Đề tài: Hướng dẫn học sinh khai thác kênh hình trong sách giáo khoa Lịch sử 9
NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
I. PHẦN MỞ ĐẦU.
II. CƠ SỞ LÍ LUẬN CHUNG.
1. Phạm vi nghiên cứu
2. Phương pháp nghiên cứu
III. MỤC TIÊU CHUNG CỦA CHƯƠNG TRÌNH SGK LỊCH SỬ 9.
1. Kiến thức.
2. Kỹ năng.
3. Tư tưởng, tình cảm.
IV. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHÚ Ý KHI HƯỚNG DẪN HỌC SINH KHAI
THÁC KÊNH HÌNH SÁCH GIÁO KHOA LỊCH SỬ LỚP 9.
1. Những yêu cầu đối với giáo viên.
2. Những yêu cầu đối với học sinh.
V. CÁC LOẠI KÊNH HÌNH TRONG SÁCH GIÁO KHOA LỊCH SỬ 9.
1. Khai thác lược đồ trong sách giáo khoa lịch sử 9
2. Khai thác tranh ảnh trong sách giáo khoa lịch sử 9
3. Hướng dẫn học sinh liên kết kênh hình và kênh chữ trong sách giáo khoa
lịch sử 9.
VI. TÁC DỤNG CỦA VIỆC HƯỚNG DẪN HỌC SINH KHAI THÁC
KÊNH HÌNH SÁCH GIÁO KHOA LỊCH SỬ LỚP 9.
VII. KẾT QUẢ.
VIII. KẾT LUẬN.
IX. TÀI LIỆU THAM KHẢO.

Người thực hiên: Trần Thị Minh Phương
Năm học :2008-2009
Trang 3

Đề tài: Hướng dẫn học sinh khai thác kênh hình trong sách giáo khoa Lịch sử 9

Năm học :2008-2009
Trang 4

Đề tài: Hướng dẫn học sinh khai thác kênh hình trong sách giáo khoa Lịch sử 9
nhận thức của các em đều đạt kết quả cao. Tạo được hiệu quả cao đối với mục
tiêu của bài học đã đặt ra.
Để góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học lấy người học làm trung
tâm, giáo viên với tư cách là người tổ chức ,hướng dẫn, phát huy tính tích cực,
độc lập của học sinh, tôi mạnh dạn đưa ra những định hướng cơ bản khi sử dụng
kênh hình ở sách giáo khoa môn Lịch sử lớp 9 .
Do thời gian hạn hẹp, kinh nghiệm chưa nhiều, việc thiếu sót là điều không thể
tránh khỏi trong quá trình tìm tòi, nghiên cứu tôi rất mong sự đóng góp của các
đồng nghiệp.
Tôi chân thành biết ơn.
II. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG:
Hướng dẫn học sinh khai thác kênh hình trong sách giáo khoa Lịch sử 9 là
hướng cho học sinh những cách học có hiệu quả. Trong một thời gian ngắn các
em có khả năng nắm được kiến thức từ kênh hình kết hợp với kênh chữ để hiểu
bài học, không những thế mà còn mở rộng, hệ thống hoá được các kiến thức đã
học và vận dụng vào thực tế. Phương pháp dạy học này đã được áp dụng từ lâu
Xôcrát đã từng dạy theo kiểu Môndô Thầy chỉ là người điều khiển, hướng dẫn.
Hình thành và tìm tòi kiến thức là nhiệm vụ của người học.
Người học phải chủ động, tìm hiểu khai thác tư liệu có trong sách giáo khoa
như: lược đồ, biểu đồ, tranh ảnh với các tư liệu sưu tầm khác để rút ra kiến thức
lịch sử. Sự sáng tạo trong học tập là con đường dẫn đến sự thành công trên con
đường tiếp nhận tri thức.
1. Phạm vi nghiên cứu:
Nội dung chính của đề tài là giới thiệu một số biện pháp khai thác kênh hình
trong sách giáo khoa Lịch sử lớp 9. Bao gồm các thiết bị có liên quan, gần gũi với
nội dung bài giảng đề cập đến, những thiết bị đó ở các bài cụ thể cần phương

+Giai đoạn1946-1954:
+Giai đoạn1954-1975:
+Giai đoạn1975-2000
Những sự kiện chính của lịch sử địa phương trong sự phát triển chung của lịch sử
dân tộc.
2. Kĩ năng:
Tiếp tục rèn luyện thêm cho các em các kỹ năng tư duy lô gic, trình bày,phân
tích, so sánh đối chiếu các sự kiện cơ bản để đánh giá các sự kiện , nhân vật lịch
sử. Tích cực và chủ động trong việc lĩnh hội tri thức lịch sử .

Người thực hiên: Trần Thị Minh Phương
Năm học :2008-2009
Trang 6

Đề tài: Hướng dẫn học sinh khai thác kênh hình trong sách giáo khoa Lịch sử 9
Thông qua các biện pháp khai thác các kênh hình để hiểu sâu hơn kênh chữ
trong sách giáo khoa đã đề cập đến.
Có ý thức và kĩ năng tự 1 số đồ dùng trực quan cần thiết cho việc học tập,kĩ
năng sưu tầm, thu thập tài liệu.
3. Tư tưởng và tình cảm:
Khi nắm những kiến thức cơ bản, học sinh được củng cố nhận thức bước đầu
về tính quy luật của sự phát triển lịch sử, về đấu tranh giai cấp- động lực phát
triển xã hội trong các xã hội có giai cấp đối kháng.
Giáo dục truyền thống dân tộc, nổi bật là lòng yêu nước, tinh thần quốc tế chân
chính, thể hiện ở quyết tâm bảo vệ tổ quốc, sự đồng tình, ủng hộ cuộc đấu tranh
chống áp bức, giành độc lập dân tộc, tiến bộ xã hội, căm ghét chế độ bóc lột,
chống chiến tranh phi nghĩa, yêu chuộng hoà bình.
Xây dựng niềm tin vào sự thắng lợi tất yếu của chủ nghĩa xã hội, cũng như diệt
vong không tránh khỏi của chủ nghĩa tư bản.
-Sự hòa nhập vào cộng đồng quốc tế .

Hiện nay, cùng với viêc đổi mới phương pháp dạy học, khai thác và sử dụng
thiết bị dạy học và kênh hình trong sách giáo khoa là một yêu cầu bắt buộc mang
tính chất pháp lý và định hình cho phương pháp dạy học tiên tiến. Nó đảm bảo
con đường biện chứng của nhận thức chân lý .Từ trực quan sinh động đến tư duy
trừu tượng và từ tư duy trừu tượng quay về với thực tiễn. Đó là con đường của
nhận thức chân lý. (V.L Lê Nin) Vì vậy, để tiết dạy có hiệu quả người dạy cần
chuẩn bị chu đáo và đầy đủ các tư liệu dạy học kênh hình kênh chữ, tranh ảnh
liên quan đến bài học Lịch sử .
Đối với các kênh hình quan trọng như Lược đồ, biểu đồ, sơ đồ một yêu cầu
đặt ra đó là phải đảm bảo sự chính xác tuyệt đối về Địa lí về phương pháp vẽ biểu
đồ ,sơ đồ có tính thẩm mỹ, tính giáo dục cao. Đối với các tranh ảnh và tư liệu lịch
sử phải phân biệt tư liệu nguyên bản và tư liệu sao, chụp, phục chế lại, nắm vững
hệ thống những nội dung, kí hiệu Điều quan trọng là người giáo viên cần phải
biết khai thác như thế nào với kênh hình đó là hợp lí nhất, phù hợp nhất mà lại
mang lại hiệu quả giáo dục tối ưu. Bên cạnh đó người giáo viên nhất là giáo viên
trẻ - mới ra trường cần phải trao đổi thêm với các đồng nghiệp có kinh nghiệm để
từ đó rút ra những phương pháp, xác lập các ngôn ngữ giàu hình tượng và tác
động mạnh mẽ đến tư tưởng và nhận thức của các em. Tạo cho học sinh những
biểu tượng lịch sử cụ thể thông qua việc tự khai thác và hướng dẫn khai thác kênh
hình kết hợp với kênh chữ trong sách giáo khoa trên lớp cũng như ở nhà.
Trong quá trình học tập trên lớp, khi khai thác các tư liệu lịch sử người giáo
viên cần phải giúp học sinh rút ra được mối quan hệ giữa kênh hình và kênh chữ

Người thực hiên: Trần Thị Minh Phương
Năm học :2008-2009
Trang 8

Đề tài: Hướng dẫn học sinh khai thác kênh hình trong sách giáo khoa Lịch sử 9
đối với nội dung kiến thức như: Kênh hình đó là loại gì ? bản đồ, biểu đồ, lược
đồ, sơ đồ, tranh ảnh Nội dung kênh hình đó nói về nội dung gì ? Diễn biến một

Năm học :2008-2009
Trang 9

Đề tài: Hướng dẫn học sinh khai thác kênh hình trong sách giáo khoa Lịch sử 9
Hiện nay việc biên soạn chương trình giáo trình mới đã phần nào khắc phục
được những khó khăn trên cho cả người dạy và người học. Kênh hình trong sách
giáo khoa lịch sử lớp 9 rất phong phú, nhiều chủng loại, đẹp và khá rõ nét như;
lược đồ, biểu đồ, tranh ảnh về nhân vật lịch sử, về thành tựu khoa học kĩ thuật,
phong cảnh Cho nên học sinh có đều kiện để chủ động trong việc tiếp cận các tri
thức Lịch sử ngay từ trước lúc đến lớp.
Để thực hiện tốt phương pháp học tốt này đòi hỏi các em phải có sự chuẩn bị
chu đáo, đọc trước nội dung sách giáo khoa, tập suy nghĩ và trả lời các câu hỏi
liên quan đến nội dung của bài học và nội dung của kênh hình trong sách giáo
khoa. Nếu có bản đồ, biểu đồ, tranh ảnh học sinh phải đọc kĩ phần chú giải, các
kí hiệu của kênh hình, tập mô tả, trình bày diễn biến tuỳ theo yêu cầu của câu
hỏi mà giáo trình đặt ra. Nếu các em chưa hình dung được cách khai thác kênh
hình thì có thể làm theo các bước sau: Kênh hình đó là kênh gì ? kênh hình đó nói
về cái gì ? Tác dụng của nó đối với phần nào của bài học ? Tại sao sách giáo khoa
lại dẫn kênh hình đó vào ? Bên cạnh đó học sinh còn có thể tham khảo các tài liệu
khác để phục vụ cho bài học của mình. Có thực hiện được như vậy thì mới đem
lại kết quả trong việc lĩnh hội kiến thức.
V. SỬ DỤNG CÁC LOẠI KÊNH HÌNH TRONG SÁCH GIÁO KHOA
LỊCH SỬ LỚP 9:
Hướng dẫn học sinh khai thác kênh hình trong sách giáo khoa Lịch sử 9 trở
thành một yêu cầu bắt buộc đối với việc đổi mới phương pháp dạy học hiện
nay.Tuy vậy, tuỳ theo tình hình thực tế của từng trường, từng địa phương mà đặt
ra yêu cầu cụ thể. Với điều kiện học sinh của Trường THCS Lao Bảo, giáo viên
và học sinh cần phải có sự chuẩn bị tốt các yêu cầu đặt ra của bài học Lịch sử.
Điều này là cơ sở là điều kiện tiên quyết để tạo nên sự thành công trong việc đổi
mới phương pháp dạy học hiện nay.

dẫn, bổ sung thêm đầy đủ phần diễn biến lịch sử.
*Ví dụ: Hình 3 bài 2.
Phương pháp sử dụng:
Qua kênh hình phải giải thích cho học sinh rõ tại sao tấm bản đồ lsại bị kéo cắt ra
và có người phụ nữ đứng ở bên cạnh mặt tươi cười tay cầm bó hoa tay kia chỉ vào
tấm bản đồ có cụm từ vết tắt (CCCP) . Qua phần giải thích của giáo viên thì học
sinh có thể hiểu được sự tác ra khỏi Liên Bang Xô viết đầu tiên của nước Lít-va.
2. Khai thác tranh ảnh :
Tranh ảnh là một tư liệu khá phong phú về nội dung và hình thức.
-Bài32: H39,40 Tổng khởi nghĩa tháng tám
-Bài24:H41-42-43-44Cuộc đấu tranh và bảo vệ

Người thực hiên: Trần Thị Minh Phương
Năm học :2008-2009
Trang 11

Đề tài: Hướng dẫn học sinh khai thác kênh hình trong sách giáo khoa Lịch sử 9
-Bài 27: H52-53-54-55-56Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp
-Bài 28:H 57-58-59-61-62-63-64 Xây dựng CNXHở miền Bắc
Đối với các loại tranh ảnh giáo viên cần cho học sinh tập mô tả, nhận xét về bức
tranh đó. Em có suy nghĩ gì về bức tranh đó ? Sau đó giáo viên bổ sung những
kiến thức - dụng ý mà tác giả muốn thông qua bức tranh để chứng minh là rõ
thêm một vấn đề cụ thể.
Ví dụ 1: Hình 64( trang 140 SGK )được sử dụng khi dạy trứơc hết giáo viên
phải đặt câu hỏi bức tranh này phản ánh nội dung gì? ý nghĩa của nó ra sao? Sau
khi học sinh trình bày, giáo viên phải giới thiệu cụ thể về bức tranh này: nhân
dân khiêng nhà về làng cũ thể hiện tinh thần chiến đấu kiên quyết của ta phá áp
chiến lược
-Ví dụ 2:Bài 30 Hình 76( trang 162) .
-Phương pháp sử dụng: Bức tranh này được sử dụng ở mục III, giáo viên hướng

cho người học có sự nhận thức tri thức Lịch sử một cách toàn diện, khoa học về
những thành tựu về:
Phương pháp này góp phần nâng cao hiệu quả học tập Lịch sử ở nhà trường phổ
thông. Tạo hứng thú và tiếp tục quá trình rèn luyện những kĩ năng cơ bản và cần
thiết của bộ môn Lịch sử. Học sinh có thêm điều kiện để hiểu được bài học sâu
hơn, khắc sâu hơn kiến thức. Tránh tình trạng học sinh bỏ quên đi Lịch sử của dân
tộc- một bộ môn xã hội cần thiết để giáo dục thế hệ trẻ về đất nước và con người
Việt Nam ta và thế giới đã có một thời kì đã từng như thế.
Các sự kiên Lịch sử và kênh hình có mối quan hệ mật thiết với nhau, để nhận
biết mối quan hệ đó học sinh cần phải rèn luyện hàng loạt các tư duy lôgic: phân
tích, so sánh, tổng hợp từ dó các em có thêm nhiều kiến thức mới và sự thích
thú khi học bộ môn này.
VII. KẾT QUẢ THỰC TẾ CỦA QUÁ TRÌNH HƯỚNG DẪN HỌC SINH
KHAI THÁC KÊNH HÌNH TRONG SÁCH GIÁO KHOA LỊCH SỬ 9:
Sau khi tôi áp dụng các phương pháp này vào trong quá trình dạy học Lịch sử
các lớp mà Tôi đang giảng dạy và đối chiếu để kiểm nghiệm vấn đề từ đó rút ra
những bài học cho công tác giáo dục các lớp tiếp theo. Kết quả cụ thể như sau:
Năm học
2008 -2009
KẾT QUẢ HỌC SINH KHÁ GIỎI
Lớp
đối chứng Tổng
số HS
Kết quả học kỳ I
(%)
Kết quả học kỳ
II (%)
Kết quả cả năm
(%)


Giỏi: 1- 0,4%
Khá: 26-63,4
Tb: 14- 34,2
Yếu: 0
Kém: 0
9D 32 Giỏi: 13- 40,6
Khá: 13- 40,6
Tb: 6- 18,8
Yếu: 0
Kém: 0
Giỏi: 27-84,4%
Khá:5-15,6
Tb: 0
Yếu: 0
Kém: 0
Giỏi: 21 - 65,6%
Khá: 11- 34,4
Tb: 0
Yếu: 0
Kém: 0
Với kết quả trên cho thấy tỷ lệ học sinh khá, giỏi tăng lên và học sinh trung bình
,yếu kém lại giảm rõ rệt , so sánh HKI với HKII.
VIII. KẾT LUẬN:
Đề tài: “Hướng dẫn học sinh khai thác kênh hình trong sách giáo khoa Lịch
sử 9”
Là một vấn đề có ý nghĩa hết sức quan trọng. Nó góp phần rất lớn vào việc trong
dạy học Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay: Giúp người dạy có điều kiện thêm
để đổi mới phương pháp dạy học- lấy người học là trung tâm. Người học tiếp thu
lịch sử một cách đầy đủ, chính xác, khoa học, thấy được mối quan hệ chặt chẽ
giữa kênh hình và kênh chữ trong sách giáo khoa. Không những thế mà từ đó

Năm học :2008-2009
Trang 15