BỘ Y TẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI LƯƠNG TẤN ĐỨC
PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG
SỬ DỤNG THUỐC TẠI BỆNH VIỆN
ĐA KHOA TRUNG ƯƠNG QUẢNG NAM
NĂM 2013
LUẬN ÁN DƯỢC SĨ CHUYÊN KHOA CẤP II HÀ NỘI, NĂM 2015
HÀ NỘI, NĂM 2015
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây những nội dung trong luận án này do tôi nghiên
cứu dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS . Nguyễn Thị Thái Hằng. Các số
liệu và kết quả trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ
công trình nghiên cứu nào .
Hà Nội, tháng 4 năm 2015
Học viên Lương Tấn Đức LỜI CẢM ƠN
Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án này, tôi đã nhận được
sự hướng dẫn, giúp đỡ quý báu của các thầy cô Trường Đại học Dược Hà Nội,
các đồng nghiệp.
1.1.4. Sử dụng thuốc 6
1.2. Một số hoạt động quản lý sử dụng thuốc tại bệnh viện 10
1.2.1. Hoạt động chính trong việc thực hiện danh mục thuốc 10
1.2.2. Giám sát việc kê đơn, chỉ định dùng thuốc 10
1.2.3. Giao phát thuốc 11
1.2.4. Thực hiện sử dụng thuốc theo y lệnh 12
1.2.5. Công tác thông tin thuốc và Dược lâm sàng 13
1.3. Mô hình bệnh tật và thực trạng tình hình sử dụng thuốc trên thế giới và Việt
Nam 14
1.3.1. Khái niệm về mô hình bệnh tật 14
1.3.2. Mô hình bệnh tật trên thế giới và Việt Nam 15
1.3.3. Hướng dẫn điều trị chuẩn 16
1.3.4. Tình hình sử dụng thuốc trên thế giới 16
1.3.5. Tình hình sử dụng thuốc ở Việt Nam 17
1.3.6. Cơ cấu sử dụng thuốc theo phân tích ABC/VEN 19
1.4. Chức năng, nhiệm vụ khoa Dược bệnh viện và HĐT & ĐT 22
1.4.1. Chức năng, nhiệm vụ khoa Dược bệnh viện 22
1.4.2. Hoạt động của Hội đồng thuốc và điều trị 23
1.5. Vài nét Bệnh viện đa khoa Trung ương Quảng Nam 23
1.5.1. Giới thiệu lịch sử bệnh viện đa khoa Trung ương Quảng Nam 23
1.5.2. Chức năng nhiệm vụ 24
1.5.3. Cơ cấu, bộ máy tổ chức 24
1.5.4. Khoa Dược Bệnh viện đa khoa Trung ương Quảng Nam 24
1.5.5. Một số hoạt động tại BVĐK Trung ương Quảng Nam năm 2013 26
1.5.6. Hướng nghiên cứu đề tài 27
Chương 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 28
2.1. Đối tượng nghiên cứu 28
2.2. Địa điểm, thời gian nghiên cứu 28
2.2.1. Địa điểm nghiên cứu 28
2.2.2. Thời gian triển khai đề tài 28
3.2. Phân tích kinh phí sử dụng thuốc 40
3.2.1. Cơ cấu kinh phí sử dụng danh mục thuốc tại Bệnh viện theo nhóm tác dụng
dược lý 40
3.2.2. So sánh giá trị tiền thuốc của nhóm thuốc đơn thành phần và thuốc đa thành
phần 43
3.2.3. So sánh giá trị sử dụng tiền thuốc của nhóm thuốc sản xuất trong nước và
thuốc nhập ngoại 44
3.2.4.So sánh giá trị sử dụng tiền thuốc Generic với thuốc mang tên thương mại và
thuốc Biệt dược gốc 44
3.2.5. Đánh giá tính hợp lý danh mục thuốc 45
3.2.6.Kinh phí sử dụng tiền thuốc theo phương pháp phân tích ABC 47
3.2.7. Cơ cấu danh mục thuốc theo phân loại VEN 52
3.2.8. Cơ cấu danh mục thuốc theo phân nhóm I, II, III 54
3.3. Phân tích một số hoạt động sử dụng thuốc của Bệnh viện đa khoa Trung ương
Quảng Nam năm 2013 55
3.3.1. Hoạt động thực hiện danh mục thuốc bệnh viện 55
3.3.2. Một số sai sót thường gặp trong cấp phát thuốc 59
3.3.3. Sử dụng các thuốc hội chẩn theo quy đinh trong danh mục 60
3.3.4. Phân tích việc sử dụng thuốc, thực hiện ghi chép hướng dẫn sử dụng thuốc
trong hồ sơ bệnh án 61
3.3.5. Phân tích việc sử dụng thuốc cho bệnh nhân ngoại trú năm 2013 tại Bệnh
viện đa khoa Trung ương Quảng Nam 66
3.3.6. Hoạt động thông tin thuốc và Dược lâm sàng 70
3.3.7. Tư vấn hướng dẫn sử dụng thuốc 76
Chương 4. BÀN LUẬN 77
4.1. Bàn luận về cơ cấu danh mục thuốc và kinh phí sử dụng tại Bệnh viện đa khoa
Trung ương Quảng Nam năm 2013 77
4.1.1. Bàn luận về cơ cấu danh mục thuốc sử dụng thuốc tại Bệnh viện đa khoa
Trung ương Quảng Nam năm 2013 77
4.1.2. Bàn luận về kinh phí sử dụng thuốc tại Bệnh viện đa khoa Trung ương
Hình 1.6 Toàn cảnh Bệnh viện đa khoa Trung ương Quảng Nam 27
Hình 2.7 Tóm tắt nội dung nghiên cứu đề tài 34
Hình 3.8
Tỷ lệ % kinh phí sử dụng thuốc theo nhóm tác dụng dược
lý
43
Hình 3.9
Mô hình bệnh tật năm 2013 tại BVĐK Trung ương Quảng
Nam
47
Hình 3.10
Tỷ lệ % số thuốc và giá trị theo phân tích ABC 48
Hình 3.11
Tỷ lệ % theo chủng loại và chi phí theo phân loại VEN
năm 2013 tại BVĐK Trung ương Quảng Nam
53
Hình 3.12
Quy trình cấp phát thuốc ngoại trú cho bệnh nhân có thẻ
BHYT
56
Hình 3.13
Quy trình cấp phát thuốc nội trú tại Bệnh viện đa khoa
Trung ương Quảng Nam
58
Hình 3.14
37
Bảng 3.6.
Tỷ lệ thuốc đơn thành phần, đa thành phần
38
Bảng 3.7.
Tỷ lệ thuốc thuốc thiết yếu và thuốc chủ yếu sử dụng tại Bệnh
viện đa khoa Trung ương Quảng Nam năm 2013
39
Bảng 3.8.
Tỷ lệ thuốc sản xuất trong nước so với thuốc nhập ngoại sử
dụng tại bệnh viện đa khoa Trung ương Quảng Nam năm 2013
39
Bảng 3.9.
Tỷ lệ thuốc theo tên Generic so với thuốc theo tên thương mại
và thuốc Biệt dược gốc
40
Bảng 3.10.
Cơ cấu kinh phí sử dụng danh mục thuốc theo nhóm tác dụng
dược lý
41
Bảng 3.11.
Giá trị sử dụng tiền thuốc theo thuốc đơn thành phần, đa thành
phần năm 2013
43
Bảng 3.12.
Giá trị sử dụng tiền thuốc của nhóm thuốc sản xuất trong nước
và thuốc ngoại nhập
Cơ cấu nhóm Beta - Lactam trong nhóm A
52
Bảng 3.20.
Cơ cấu danh mục thuốc theo phân tích VEN
53
Bảng 3.21.
Ma trận ABC / VEN
54
Bảng 3.22.
Kết quả phân tích thuốc sử dụng theo ma trận ABC/VEN
54
Bảng 3.23.
Sai sót trong quá trình cấp phát năm 2013
59
Bảng 3.24.
Thực hiện quy định sử dụng thuốc có dấu (*) trong danh mục
60
Bảng 3.25.
Số thuốc trung bình trong điều trị nội trú
61
Bảng 3.26.
Các nhóm thuốc sử dụng nhiều trong HSBA
63
69
Bảng 3.34.
Tỷ lệ sử dụng thuốc kháng sinh, Vitamin và Corticoid
69
Bảng 3.35.
Kết quả một sô hoạt động thông tin thuốc năm 2013
71
Bảng 3.36.
Bảng phân công nhiệm vụ thực hiện Dược lâm sàng năm 2013
72
Bảng 3.37.
Kết quả thực hiện một số nhiệm vụ tổ Dược lâm sàng năm 2013
73
Bảng 3.38.
Các nguyên nhân gây ra phản ứng có hại
74
Bảng 3.39.
Các thuốc nghi ngờ gây ADR được báo cáo
75
KHTH Kế hoạch tổng hợp
KOICA
Korea International Cooperation
Agency
Cơ quan hợp tác Quốc tế Hàn Quốc
KTV Kỹ thuật viên
MHBT Mô hình bệnh tật
MSH
Management Sciences For
Health
Khoa học Quản lý sức khỏe
TCKT Tài chính kế toán
TCYTTG Tổ chức Y tế thế giới
TTT Thông tin thuốc
TTY Thuốc thiết yếu
UBND Ủy ban nhân dân
V,E,N Vital, Essential, Non Essential Tối cần, cần thiết, ít cần thiết
1
ĐẶT VẤN ĐỀ
Sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và hiệu quả là một trong những mục tiêu
của chính sách Quốc gia về thuốc của Việt Nam [13]. Hoạt động cung ứng
thuốc bao gồm bốn nhiệm vụ cơ bản : Lựa chọn thuốc, mua sắm, phân phối và
hướng dẫn sử dụng [16]. Hoạt động sử dụng thuốc bệnh viện là một trong 4
công đoạn của chu trình cung ứng thuốc bao gồm bốn nhiệm vụ quan trọng : Từ
khâu chẩn đoán, theo dõi, kê đơn, cấp phát thuốc đến việc tuân thủ điều trị [5].
trực tiếp cho giám đốc, HĐT & ĐT nhằm xác định các vấn đề có liên quan đến
chi phí – hiệu quả trong sử dụng thuốc nhằm góp phần củng cố và nâng cao
chất lượng chăm sóc sức khỏe cho người bệnh [3].
Bệnh viện đa khoa Trung ương Quảng Nam là bệnh viện đa khoa hạng II,
trực thuộc Bộ Y tế được cơ quan hợp tác Quốc tế Koica Hàn Quốc tài trợ với qui
mô bước đầu năm 2011 là 450 giường, năm 2013 là 500 giường có nhiệm vụ
khám chữa bệnh cho nhân dân khu vực miền Trung – Tây Nguyên.
Công tác cung ứng thuốc nói chung và hoạt động sử dụng thuốc nói riêng
đáp ứng được nhu cầu khám, chữa bệnh tại đây là một đòi hỏi rất lớn. Để làm tốt
công tác này, đòi hỏi hoạt động công tác dược bệnh viện luôn được đổi mới, ứng
dụng những tiến bộ khoa học, công nghệ trong công tác hoạch định, tổ chức,
điều hành, giám sát để đạt được kết quả mục tiêu mong muốn [16], [8].
Xuất phát từ yêu cầu thực tế cấp bách trên, với mong muốn góp phần
nâng cao chất lượng hoạt động sử dụng thuốc tại Bệnh viện đa khoa Trung ương
Quảng Nam, trên cơ sở lý thuyết của khoa học quản lý, chúng tôi tiến hành thực
hiện đề tài :
" Phân tích hoạt động sử dụng thuốc tại Bệnh viện đa khoa Trung
ương Quảng Nam năm 2013 ” nhằm các mục tiêu sau:
1- Phân tích cơ cấu danh mục thuốc và kinh phí sử dụng thuốc tại Bệnh viện đa
khoa Trung ương Quảng Nam năm 2013.
2- Phân tích một số hoạt động sử dụng thuốc của Bệnh viện đa khoa Trung
ương Quảng Nam năm 2013.
Từ kết quả nghiên cứu của đề tài, đề xuất một số kiến nghị nhằm góp
phần nâng cao chất lượng hoạt động cung ứng thuốc nói chung và hoạt động sử
dụng thuốc tại Bệnh viện đa khoa Trung ương Quảng Nam nói riêng trong
những năm tiếp theo. 3
Mua thuốc
Cấp phát
Sử dụng
Lựa chọn
Mô hình bệnh tật
Phác đồ điều trị
Kinh phí hoạt động của BV
Thông tin
Công
ngh
ệ
Kinh tế
Khoa
học 4
1.1.1. Lựa chọn thuốc
Lựa chọn thuốc là công việc đầu tiên và quan trọng nhất trong hoạt
động cung ứng thuốc, việc xác định chủng loại và số lượng thuốc để có được
một danh mục thuốc hợp lý, phù hợp với mô hình bệnh tật là cơ sở cho sử dụng
thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả và kinh tế góp phần nâng cao chất lượng hoạt
động khám chữa bệnh.
Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc vào rất nhiều các yếu tố như mô hình
bệnh tật, phác đồ điều trị chuẩn, kinh phí Quốc gia và khả năng chi trả của
Tham nhũng
Chênh lệch kho Cải tiến mua sắm
Quảnlý
Không hiệu quả
Thuốc hết hạn
Quản lý
hiệu quả
Đảm bảo chất
lượng
Sai sót kê đơn Hệ thống bảo vệ
Bệnh nhân sử
dụng sai Bảo quản tốt
Kiểm kê đầy đủ
Giáo dục cộng
đồng
Minh bạch
Phân bổ
ban đầu
Lợi ích điều tra
những vấn đề
hiện tại
Lợi ích điều tra
cải thiện quản lý
Hình 1.2. Chi phí thuốc hiệu quả do quản lý khoa học
Hiện nay, vấn đề toàn cầu đang quan tâm đó là việc sử dụng thuốc chưa
hợp lý; điều này làm giảm hiệu quả điều trị, gây lãng phí và thậm chí có thể gây
hại cho người bệnh, làm tăng đáng kể chi phí cho hoạt động chăm sóc sức khoẻ
và giảm chất lượng điều trị, tăng nguy cơ xảy ra phản ứng có hại.
Chính vì vậy Hội đồng thuốc và điều trị có vai trò rất lớn trong sử dụng
thuốc, có nhiệm vụ tư vấn thường xuyên cho giám đốc bệnh viện về các vấn đề
liên quan đến thuốc và điều trị bằng thuốc của bệnh viện, thực hiện tốt chính
sách quốc gia về thuốc trong bệnh viện [4 ], [5].
Hội đồng thuốc và điều trị cần làm tốt các phương pháp điều tra nghiên
cứu tình hình sử dụng thuốc :
- Phương pháp thu thập số liệu tổng hợp bao gồm các số liệu không liên quan
trực tiếp đến từng bệnh nhân cụ thể và có thể thu thập tương đối dễ dàng.
Các phương pháp như phân tích ABC, phân tích VEN và phương pháp DDD
thường được sử dụng để nhận định những vấn đề trong sử dụng thuốc [5].
- Nghiên cứu các chỉ số về thuốc là phương pháp thu thập số liệu ở từng người
bệnh nhưng không thường xuyên bao gồm các thông tin cần thiết để đánh
giá việc sử dụng thuốc điều trị phù hợp với chẩn đoán. Những số liệu này có
thể được thu thập bởi những người không trực tiếp kê đơn và được sử dụng
để nhận định những vấn đề sử dụng thuốc, chăm sóc người bệnh và đưa ra
những biện pháp can thiệp để giải quyết vấn đề [2].
- Đánh giá sử dụng thuốc là một hệ thống những đánh giá liên tục về sử dụng 7
thuốc dựa trên các tiêu chuẩn, giúp cho việc đảm bảo sử dụng thuốc hợp lý ở
từng cá thể người bệnh[26].
Việc quản lý danh mục thuốc là rất quan trọng, có ảnh hưởng tới chất
lượng chăm sóc y tế trong đó bao gồm hai khâu là xây dựng và thực hiện danh
mục thuốc [26], [33]. Danh mục thuốc và hướng dẫn danh mục thuốc phải được
đoán và diễn biến bệnh, cơ địa người bệnh, tuổi và cân nặng. Không viết tắt tên
thuốc, không ghi ký hiệu [9], [11].
Cấp phát thuốc:Trên cơ sở đơn thuốc, người cấp phát kiểm tra đơn thuốc,
chuẩn bị thuốc để phân phối đến người bệnh. Thuốc cấp phát lẻ không còn
nguyên bao gói phải được đóng gói lại trong bao bì kín có nhãn ghi tên thuốc,
nồng độ ( hàm lượng), hạn dùng. Việc cấp phát thuốc cho người bệnh ngoại trú
cần có đủ các thông tin: tên thuốc, hàm lượng, thời gian dùng thuốc và cách sử
dụng thuốc [9] .
Trong cấp phát, trường hợp phát hiện những bất thường trong y lệnh như
chỉ định sử dụng thuốc quá liều quy định, đường dùng không hợp lý hoặc dùng
nhiều thuốc đồng thời gây tương tác, người cấp phát thuốc phải báo cáo với Bác
sĩ điều trị kê đơn thuốc những trường hợp này [9], [13].
Tuân thủ điều trị :Việc tuân thủ điều trị của người bệnh là rất quan trọng
trong quá trình điều trị. Người thầy thuốc cần thăm khám, hướng dẫn sử dụng
cẩn thận. Dược sĩ khoa Dược chịu trách nhiệm cập nhật thông tin về thuốc và
hướng dẫn sử dụng thuốc cho Bác sĩ, Dược sĩ, Điều dưỡng viên và người bệnh.
Bác sĩ hướng dẫn người bệnh (hoặc người nhà người bệnh) cách dùng thuốc.
Điều dưỡng chịu trách nhiệm cho người bệnh dùng thuốc hoặc hướng dẫn người
bệnh dùng thuốc để bảo đảm thuốc được dùng đúng cách, đúng thời gian, đủ liều
theo y lệnh [9], [32].
Quá trình chăm sóc bằng thuốc cho người bệnh gồm kê đơn thuốc, cấp
phát thuốc và theo dõi dùng thuốc. Bác sĩ, Dược sĩ và Điều dưỡng đều tham gia
vào quá trình chăm sóc bằng thuốc cho người bệnh với chức năng và nhiệm vụ
khác nhau, nhưng mục đích cuối cùng đều là đảm bảo sử dụng thuốc hợp lý, an
toàn và hiệu quả. Điều dưỡng là người trực tiếp dùng thuốc hoặc hướng dẫn
người bệnh dùng thuốc; là người theo dõi, phát hiện, xử trí ban đầu cho người 9
Dược sĩ
- Cấp phát thuốc
- Hướng dẫn, theo
dõi sử dụng
Điều dưỡng
- Chăm sóc
người bệnh
Bác sĩ
- Chẩn đoán, kê đơn
- Theo dõi bệnh và điều
trị
Người
bệnh 10
Hội đồng thuốc và điều trị thông qua các dữ liệu này để phát hiện các vấn
đề về sử dụng thuốc. Các phương pháp đó bao gồm: Phân tích ABC, phân tích
VEN, phân tích nhóm điều trị [5].
Nói tóm lại : Bốn bước trong chu trình cung ứng có quan hệ mật thiết hữu
cơ với nhau, bước lựa chọn là bước đầu tiên
1.2. Một số hoạt động quản lý sử dụng thuốc tại bệnh viện :
1.2.1. Hoạt động chính trong việc thực hiện danh mục thuốc :
Chỉ thị 05/2004/CT-BYT ngày 16 tháng 4 năm 2004 của Bộ Y tế về việc
chấn chỉnh công tác cung ứng, sử dụng thuốc trong bệnh viện. Bộ trưởng Bộ Y
tế chỉ thị Giám đốc bệnh viện có trách nhiệm: “Đảm bảo đủ thuốc chữa bệnh
theo Danh mục thuốc chủ yếu sử dụng tại cơ sở khám chữa bệnh, không để
người bệnh nội trú phải tự mua thuốc trong danh mục thuốc chủ yếu. Tổ chức
đấu thầu mua thuốc chữa bệnh theo qui định của pháp luật” .
- Tỷ lệ phần trăm đơn kê có vitamin;
- Tỷ lệ phần trăm thuốc được kê đơn có trong danh mục thuốc thiết yếu
do Bộ Y tế ban hành .
+ Thực hiện giám sát các chỉ số sử dụng thuốc toàn diện :
- Tỷ lệ phần trăm người bệnh được điều trị không dùng thuốc;
- Chi phí cho thuốc trung bình của mỗi đơn;
- Tỷ lệ phần trăm chi phí thuốc dành cho kháng sinh;
- Tỷ lệ phần trăm chi phí thuốc dành cho thuốc tiêm;
- Tỷ lệ phần trăm chi phí thuốc dành cho vitamin;
- Tỷ lệ phần trăm đơn kê phù hợp với phác đồ điều trị .
Các chỉ số giám sát trên được Bộ Y tế quy định thực hiện trong các cơ sở
Y tế nhằm xác định các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc [2], [5], [31].
1.2.3. Giao phát thuốc :
Khoa Dược tổ chức cấp phát thuốc bảo đảm chất lượng và hướng dẫn sử
dụng thuốc :
- Kiểm duyệt đơn thuốc, phiếu lĩnh thuốc hàng ngày trước khi cấp phát.
- Tổ chức phát thuốc hàng ngày và thuốc bổ sung theo y lệnh. Phát thuốc
kịp thời để bảo đảm người bệnh được dùng thuốc đúng thời gian.
- Thông báo những thông tin về thuốc: tên thuốc, thành phần, tác dụng
dược lý, tác dụng không mong muốn, liều dùng, áp dụng điều trị, giá
tiền, lượng tồn trữ [9].
Copyright: Tài liệu đại học ©