là 1 tỷ giá linh hoạt
hơn, cho phép sự phá giá dần của đồng peso so với đồng đô la. Hệ thống linh hoạt này
đã khiến cho đồng peso theo từng năm mất giá dần 16.7% vào năm 1989, 11.4% năm
vào những năm đầu thập niên 90, đặc biệt là 93 tỷ USD từ năm 1990 tới năm 1993( theo
IMF). Tuy nhiên dòng vốn nước ngoài 60% đi vào Mexico theo hình thức đầu tư gián
tiếp (tập trung chủ yếu vào khu vực tài chính tư) chỉ có 18% theo hình thức đầu tư trực
tiếp. Luật thị trường chứng khoán Mexico tháng 12 năm 1989 mở đường cho nguồn
vốn đầu tư nước ngoài khổng lồ được tiếp cận thị trường vốn trong nước và ngay sau đó
đã chiếm 6% tổng nguồn vốn. Từ năm 1990 đến năm 1993 thị trường vốn đã thu hút 23
tỷ USD đầu tư nước ngoài. Vào cuối giai đoạn này 27% vốn trên thị trường vốn là của
các nhà đầu tư nước ngoài. Từ việc lãi suất tăng, trái phiếu doanh nghiệp cũng trở nên
hấp dẫn thu hút được 14 tỷ trong cùng kỳ.
10
Luật thương mại được nới lỏng
Trong suốt 10 năm trở lại đây thì Mexico đã từng bước thay đổi cải cách hệ thống
quản trị thương mại trong quốc tế và khu vực. Cuộc cải tổ này diễn ra vào giữa năm
1985 và tới năm 1986 luật thương mại được sửa đổi mở đường vào GATT( General
Agreement on Taiffs and Trade). Vào tháng 12 năm 1987, luật thuế ban hành giảm mức
cao nhất của tất cả các loại thuế xuống 20%. Dẫn tới hơn 90% sản phẩm quốc nội được
bảo hộ bởi hệ thống giấy phép nhập khẩu trước cải cách đã giảm nhanh xuống còn 20%.
Nhiều các hiệp định thương mại được ký kết
Trong suốt 1 thập niên qua Mexico đã có nhưng bước tiến đáng kể trong việc mở
rộng thương mại quốc tế. Trước năm 1982, sự cạnh tranh với doanh nghiệp nước ngoài
gần như là không có bởi các rào cản thuế quan và phi thuế quan. Nhưng kể từ năm 1986
khi chính thức trở thành thành viên của GATT, Mexico từng bước gỡ bỏ các bảo hộ cho
hàng hóa trong nước, đồng thời ký kết các hiệp ước song phương và đa phương phát
triển các mối quan hệ thương mại với những quốc gia khác trong cùng tổ chức. Từ năm
1992, Mexico đã ký các hiệp ước tự do hóa thương mại với các nước Châu Mỹ La tinh
bao gồm: Chile, Costa Rica, Salvador, Guatemala, Honduras và Nicaragua. Mexico
cũng tăng cường phát triển các mối quan hệ thương mại tốt đẹp với các khu vực kinh tế
khác bên ngoài Châu Mỹ La Tinh như : 11/1993 Mexico tham gia APEC – Diễn đàn
hợp tác kinh tế Châu Á Thái Bình Dương, 4/1994 Mexico trở thành thành viên thứ 25
danh bằng peso sang định danh bằng dollar.
Một số học giả kinh tế đã cảnh báo về việc đồng peso được định giá quá cao so với
dollar. Nhưng đồng thời cũng có ý kiến phản đối việc điều chỉnh tỷ giá vì lý do
niềm tin của các nhà đầu tư chưa đủ mạnh để có thể không bị hoảng loạn khi tỷ
giá thay đổi mạnh. Chính phủ Mexico chọn biện pháp vừa dùng dữ trữ ngoại hối
để giữ ổn định tỷ giá, vừa từng bước nhỏ điều chỉnh tỷ giá.
Tháng 8, tổng thống Ernesto Zedillo nhậm chức phải đương đầu với nhiều khó
khăn trong lĩnh vực kinh tế.Tuy nhiên ông vẫn duy trì các chính sách tài chính,
tiền tệ như trước.
12
Cuối tháng 9, Tổng thư ký của đảng Institutional Revolution, José Francisco Ruiz
Massieu bị ám sát. Cộng đồng thế giới cho rằng vụ ám sát này đã càn chứng tỏ
tình hình chính trị tại Mexico rất bất ổn.Các nhà đầu tư thêm bất an.Một số các
nhà đầu tư nước ngoài cùng các quỹ đã bắt đầu rút vốn khỏi Mexico.
Giữa tháng 10, Cục dữ trữ Liên bang Mỹ tuyên bố mặc dù lo ngại về mức dự trữ
ngoại hối ít ỏi của Mexico, song Mexico không nên mong đợi chi viện của nước
ngoài. Tâm lý của các nhà đầu tư càng trở nên bất ổn. Cũng trong thời gian đó,
sau khi một số công ty lớn của Mexico công khai tình trạng lợi nhuận của mình
giảm sút. Thị trường chứng khoán Mexico chao đảo. Áp lực mất giá peso càng
tăng lên.
Tổng thống mới nhậm chức không muốn phá giá đồng peso trong suốt nhiệm kỳ
của mình trừ khi việc phá giá này là không thể tránh được. Sự cố gắng duy trì
đồng peso được định giá cao đã gây ra cho nền kinh tế Mexico nhiều vấn đề như
nó đã không khuyến khích nước ngoài tiêu dùng hàng hóa của Mexico , trong khi
người Mexico lại thích tiêu dùng các sản phẩm của nước ngoài. Điều này dẫn đến
thâm hụt thương mại ngày càng trầm trọng.
Bên cạnh đó, các nhà đầu tư và các quỹ đầu tư ở Mexico cũng nhận sự mất giá
của đồng Peso nên đã bắt đầu chuyển việc nắm giữ các tài sản bằng đồng peso
sang nắm giữ các tài sản bằng đồng dollar. Để giữ tỷ giá của đồng nội tệ, có một
14
CHƯƠNG 2: NGUYÊN NHÂN CUỘC KHỦNG HOẢNG MEXICO 1994
Khủng hoảng tiền tệ ở Mexico bắt nguồn từ sự tác động lẫn nhau của các yếu tố
kinh tế và chính trị. Trong suốt thời gian nắm quyền chính phủ của Salinas đã thực hiện
việc cải tổ mở cửa nền kinh tế. Cùng với việc neo tỷ giá với đồng đôla Mỹ, Mexico đã
thu hút lượng vốn đầu tư nước ngoài khổng lồ, và chính nguồn vốn này đã tài trợ cho
việc nhập khẩu, làm cho tình hình thâm hụt cán cân vãng lai của Mexico càng trở nên
tồi tệ hơn. Đến đầu năm 1994, khi một loạt các vụ scandal chính trị diễn ra đã làm cho
các nhà đầu tư mất niềm tin vào sự ổn định của nền kinh tế nước này. Dự trữ ngoại hối
của nước này giảm xuống nhanh chóng. Thời điểm đó, chính phủ Mexico đã nỗ lực hết
sức để ngăn chặn sự suy giảm nghiêm trọng của dự trữ ngoại hối. Tuy nhiên, những
chính sách kinh tế vĩ mô được áp dụng trong thời gian trước thềm cuộc bầu cử tổng
thống lại không tương thích với chính sách tỷ giá và hơn thế nữa làm cho tình hình thâm
hụt cán cân thương mại ngày càng xấu đi. Sau khi cuộc bầu cử diễn ra, một loạt các cú
sốc về chính trị đã làm cho các nhà đầu tư nước ngoài ồ ạt rút vốn, dự trữ ngoại hối rơi
xuống mức mà NHNN Mexico không đủ để can thiệp nhằm bình ổn tỷ giá.
2.1 Sự yếu kém nội tại của nền kinh tế
Quá trình cải cách, mở cửa nền kinh tế của Mexico đã tạo nên một loạt thách
thức mới cho chính phủ Salinas. Trong đó, sự gia tăng thâm hụt cán cân thương mại trở
nên nổi cộm hơn bao giờ hết, đi cùng với đó là việc giảm tỷ lệ tiết kiệm của khu vực tư
nhân. Việc quốc hữu hóa cũng khiến cho hệ thống ngân hàng của Mexico trở nên mong
ỷ
USD % so v
ớ
i GDP
Tỷ USD
16
cầu bị dồn nén sau nhiều năm khổ cực trong hầu hết thập kỷ 80 và sự hấp dẫn của những
sản phẩm ngoại có giá thành rẻ hơn, xuất hiện ở Mexico khi nước này mở cửa thị
trường. Sự giảm sút của tiết kiệm trong nước cũng được phản ánh thông qua nhu cầu
nhập khẩu tăng lên. Điều này đã gây thêm áp lực lên tình trạng thâm hụt cán cân tài
khoản vãng lai. Hơn nữa, nhập khẩu chủ yếu hướng vào tiêu dùng thay vì đầu tư, khiến
cho mức thâm hụt tài khoản vãng lai trở nên kém bền vững hơn do ít có tiền đầu tư dành
cho phát triển lâu dài hơn.
Bảng 2: Tỷ lệ tiết kiệm/GDP
Nguồn: Ngân hàng Trung ương Mexico
2.1.3 Sự lên giá của đồng Peso
Như đã đề cập ở trên, trong giai đoạn từ 1988 đến 1994, chính phủ Mexico đã
thực hiện neo tỷ giá của đồng peso với đôla Mỹ. Và việc neo tỷ giá này đã góp phần
bình ổn nền kinh tế, thu hút đầu tư nước ngoài và kiềm chế lạm phát. Tuy nhiên, việc
neo tỷ giá trong dài hạn sẽ dẫn đến việc lên giá của đồng peso, ảnh hưởng tiêu cực đến
hoạt động xuất khẩu và làm giảm tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế. Một trong những
lý do của việc đánh giá quá cao giá trị đồng peso chính là sự mất giá danh nghĩa được
chính phủ Mexico cho phép trong giai đoạn này đã không đạt tới mức chênh lệch lạm
phát giữa Mỹ và Mexico. Mặc dù tỷ lệ lạm phát của Mexico có giảm trong những năm
này nhưng nó vẫn cao hơn tỷ lệ lạm phát của Mỹ. Do đó, tỷ giá đồng peso đối với đồng
T
khẩu mạnh mẽ của Mexico và sự gia tăng năng suất. Vì thế, chính phủ Mexico đã không
sẵn sàng cân nhắc đến việc kêu gọi phá giá tiền tệ.
2.1.4 Hệ thống ngân hàng còn sơ khai
Kể từ sau cuộc quốc hữu hóa một loạt các ngân hàng vào năm 1982, hệ thống
ngân hàng Mexico đã bộc lộ rất nhiều các yếu kém. Điều đầu tiên phải kể đến là việc
quốc hữu hóa một số các ngân hàng đã làm giảm tính cạnh tranh trong lĩnh vực tài chính
ngân hàng. Hơn nữa, các ngân hàng Mexico chưa có được hệ thống các tiêu chí đánh giá
độ tín nhiệm của khách hàng khi cung cấp các khoản vay. Đặc biệt khi cuộc bùng nổ tín
dụng tiêu dùng kể từ sau 1989, vấn đề về đánh giá độ tín nhiệm này đã dẫn việc chồng
chất các khoản tín dụng tiêu dùng quá hạn. Tỷ lệ nợ quá hạn của các ngân hàng liên tục
tăng từ tháng 12/1991 đến tháng 3/1994 từ mức 3,5% lên 8,5% (số liệu IMF). Chính sự
gia tăng các khoản nợ quá hạn này đã làm cho tình hình bảng cân đối kế toán của các
ngân hàng trở nên ngày càng tồi tệ hơn. Và một hệ thống ngân hàng bộc lộ nhiều điểm
yếu kém như vậy chính là một yếu tố cản trở việc thực thi chính sách tiền tệ của NHTW
một cách hiệu quả, nhằm mục tiêu giảm thâm hụt thương mại.
2.2 Bất ổn chính trị đầu năm 1994 gây nên lo lắng về sự ổn định của Mexico
Trong khi toàn bộ nền kinh tế Mexico đang trải qua quá trình tái thiết lập bắt đầu
từ cuối những năm 80 thì hệ thống chính trị tại quốc gia này không hề có sự chuyển
biến. Tuy nhiên vào năm 1994, khi cuộc bầu cử tổng thống diễn ra thì chính phủ vấp
phải sức ép lớn từ các phe đối lập trong việc thay đổi một số yếu tố liên quan giữa đảng
cầm quyền và các đảng khác, nhằm thay đổi hệ thống bầu cử tại Mexico để đem lại một
cuộc bầu cử thực sự công bằng. Đầu năm 1994 chiến tranh du kích nổi dậy tại các bang
miền nam thuộc Chiapas bày tỏ sự bất bình của những người dân nông thôn nhằm yêu
19
cầu thực hiện một cuộc cải tổ cả hệ thống chính trị và xã hội. Với việc diễn ra cuộc nổi
dậy của những người Chiapas, và 2 vụ bắt cóc quy mô lớn xảy ra chỉ trong vài tháng
đầu năm 1994 đã dấy lên sự băn khoăn lo lắng cao độ của các nhà đầu tư về tình hình
chính trị và sự ổn định của toàn bộ nền kinh tế Mexico.
2.2.1 Sự điều hành cuộc bầu cử của Đảng cách mạng thể chế tại Mexico gây phản
ra một hệ thống quyền lực bầu cử độc lập và phân bổ đều tới tất cả các Đảng. Mỗi đảng
được tiếp cận tới công chúng một cách công bằng và hợp lí hơn, và ngăn cấm việc sử
dụng các nguồn lực công cộng để hỗ trợ cho quá trình tranh cử của bất kì đảng nào.
2.2.3 . Sự gia tăng lo lắng với những vụ bắt cóc quy mô lớn
Sự lo lắng của các nhà đầu tư về tình hình bất ổn chính trị tại Mexico ngày càng
gia tăng trong thời gian này do việc xảy ra vụ cóc 2 doanh nhân lớn. 14/3/1994, chủ tập
đoàn ngân hàng lớn nhất Mexico (Banamex-Accival) bị bắt cóc và số tiền chuộc không
được tiết lộ. Ngay sau tai nạn này thị trường chứng khoán Mexico giảm 81 điểm và có
thông tin cho rằng vụ bắt cóc này có liên quan tới cuộc nổi dậy tại Chiapas và tổ chức
nổi dậy đang thực hiện các động thái chính trị tiếp theo. Vị doanh nhân lớn này được trả
về vào 28/6/1994 với số tiền chuộc vô cùng lớn. Vào 25/4/1994, một vị doanh nhân giàu
có khác bị bắt cóc ngay tại thủ đô Mexico, buộc tổng thống Salinas phải lên tiếng trấn
an dư luận và các nhà đầu tư bằng việc sẽ thành lập một ủy ban mới để kiểm soát sự an
toàn của dân chúng. Và cuối cùng thì vị doanh nhân này cũng được phóng thích vào
5/8/1994.
2.2.4 Một loạt các sự kiện kinh tế - chính trị gây nên sự tháo vốn ồ ạt khỏi Mexico
Thâm hụt cán cân vãng lai lớn đẩy nền kinh tế Mexico vào tình trạng mất cân đối
khiến các nhà đầu tư lo lắng và buộc phải rút vốn về nước nhằm tránh rủi ro khủng
hoảng. Cùng lúc đó thì một loạt các sự kiện chính trị vào đầu năm 1994 gây nên sự nghi
ngờ về tính bất ổn của Mexico không chỉ kéo dài trong một thời gian ngắn. Sự lo lắng
lên tới đỉnh điểm khi ứng cử viên tổng thống của Đảng CM thể chế bị ám sát khi đang
thực hiện vận động tranh cử tại Tijuana vào 23/3/1994. Ngay sau đó, Mexico phải chịu
mất một lượng dự trữ ngoại hối rất lớn do Chính phủ sử dụng dự trữ ngoại hối để thực
21
hiện chiến dịch bình ổn tỷ giá trong thời gian ngắn nhằm đối phó với khủng hoảng và
song song tìm kiếm các sự hỗ trợ từ phía các thành viên NAFTA. Chiến dịch này tuy
thành công nhưng chỉ đem lại sự ổn định tạm thời cho nền kinh tế Mexico chứ không
giải quyết được các bất ổn về chính trị trong nội tại quốc gia này.
2.2.5 Thị trường tài chính phản ứng bất lợi do vụ ám sát ứng cử viên tổng thống
áp dụng biện pháp nào để vực lại nền kinh tế đang lâm vào khủng hoảng sau vụ việc của
Zedillo chỉ 3 tháng trước cuộc bầu cử tổng thống. Hơn thế nữa tuyên bố của bộ tài chính
và ngân hàng Mexico đã được đưa ra trước đó lại cho rằng với 1 kết quả thành công sau
cuộc bầu cử tổng thống thì chính phủ Mexico rất tự tin để khơi lại dòng vốn chảy vào
Mexico và cơ cấu lại thâm hụt cán cân vãng lai.
Trong thời kỳ trước cuộc bầu cử diễn ra, giới cầm quyền Mexico đã thực hiện rất
nhiều các chính sách tỷ giá, tài chính, tiền tệ nhằm đẩy mạnh tăng trưởng kinh tế. Tuy
nhiên xét về tỷ giá thì không có động thái nào được đưa ra để kìm hãm lại sự tăng giá
của đồng Peso. Trong khi đó, chính sách tiền tệ lại trở nên bành trướng và thông qua các
phương tiện tài chính trung gian của Chính phủ - các ngân hàng phát triển hay các quỹ
tín thác - để bơm thêm tín dụng vào nền kinh tế. Chính sách tiền tệ điều tiết sự mở rộng
của nền kinh tế bằng cách giữ cho lãi suất thấp. Nhưng mặc dù lãi suất có tăng nhưng
cũng không phải là lớn để Ngân hàng Mexico phải bảo vệ đồng Peso. Những chính sách
này trở nên mâu thuẫn cùng với việc thâm hụt cán cân vãng lai gia tăng và các hành
động trì hoãn trong việc định giá quá cao tiền tệ.
2.3.2 Không có sự điểu chỉnh trong chính sách tỷ giá
Theo rất nhiều các nhà phân tích thì trong năm 1994 giới cầm quyền Mexico đã
có thể giảm thâm hụt cán cân vãng lai bằng cách điều chỉnh tỷ giá. Các nhà phân tích
cho rằng dù năng lực sản xuất có tăng nhưng Mexico đã mất khả năng cạnh tranh do
việc định giá quá cao đồng tiền. Hơn thế nữa ngân hàng và bộ tài chính Mexico còn cho
rằng chính do sản lượng xuất khẩu của Mexico vào năm 1994 nên việc các nhà phân
tích đưa ra ý kiến về sự định giá quá cao đồng Peso là phóng đại sự thật. Hậu quả là đến
23
cuối năm 1994, động thái duy nhất của chính quyền Mexico là cho phép đồng Peso phá
giá so với đồng USD với biên độ tối đa cho phép trong hệ thống tỷ giá đã thiết lập.
2.3.3 Chính sách tiền tệ khuyến khích sự mở rộng của nền kinh tế
Một số nhà phân tích kinh tế khác cho rằng Mexico có thể theo đuổi 1 chính sách
tài chính thắt chắt nhằm giảm thâm hụt cán cân thương mại vào năm 1994. Chính phủ
có thể giảm chi tiêu, giảm các nhu cầu nội địa cũng như nhập khẩu để giảm bớt áp lực
hiệu quả bởi chính sách tiền tệ thắt chặt mà nền kinh tế lại đòi hỏi 1 lãi suất đủ cao để
thu hút và giữ chân các nhà đầu tư. Sau vụ ám sát ứng cử viên tổng thống, lãi suất tăng
từ 9% lên 20% nhưng đến cuối tháng 4, lãi suất giảm chỉ nằm trong khoảng từ 15% đên
20% và giữ cho tới tháng 11. Và thay vì nâng lãi suất thì chính phủ lại thu hút các nhà
đầu tư bằng cách đổi các khoản chứng khoán được định giá bằng đồng Peso sang USD.
Và kết quả là lượng đầu tư vào tín phiếu kho bạc Mexico mệnh giá USD tăng từ 6,4%
lên 70,2 % trên tổng đầu tư nước ngoài vào chứng khoán từ tháng 1 đến thang 11. Và
lượng đầu tư vào tín phiếu mệnh giá Peso giảm từ 70,3% xuống còn 24,4%. Bằng việc
chuyển đổi này, chính phủ Mexico đã tránh được việc trả lãi suất cao cho các nhà đầu tư
và nhu cầu nắm giữ tài sản bằng đồng Peso. Tuy nhiên thì động thái lại không hề giảm
thiểu được thâm hụt cán cân. Hơn thế nữa việc tăng số lượng các tín phiếu mệnh giá
USD khiến nền kinh tế Mexico dễ bị tác động hơn bởi khủng hoảng tài chính bởi các
nhà đầu tư đầu tư vào loại danh mục chứng khoán này vô cùng nhạy cảm với sự thay đổi
rủi ro và lãi suất. Bởi loại chứng khoán này có thời hạn ngắn, có nghĩa nhà đầu tư nắm
giữ không thể chuyển đổi sang dạng khác nếu nhận thấy rủi ro vỡ nợ của chính phủ gia
tăng hay lợi nhuận cao hơn nếu chuyển đầu tư sang dạng khác.
2.3.5 . Sự ngập ngừng của chính phủ trong việc đối phó với khủng hoảng
Tháng 4 năm 1994, 3 quốc gia Mỹ, Canada và Mexico đã lập ra Hội đồng cố vấn
tài chính Bắc Mỹ bao gồm các thành viên là bộ trưởng bộ tài chính và NHTW của ba
nước. Các thành viên của hội đồng này đã thông qua việc cấp khoản tín dụng ngắn hạn
giúp Mexico vượt qua khủng hoảng, trong đó Mỹ sẽ tài trợ 6 tỷ USD, Canada tài trợ 1 tỷ
đô la Canada. Đồng thời, NHTW Mexico đã quyết định nâng lãi suất của tín phiếu kho
25
bạc bằng đồng peso từ 9%/năm lên 18%/năm nhằm thu hút các nhà đầu tư, ngăn chặn sự
rút vốn ồ ạt.
Tuy nhiên, việc tăng lãi suất vẫn không làm cho tín phiếu kho bạc Mexico trở nên
hấp dẫn hơn với các nhà đầu tư. Họ kỳ vọng rằng trong tương lai đồng peso sẽ mất giá
mạnh nên họ yêu cầu các tín phiếu kho bạc mới phát hành đem lại mức lại suất cao hơn.
Trước tình hình đó, chính phủ Mexico có 3 lựa chọn:
mở rộng của chính sách tài khóa làm cho tăng nhu cầu nhập khẩu. Thêm vào đó, việc
đồng peso bị định giá cao cũng đã làm cho nhập khẩu ra tăng.
Bảng 5: Dự trữ ngoại hối của Mexico từ 7/1993 đến 12/1994
Được tài trợ bởi việc phát hành trái phiếu Tesobonos, quỹ dự trữ ngoại hối của Mexico
đã được bình ổn trở lại. Tuy nhiên, đến giữa tháng 11/1994, chính phủ đã phải trích
ngoại tệ từ quỹ ra để đáp ứng nhu cầu ngoại tệ của thị trường. Thêm vào đó, 15/11/1994,
Cục dự trữ liên bang Mỹ quyết định nâng lãi suất cơ bản lên thêm 0.75% để làm tăng
thêm tính hấp dẫn của trái phiếu chính phủ Mỹ đối với các nhà đầu tư. Sau đó vào cuối
tháng 11 và đầu tháng 12, vụ xung đột vũ trang và vụ ám sát ứng cử viên hàng đầu của
chức Tổng thống đã làm cho các nhà đầu tư e ngại về sự ổn định chính trị của quốc gia
này. Thêm vào đó, 9/12/1994, chính quyền mới nhậm chức tuyên bố mức thâm hụt
thương mại trong năm 1995 sẽ có thể cao hơn năm 1994 đã làm cho các nhà đầu tư càng
Copyright: Tài liệu đại học ©