Nhóm 6 – KTTG18B
MỞ ĐẦU
Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế đã và đang trở thành một xu thế chủ yếu
trong quan hệ kinh tế hiện đại. Quá trình này mở ra không ít cơ hội cũng như thách
thức cho mỗi quốc gia và doanh nghiệp, đòi hỏi các doanh nghiệp phải thực hiện cơ
cấu lại hoạt động đầu tư và quản trị sao cho có hiệu quả nhất để tồn tại và phát triển.
Các công ty phát triển và đang trên đà phát triển sẽ dần lấy đi thị phần từ các đối thủ
cạnh tranh, tạo ra lợi nhuận, làm tăng thu nhập cho các cổ đông. Ngược lại các công
ty không phát triển được trong một khoảng thời gian nhất định sẽ đi tới phá sản.
Mua lại và sáp nhập (Mergers and Acquisitions - M&A) đóng vai trò quan trọng đối
với cả hai chiều của quy luật này.
Trên thế giới, hoạt động M&A được hình thành rất sớm và phổ biến ở các nước có
nền kinh tế thị trường với sự cạnh tranh quyết liệt giữa các công ty với nhau, đồng
thời tạo ra xu thế tập trung lại để thống nhất, tập hợp nguồn lực tài chính, công
nghệ, nhân lực,… Các hoạt động M&A trải qua rất nhiều thăng trầm và làn sóng
M&A diễn ra mạnh mẽ, song hành với những giai đoạn kinh tế tăng trưởng nóng.
Thế kỷ XXI, nền kinh tế thế giới chứng kiến một làn sóng M&A mới, với những
hình thức đa dạng và quy mô lớn chưa từng có.
Tại Việt Nam, những năm gần đây, khái niệm M&A không còn quá xa lạ trong hoạt
động của các doanh nghiệp. Đối với nước đang phát triển như Việt Nam, M&A vừa
là kênh thu hút vốn đầu tư, vừa là cách thức giúp các doanh nghiệp nhanh chóng
tiếp cận với công nghệ, kỹ thuật tiên tiến, trình độ quản lý chuyên nghiệp. Tuy
nhiên, quá trình thực hiện M&A tại Việt Nam đang phải đối mặt với không ít cản
trở. Việc nghiên cứu, giới thiệu các khái niệm cơ bản nhất về M&A có ý nghĩa cấp
thiết nhằm góp phần tăng cường khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp trong
nước, thích ứng với những thay đổi nhanh chóng từ áp lực hội nhập. Vì vậy, nhóm
nghiên cứu đã chọn đề tài “Mua lại và sáp nhập (M&A) trên thế giới - liên hệ tại
Việt Nam hiện nay” cho bài tiểu luận này. Với phạm vi của bài viết này, chắc chắn
không thể đề cập hết các vấn đề nội tại và liên quan tới M&A cũng như hoạt động
M&A tại Việt Nam. Nhóm rất mong nhận được ý kiến đóng góp từ phía giảng viên
hướng dẫn để bài tiểu luận được hoàn chỉnh hơn.

thường xuyên nhưng bị mua lại thường mang hàm ý tiêu cực cho nên miêu tả một
thương vụ là sáp nhập hay hợp nhất sẽ khiến cho người quản lý của các công ty cảm
thấy dễ chịu hơn.
Một thương vụ mua lại cũng có thể được coi là sáp nhập khi ban giám đốc của cả
hai công ty đều đồng tình rằng đây là sựu kết hợp mang lại lợi ích tốt nhất cho cả
hai bên. Nhưng khi thương vụ được tiến hành một cách không thân thiện, tức là khi
công ty mục tiêu không muốn bị mua lại, thì nó thường được gọi là mua lại.
2
Nhóm 6 – KTTG18B
Như vậy, mua lại (acquisition) hay sáp nhập (merger) hoàn toàn phụ thuộc vào việc
mua lại đó là thân thiện hay thù địch và phụ thuộc vào cách người ta công bố chúng.
Nói một cách khác, sự khác biệt thực sự nằm ở chỗ Ban quản trị, người lao động và
cổ đông của công ty mục tiêu phát biểu và nhận thức như thế nào về chúng.
Theo Stanley (2007):
Sáp nhập (merger) là thuật ngữ có ý nghĩa chặt chẽ về mặt pháp lý. Sáp nhập xuất
hiện khi một công ty kết hợp với một công ty khác và công ty bị sáp nhập sẽ biến
mất, chỉ còn lại công ty sáp nhập. Ví dụ: công ty A sáp nhập vào (và biến mất về
mặt pháp lý) công ty B. Khi đó, chứng khoán của công ty A sẽ bị thu hồi và đổi
thành chứng khoán của công ty B. Người ta sẽ đục lỗ trên chứng khoán của công ty
A để chúng không thể sử dụng được nữa. Công ty A sẽ bị thu xếp để nhanh chóng
ra khỏi thị trường. Công ty A gọi là công ty bị sáp nhập (decendent) và công ty B
được gọi là công ty sáp nhập (survivor).
Hợp nhất (consolidation) là một dạng đặc biệt của sáp nhập. Với hoạt động này,
công ty A và công ty B hợp nhất với nhau sẽ tạo thành một công ty mới là công ty
C, công ty A và B sẽ biến mất. Công ty C gọi là công ty hợp nhất. Hoạt động và ý
nghĩa pháp lý của hoạt động này đều cùng là “hợp nhất”.
Mua lại một doanh nghiệp là quá trình trong đó chứng khoán và tài sản của một
công ty sẽ chuyển sang sở hữu của công ty mua lại. Các giao dịch có thể sẽ dưới
hình thức mua lại chứng khoán hoặc tài sản của công ty bị mua lại.
Mua lại là khái niệm chung được sử dụng khi muốn mô tả sự chuyển quyền sở hữu.

Bloomberg. Giới phân tích cho rằng, với tên gọi mới Thomson-Reuters, hai bên sẽ
hỗ trợ lẫn nhau để tăng danh tiếng chung và giảm chi phí hoạt động của cả tập đoàn
khoảng 500 triệu USD trong vòng 3 năm tới.
- M&A theo chiều dọc: là hình thức sáp nhập của các công ty khác nhau trong cùng
một dây chuyền sản xuất ra sản phẩm cuối cùng. Có 2 dạng sáp nhập theo chiều
dọc: liên kết ngược (backward) là liên kết giữa nhà cung cấp và công ty sản xuất.
Liên kết xuôi (Forward) là liên kết giữa công ty sản xuất và nhà phân phối.
Ví dụ: năm 2011, TH Milk nhận chuyển nhượng toàn bộ công ty Mía đường Tate &
Lyle Nghệ An với giá 52 triệu USD. Đây là một thương vụ M&A theo chiều dọc
với sự chủ động của TH Milk, một thương hiệu sữa mới nổi tại Việt Nam nhằm
cạnh tranh với VinaMilk. Việc mua dự án mía đường Tate & Lyle từ tập đoàn Tate
4
Nhóm 6 – KTTG18B
& Lyle (Anh) sẽ giúp TH Milk chủ động kiểm soát được tốt hơn nguồn nguyên liệu
cho nuôi bò sữa và nguồn nguyên liệu đường cho sản xuất các sản phẩm sữa.
- M&A tổ hợp (hỗn hợp): là hình thức sáp nhập giữa các công ty kinh doanh trong
các lĩnh vực khác nhau, nhằm mục tiêu đa dạng hóa, và chúng thường thu hút sự
chú ý của những công ty có lượng tiền mặt lớn. Có hai loại M&A tổ hợp, đó là tổ
hợp thuần túy và tổ hợp phức hợp. Tổ hợp thuần túy là khi hai công ty hoàn toàn
không có cái gì chung, còn tổ hợp phức hợp là tổ hợp giữa hai công ty có động cơ
mở rộng sản phẩm hoặc mở rộng thị trường.
Ví dụ: Công ty General Electric của Mỹ hoạt động trong lĩnh vực năng lượng, phân
phối và máy biến thế đặc biệt đã mua lại công ty Amersham Plc của Anh hoạt động
trong lĩnh vực các sản phẩm sinh học, sản phẩm chẩn đoán loại trừ với giá 9.6 tỷ
USD, thương vụ này kết thúc vào 8/4/2004.
1.3.2. Theo cách thức tài trợ.
- M&A mua lại: là hình thức M&A trong đó một công ty mua một công ty khác.
Hoạt động mua này được thực hiện bằng tiền mặt hoặc bằng việc phát hành một số
công cụ nợ. Doanh thu từ hoạt động này sẽ bị đánh thuế.
Doanh nghiệp mua lại thường ưa chuộng hình thức mua lại này vì họ có lợi về thuế.

gen đến từ San Diego. Vào tháng 1/2012, sau khi những đề nghị ban đầu của Roche
bị Illumina từ chối, Roche đã công khai thâu tóm Illumina với giá 5.7 tỷ USD.
2. Các phương pháp tiến hành hoạt động M&A
2.1 Bán công ty con (Sell-off)
Bán công ty con là một hình thức bán toàn bộ công ty con, hay còn được biết đến là
hình thức chia tách doanh nghiệp.Thông thường, hình thức bán công ty con được
lựa chọn khi công ty con không còn phù hợp với chiến lược của công ty mẹ. Khi
thiếu tính hiệp lực giữa công ty mẹ và công ty con, thị trường có thể đánh giá thấp
toàn bộ doanh nghiệp Như vậy, khi thực hiện hình thức này, doanh nghiệp sẽ loại
bỏ được một công ty con không còn đem lại lợi ích cho doanh nghiệp mình. Bên
cạnh đó, hình thức này cũng mang lại cho doanh nghiệp một khoản tiền mặt để sử
dụng trong việc thanh toán các khoản nợ.
Hai trường hợp đặc biệt của hoạt động bán công ty con là: MBO (Management
Buy-out) và MBI (Management Buy-In). MBO là hình thức mua lại thực hiện khi
các nhà quản lý hay hội đồng quản trị của một công ty mua quyền kiểm soát công ty
khác từ các cổ đông cũ của nó. Trong khi đó, MBI là hình thức một nhóm các nhà
6
Nhóm 6 – KTTG18B
đầu tư bên ngoài công ty mua một lượng cổ phiếu vừa đủ để kiểm soát công ty
nhưng vẫn giữ bộ máy quản lý cũ.
2.2 Chào bán cổ phần ra công chúng (Equity Carve-out)
Hình thức này được nhiều công ty sử dụng làm tăng giá trị cho cổ đông. Một công
ty mẹ sẽ đưa một công ty con ra công chúng bằng việc chào bán cổ phần lần đầu
(IPO), hoạt động này gần giống với hoạt động bán công ty con. Một công ty mới
được niêm yết nhưng công ty mẹ vẫn giữ một phần kiểm soát nhất định.
Chào bán cổ phần ra công chúng có thể được công ty mẹ thực hiện khi một trong
các công ty con tăng trưởng nhanh và có nhiều giá trị hơn những doanh nghiệp khác
mà công ty mẹ sở hữu. Khi đó, hoạt động này mang lại tiền mặt cho công ty và làm
tăng giá trị cho cổ đông của công ty mẹ.
Tuy nhiên, đôi khi các công ty bán cổ phần của công ty con ra công chúng không

3.1 Được tiến hành nhanh chóng:
Khi thực hiện mua lại, một công ty có thể nhanh chóng xây dựng cơ sở sản xuất
kinh doanh của nó tại thị trường mục tiêu nước ngoài. Khi quyết định hiện diện lớn
tại thị trường ô tô Mỹ, hãng Daimler-Benz của Đức không chọn cách xây dựng các
nhà máy tại đó, vì việc này có thể mất tới hàng năm. Thay vào đó, nó chọn cách
mua lại một công ty đứng thứ ba của Mỹ, Chrysler, và sáp nhập hoạt động của hai
công ty này thành DaimlerChrysler.
3.2 Loại bỏ các đối thủ cạnh tranh:
Các doanh nghiệp có thể thực hiện mua lại để thâu tóm đối thủ cạnh tranh. Đặc biệt,
việc thâu tóm này diễn ra chủ yếu ở những thị trường đang được toàn cầu hóa
nhanh chóng như ngành viễn thông. Làn sóng mua lại tập trung chủ yếu ở các thị
trường như vậy vì các doanh nghiệp có xu hướng vươn ra thị trường toàn cầu.
3.2 Có ít rủi ro hơn so với hoạt động đầu tư mới
Khi một công ty thực hiện hoạt động mua lại, nó mua toàn bộ các tài sản sẵn có,
những tài sản đó đang tham gia vào hoạt động sản xuất tạo ra doanh thu và lợi
nhuận. Không chỉ mua các tài sản cố đinh, nó còn mua cả những giá trị tài sản vô
hình bao gồm: nhãn hiệu và các kiến thức về môi trường kinh doanh quốc gia.
Chính vì thế có thể giảm bớt những lỗi, rủi ro có thể mắc phải do không hiểu biết về
văn hóa tại thị trường mục tiêu.
3.4Mang lại xung lực.
8
Nhóm 6 – KTTG18B
Xung lực (Synergy) hay giá trị tăng thêm/giá trị cộng hưởng là cụm từ thường được
nhắc tới khi nói về hoạt động M&A. Sự kết hợp của hai doanh nghiệp sẽ mang lại
giá trị kết hợp cho cổ đông lớn hơn giá trị hiện có của chúng. Nó giúp doanh nghiệp
tăng doanh thu và tiết kiệm chi phí. Những lợi ích mà xung lực mang tới khi thực
hiện M&A là:
- Cắt giảm nhân lực: Doanh nghiệp có thể tiết kiệm được rất nhiều tiền từ việc cắt
giảm nhân lực tại các bộ phận: kế toán, marketing,…thậm chí có khi cả những vị trí
cao như CEO.

dấu bằng sự ra đời của Luật Doanh nghiệp Việt Nam 2005, trong đó các quy định
về mua lại- sáp nhập và chủ trương cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước được thông
qua. Tiếp theo đó là các văn bản Luật khác như Luật đầu tư nước ngoài 2005, Luật
chứng khoán năm 2006 cũng đã ra đời góp phần thúc đẩy hoạt động M&A diễn ra
mạnh mẽ hơn.
Năm 2008, thị trường M&A hoạt động mạnh mẽ trong lĩnh vực tài chính- ngân
hàng, tiếp theo sau là các lĩnh vực công như vận chuyển và cơ sở hạ tầng, ngành ôtô
và linh kiện. Ngành truyền thông và giải trí cũng tăng trưởng trong năm 2008,
chiếm 12% tổng giá trị các giao dịch mua bán, đặc biệt là ngành quảng cáo, tiếp thị
và Internet.
10
Nhóm 6 – KTTG18B
Bảng 1: Bảng thống kê về giá trị và số lượng các vụ M&A tại Việt Nam từ 2003
- 2008
Năm Số giao dịch mua bán Tổng giá trị M&A (triệu USD)
2003 41 118
2004 20 34
2005 22 61
2006 38 299
2007 108 1719
2008 166 1117
(Nguồn: Thomson Reuters, theo nghiên cứu của PriceWaterhouseCoopers.)
1.13. Giai đoạn từ năm 2008 trở về sau:
Năm 2008, nền kinh tế Việt Nam cũng như thế giới gặp rất nhiều khó khăn do
khủng hoảng kinh tế toàn cầu, điều đó đã ảnh hưởng ít nhiều tới thị trường M&A
Việt Nam. Số lượng và giá trị giao dịch của các thương vụ mua bán và sáp nhập có
sự suy giảm từ quý cuối năm 2008, và tình trạng này kéo dài sang nửa đầu năm
2009. Thông qua một số thương vụ năm 2009, một xu hướng xuất hiện trong các
tập đoàn đa ngành của Việt Nam chính là tái cơ cấu tổ chức, giảm đối thủ cạnh
tranh nhỏ thông qua mua bán, sáp nhập và mở rộng hoạt động sang các ngành khác.

thế giới diễn ra mang tính chuyên nghiệp, thông tin, nội dung thương vụ M&A
mang tính tuyệt mật đến phút cuối. Trong khi đó Việt Nam vẫn chưa có một tổ chức
thực sự đóng vai trò là người tạo lập thị trường hay quản lý thị trường đầy tiềm
năng này. Hệ thống thông tin cho hoạt động M&A còn nhiều thiếu thốn, những trao
đổi trên các trang web như hiện nay mang quy mô nhỏ lẻ, thiếu tính tập trung,
chuyên nghiệp.
Yếu tố nước ngoài in đậm trong hoạt động M&A tại Việt Nam là do trước khi có
luật đầu tư năm 2005, các công ty nước ngoài không được phép đầu tư trực tiếp
100% vốn, do vậy họ phải liên doanh với các công ty trong nước, và hoạt động
M&A là một giải pháp cho vấn đề này.
Nhìn chung, hoạt động M&A tại Việt Nam còn rất nhỏ bé. Để hiểu biết sâu hơn về
hoạt động này đòi hỏi sự tìm hiểu kĩ lưỡng về bản chất, cũng như sự tính toán, cân
nhắc trước khi đưa ra quyết định của các bên tham gia.
2. Cơ hội và thách thức.
2.1.Cơ hội
Mặc dù các số liệu cho thấy thị trường M&A đang phát triển chậm lại, nhưng đây
vẫn là một lĩnh vực được đánh giá là có nhiều tiềm năng. Việt Nam được coi là một
12
Nhóm 6 – KTTG18B
nền kinh tế hội tụ được các yếu tố hấp dẫn cho thị trường M&A. Các yếu tố hấp
dẫn, có tính thúc đẩy cho sự phát triển hoạt động M&A bao gồm: tốc độ phát triển
kinh tế, nhu cầu nội tại của thị trường, tín hiệu lạc quan, tin tưởng của các nhà đầu
tư cùng với môi trường pháp lý điều chỉnh cho hoạt động này đang dần được hoàn
thiện.
Trong bối cảnh nền kinh tế gặp nhiều khó khăn, các doanh nghiệp Việt nam đang
đứng trước những thử thách lớn. Theo thống kê hiện nay có khoảng 350.000 doanh
nghiệp đang hoạt động, trong đó hơn 95% là các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Các
doanh nghiệp này có đặc điểm chung là quy mô vốn nhỏ, trình độ quản lý chưa cao,
khả năng tiếp cận công nghệ còn hạn chế, trong khi đó, các kênh huy động vốn của
doanh nghiệp đang ngày càng bị thu hẹp. Lạm phát tăng cao, nhập siêu đạt con số

lý nhà nước. Thêm vào đó các cơ quan nhà nước cũng chưa thống nhất được hoạt
động M&A là đầu tư trực tiếp hay gián tiếp, điều kiện nào để chuyển hoá từ đầu tư
trực tiếp thành đầu tư gián tiếp và ngược lại. Vì thế, chưa thể xây dựng được cơ
chế, chính sách thống nhất nhằm tạo ra một môi trường thuận lợi cho hoạt động
này.
- Thách thức thứ hai là ở nguồn nhân lực-một yếu tố hết sức quan trọng tác động
đến sự phát triển trong lĩnh vực này. Nhân lực hoạt động trong lĩnh vực M&A còn
thiếu kinh nghiệm do thời gian tiếp cận với loại hình này không lâu. Họ chưa được
đào tạo một cách bài bản, chuyên nghiệp, đa phần là tự tìm hiểu với quy mô nhỏ
hẹp. Những yếu tố về nguồn lực cũng như pháp lý trên đây nếu không được khắc
phục trong một tương lai gần sẽ làm giảm tính hấp dẫn của thị trường M&A tại Việt
Nam.
KẾT LUẬN
14
Nhóm 6 – KTTG18B
Từ thực tế nghiên cứu có thể nhận thấy, song song với quá trình công nghiệp hóa
hiện đại hóa, hoạt động M&A hình thành và ngày càng phát triển tại Việt Nam, là
một bước tiến trong tiến trình hội nhập quốc tế theo chiều sâu của nền kinh tế. Lợi
ích của M&A nằm ở chỗ, nó không chỉ đơn thuần giúp các doanh nghiệp kêu gọi và
chủ động được nguồn vốn mà còn có thể thiết lập được những mối quan hệ đối tác
chiến lược. Các doanh nghiệp ở bất kỳ một quy mô nào, dù nhỏ hay lớn, nếu biết áp
dụng hình thức M&A một cách khôn ngoan và phù hợp, đều có thể tạo ra những giá
trị cạnh tranh lớn hơn mong đợi so với đối thủ của mình. Trong bối cảnh M&A
xuyên quốc gia ngày càng chiếm vị thế quan trọng và chủ đạo, trước thực tế thị
trường Việt Nam đang là điểm đến của nhiều luồng đầu tư trực tiếp và gián tiếp, các
doanh nghiệp trong nước cần chủ động nâng cao hiểu biết của mình về cách thức
tiến hành M&A một cách hiệu quả, tránh thế bị động trong đàm phán hoặc trở nên
yếu thế trước những đối tác nước ngoài. Nâng cao chất và lượng của các thương vụ
M&A tại Việt Nam trong giai đoạn tới chính là bài toán quan trọng cần tháo gỡ đối
với không chỉ các doanh nghiệp mà còn với các bộ ngành liên quan.