B
TR

NG

TÀI CHÍNH

I H C TÀI CHÍNH-MARKETING

---------------

PHAN NG C NHÃ

CÁC Y U T

NH H

NG

N TÍN D NG TH

M I C A CÁC CÔNG TY KINH DOANH B T
S N NIÊM Y T TRÊN TH TR

NG

NG CH NG KHOÁN

VI T NAM

LU N V N TH C S KINH T

S N NIÊM Y T TRÊN TH TR

LU N V N TH C S KINH T
Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
Mã s : 60340201

ih

ng d n khoa h c: TS. NGUY N XUÂN HI P

TP. HCM - 2015

NG

NG CH NG KHOÁN

VI T NAM

Ng

NG


L I CAM OAN
Tôi xin cam đoan, lu n v n này là công trình nghiên c u đ c l p c a tôi d
h

is

ng d n khoa h c c a TS. NGUY N XUÂN HI P. Nh ng d li u trong các b ng

khoa h c, cách di n đ t trong quá trình th c hi n, Th y đã giúp tôi tr

ng

ng thành h n

v m t nh n th c khoa h c c ng nh kh n ng nghiên c u khi th c hi n hoàn hành đ
tài này.
Xin chân thành g i l i c m n sâu s c đ n Qúy Th y, Cô tr

ng

i H c Tài

Chính – Marketing đã t n tình trong công tác gi ng d y và truy n đ t nh ng ki n th c
h t s c b ích trong th i gian h c cao h c, làm n n t ng đ tôi có th hoàn thành lu n
v n này.
Xin c m n Lãnh đ o, các đ ng nghi p trong c quan mà tôi đang làm vi c đã
h tr v th i gian trong su t quá trình h c t p, nghiên c u.
Xin chân thành c m n đ n toàn th các anh/ch là nh ng ng
chính

i ph trách tài

các công ty đã tham gia chia s thông tin cho tôi trong quá trình nghiên c u

giúp tôi có đ

c nh ng thông tin c n thi t ph c v cho nghiên c u.


1.3. M C TIÊU NGHIÊN C U VÀ CÂU H I NGHIÊN C U ......................................... 5
1.3.1. M c tiêu nghiên c u .................................................................................................. 5
1.3.2. Câu h i nghiên c u .................................................................................................... 5
1.4.

IT

1.4.1.

NG VÀ PH M VI NGHIÊN C U ................................................................ 6

it

ng nghiên c u ................................................................................................ 6

1.4.2. Ph m vi nghiên c u ................................................................................................... 6
1.5. PH

NG PHÁP NGHIÊN C U ................................................................................... 7

1.6. Ý NGH A VÀ NH NG ÓNG GÓP M I C A NGHIÊN C U ................................ 8
1.7. B C C C A LU N V N ........................................................................................... 8
Tóm t t ch
CH

ng 1 ..................................................................................................................... 9

NG 2: C

S

ng m i .................................................... 14

ng m i trên th gi i ............................................. 15

C V CÁC Y U T
NH H

NG

N TDTM ......................................... 17

2.2.1 Nghiên c u trên th gi i ........................................................................................ 17
2.2.1.1 Nghiên c u c a Vaidya (2011)............................................................................ 17
2.2.1.2 Nghiên c u c a Li (2011).................................................................................... 18
2.2.1.3 Nghiên c u c a Khan (2012) .............................................................................. 21
2.2.1.4 Nghiên c u c a Hammes (2003) ......................................................................... 23
2.2.2 Nghiên c u trong n

c

........................................................................................ 26

2.2.2.1 Nghiên c u c a Tr n Ái K t (2007) ................................................................... 26
2.2.2.2 Nghiên c u c a Lê Kh
Tóm t t ch
CH

ng Ninh, Cao V n H n (2013) ................................... 27

ng 2 ................................................................................................................... 29


4.1

LI U VÀ K T QU NGHIÊN C U .......................... 46

C I M C A CÁC CÔNG TY KINH DOANH B S TRÊN TH TR

NG

CH NG KHOÁN VI T NAM ............................................................................................. 46
4.2. THÔNG TIN V M U NGHIÊN C U .................................................................... 53
4.2.1 Thông tin v s l

ng quan sát c a m u ................................................................. 53

4.2.2 Mô t đ c đi m các bi n c a nghiên c u ................................................................. 54
4.3. PHÂN TÍCH H I QUI .............................................................................................. 55
4.3.1. Ki m tra h s t

ng quan ...................................................................................... 56

4.3.2 ánh giá đ phù h p c a mô hình ........................................................................... 59
4.3.3. Ki m đ nh gi thuy t v đ phù h p c a mô hình .................................................. 60
4.3.4. Ki m đ nh gi thuy t v ý ngh a h s h i qui ....................................................... 62
4.3.4.1

i v i mô hình kho n ph i tr ng n h n .......................................................... 62

4.3.4.2


HÀM Ý CHÍNH SÁCH .................................. 81

5.1. K T LU N .................................................................................................................. 81
5.2 M T S HÀM Ý NH M PHÁT TRI N TÍN D NG TH

NG M I ...................... 83

5.2.1

i v i nhà n

5.2.2

i v i công ty B S ................................................................................................ 85

5.2.3

i v i nhà cung c p TDTM ................................................................................... 86

c ..................................................................................................... 83

5.3 H N CH C A NGHIÊN C U VÀ H

NG NGHIÊN C U

TI P THEO ......................................................................................................................... 87
5.3.1 H n ch c a nghiên c u ........................................................................................... 87
5.3.2 H

Tóm t t ch

B ng 3.2: B ng tóm t t các bi n mô hình cung c p TDTM .................................................... 36
B ng 4.1: Tình hình tài s n m t s ngành niêm y t trên th tr
B ng 4.2: C c u tài s n c a các công ty ngành B S trên th tr

ng ch ng khoán .................. 47
ng ch ng khoán ............... 48

B ng 4.3: C c u n và VCSH c a các công ty ngành B S trên th tr

ng ch ng khoán .... 49

B ng 4.4: K t qu H KD c a các công ty ngành B S trên sàn ch ng khoán ....................... 52
B ng 4.5: T s kh n ng tr lãi .............................................................................................. 53
B ng 4.6: Th ng kê mô t các bi n c a nghiên c u ................................................................ 55
B ng 4.7: Các bi n và ph

ng pháp c a mô hình kho n ph i tr ng n h n ........................... 55

B ng 4.8: Các bi n và ph

ng pháp c a mô hình kho n ph i thu .......................................... 56

B ng 4.9: Ma tr n t

ng quan mô hình kho n ph i tr ng n h n ........................................... 56

B ng 4.10: Ma tr n t

ng quan mô hình kho n ph i thu - l n đ u ......................................... 57


NHNN:

Ngân hàng nhà n

NHTM:

Ngân hàng th

B S:

B t đ ng s n

TDTM:

Tín d ng th

HOSE:

S giao d ch ch ng khoán thành ph H Chí Minh

HNX:

S giao d ch ch ng khoán Hà N i

TS:

Tài s n

TSNH:


nh h

ng đ n tín d ng th

công ty kinh doanh b t đ ng s n niêm y t trên th tr
đ

c th c hi n trong giai đo n khó kh n c a th tr

Nghiên c u đ

ng m i c a các

ng ch ng khoán Vi t Nam”

ng B S Vi t Nam (2010 - 2014).

c th c hi n qua 2 giai đo n: nghiên c u s b và nghiên c u chính

th c cùng v i vi c s d ng ph n m m th ng kê SPSS.18 đ x lý s li u, quá trình x
lý s li u đ
h

c th c hi n hai l n, l n 1 ch y h i qui đ xác đ nh các y u t nào nh

ng đ n TDTM và l n 2 ch y h i qui đ xác đ nh m c đ

đ n TDTM, nghiên c u đ

nh h

h i qui nh sau:
Y = 0,496 + 1,125DTIEN – 0,017QMO - 0,006DTHU + 0,250KPTHU + 0,138TSNH 0,512NODH + 0,214LVAY

i v i các y u t tác đ ng đ n cung c p TDTM c a các công ty kinh doanh B S
niêm y t trên th tr

ng ch ng khoán Vi t Nam đ

th c hi n v i 6 y u t đ

c th c hi n hai l n: L n đ u đ

c

c xác đ nh t k t qu nghiên c u s b cho ra k t qu có 4

y ut

nh h

ng đ n cung c p TDTM c a các công ty kinh doanh B S niêm y t trên

th tr

ng ch ng khoán Vi t nam là: T ng tr

ng doanh thu (DTHU); Dòng ti n ho t

đ ng (DTIEN); Quy mô công ty (QMO) và T l v n ch s h u/t ng tài s n (VCSH).
L n cu i cùng đ



CH

NG 1

GI I THI U NGHIÊN C U
1.1. TÍNH C P THI T C A

TÀI

Sau th i gian đóng b ng thì t n m 2014 th tr
sôi n i tr l i.

ng B S d n m lên và ho t đ ng

i u đó đ t ra nhu c u v v n là r t l n và đ

c huy đ ng t nhi u

ngu n khác nhau nh vay ngân hàng, v n FDI, phát hành c phi u,…. Ch tính n m
2014 v n FDI đ vào ngành B S đ ng th hai trong s các l nh v c thu hút đ u t
tr c ti p n

c ngoài, tính đ n gi a tháng 12/2014 có 35 d án đ u t đ ng ký m i v i

t ng ngu n v n đ u t đ ng ký c p m i và t ng thêm là 2,54 t USD, t
12,6% t ng v n đ u t đ ng ký (ngu n: C c

ut n

các qu c gia phát tri n, nó có ý

c hai quan đi m vi mô và v mô. V m t kinh t vi mô có ý

ngh a r ng đây là m t trong nh ng kênh huy đ ng v n c n thi t b sung v n l u đ ng
cho t t c các lo i hình doanh nghi p trên toàn th gi i, còn ý ngh a v m t kinh t v
mô là có nh h

ng quan tr ng đ n c ch đi u ch nh chính sách ti n t c a qu c gia.

T đó, TDTM t lâu đã là m i quan tâm c a các nhà nghiên c u và g n đây vi c ti p
c n ngu n TDTM đ

c các nhà kinh doanh quan tâm nhi u h n. Quan h TDTM đ

c

hình thành trong đi u ki n hàng hóa c a doanh nghi p th a v n là nhu c u c a doanh
nghi p thi u v n, n u quan h mua bán ch u đ
đ nh thì c hai đ u có l i.

c th c hi n trong m t th i h n nh t

ây là m t trong nh ng hình th c huy đ ng v n mang l i
1


hi u qu cao cho doanh nghi p, thúc đ y giao d ch mua bán trên th tr

ng nh m đ y


i bán (n u có). M c dù ch a phát tri n nh các hình th c tín d ng khác

nh ng do có nh ng u th riêng nên TDTM v n càng ngày càng đ

c a chu ng.

Trong khi lúc đ u TDTM ch đ n gi n là m i quan h mua bán ch u gi a nh ng ng
s n xu t kinh doanh v i nhau trên c s tin t
c a các bên tham gia đ

i

ng l n nhau, d a trên uy tín mà l i ích

c đ m b o. Th c t t i Vi t Nam hi n nay TDTM đã t n t i

trong ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p, m c dù có s t n t i đó nh ng
đ n th i đi m hi n t i TDTM v n ch a phát tri n t i các doanh nghi p nói chung và c
th

các công ty B S trên sàn giao d ch ch ng khoán Vi t Nam. Vì v y, TDTM ch a

đ

c các công ty B S trên sàn giao d ch ch ng khoán Vi t Nam xem là công c huy

đ ng v n hi u qu nên ít quan tâm kênh huy đ ng v n này m c dù nhu c u v n c a
ngành còn r t l n.
V i mong mu n góp ph n giúp các công ty B S niêm y t trên sàn ch ng khoán


này trong t ng th i đi m khác nhau, đi n hình trong s đó có th k đ n các nghiên
c u sau đây:
Khan (2012): Nghiên c u v nh ng y u t quy t đ nh kho n ph i thu và kho n
ph i tr

doanh nghi p ngành D t Pakistan, s d ng s li u tài chính k toán c a 151

công ty niêm y t trên sàn ch ng khoán Karachi giai đo n 2004 - 2009. Các k t qu c a
mô hình h i qui đa bi n ch ra r ng các kho n ph i thu ch u tác đ ng cùng chi u c a
dòng ti n ho t đ ng, quy mô công ty, chi phí s d ng v n và t ng tr
còn chính sách phân bi t giá tác đ ng ng
h

c chi u. Trong khi đó, các y u t

nh

ng cùng chi u đ n các kho n ph i tr là m c cung TDTM, quy mô c a công ty,

dòng ti n ho t đ ng, lãi su t th tr
ng

ng doanh thu,

ng, còn y u t t ng tr

ng doanh thu có tác đ ng

c chi u.

, ph

ng pháp h i qui đ

c a các công ty s n xu t

n

c s d ng đ xác đ nh các y u t tác đ ng đ n TDTM
n đ . K t qu nghiên c u cho th y:

i v i kho n ph i

thu thì các bi n t l tài s n c đ nh/t ng tài s n, t l tài s n l u đ ng/doanh thu và
quy mô công ty có t

ng quan thu n, còn các bi n t l l i nhu n/doanh thu, hàng t n

kho/doanh thu và n vay ngân hàng/doanh thu có t
ph i tr các bi n có t

ng quan ngh ch;

i v i kho n

ng quan thu n là t l hàng t n kho/doanh thu, t l tài s n l u

đ ng/doanh thu và t l vay ngân hàng/doanh thu, các bi n còn l i có t

3

23 công ty

Balan và 35 công ty

ch ng minh các y u t

nh h

Hungary trong giai đo n 1991 - 1997, tác gi đã

ng đ n TDTM c a các công ty

kho n ph i thu và kho n ph i tr , nghiên c u c ng đ

c hai khía c nh

c th c hi n theo hai h

th i gian ho t đ ng và th i gian IPO c a các công ty nh ng k t qu thu đ

ng là

c có nhi u

đi m không gi ng v i các nghiên c u khác.
Lê Kh

ng Ninh, Cao V n H n (2013): Tín d ng th

ch u v t t nông nghi p c a nông h

nh h

ng t i l

ng t i kh n ng s d ng

c áp d ng đ phân tích các y u t

s d ng TDTM và mô hình h i qui tuy n tính đa bi n đ
y ut

đa

nh h

ng t i kh n ng

c v n d ng đ phân tích các

ng v n TDTM c a trang tr i. K t qu nghiên c u ch ra r ng

giá tr tài s n, ti t ki m bi n đ ng ng

c chi u đ n l

chi phí thì tác đ ng cùng chi u đ n TDTM.

4

ng TDTM. Y u t l i nhu n,

ng ch ng khoán Vi t Nam.

ng m c đ

nh h

ng c a các y u t tác đ ng đ n TDTM c a các

công ty kinh doanh B S niêm y t trên th tr

ng ch ng khoán Vi t Nam.

Th ba, đ xu t m t s hàm ý chính sách nh m phát tri n TDTM đ i v i các
công ty kinh doanh B S niêm y t trên th tr

ng ch ng khoán Vi t Nam.

1.3.2. Câu h i nghiên c u
(1) Các y u t nào nh h
y t trên th tr

ng đ n TDTM

các công ty kinh doanh B S niêm

ng ch ng khoán trong giai đo n hi n nay?

(2) M c đ

nh h


ng nghiên c u là TDTM và các y u t

nh h

ng đ n TDTM

c hai khía

c nh: lý thuy t và th c ti n có th áp d ng cho các công ty kinh doanh B S niêm y t
trên th tr

ng ch ng khoán Vi t Nam. C th là:

- Lý thuy t v tín d ng và TDTM.
- Các nghiên c u tr
y t trên th tr

it

nh h

ng đ n TDTM c a các công ty niêm

ng ch ng khoán.

- Các y u t
trên th tr

c v các y u t


hai h

ng là cung c p TDTM

(kho n ph i thu) và s d ng TDTM (kho n ph i tr ). Nh v y nghiên c u này c ng
đ

c th c hi n đ i v i các kho n ph i tr ng n h n (s d ng TDTM) và các kho n

ph i thu (cung c p TDTM).
- Ph m vi th i gian: Th i gian s li u đ
n m, t 01/01/2009 – 31/12/2014.
6

c thu th p ph c v cho nghiên c u là 6


- Ph m vi không gian: M u kh o sát bao g m 56 công ty ngành B S trên th
tr

ng ch ng khoán Vi t Nam (HOSE và HNX).
NG PHÁP NGHIÊN C U

1.5. PH

tài s d ng ch y u các ph
- Ph

ng pháp đ nghiên c u là:


ng pháp nghiên c u đ nh l

- Nghiên c u s b là m t nghiên c u đ nh tính đ

c th c hi n

ng, c th :

c th c hi n b ng k thu t

th o lu n nhóm t p trung v i 2 nhóm (01 nhóm 08 chuyên viên tài chính c a các công
ty B S; 01 nhóm 08 công ty có cung c p TDTM cho các công ty kinh doanh B S)
theo dàn bài th o lu n đ
t

nh h

c tác gi chu n b tr

c (ph l c 1), nh m xác đ nh các y u

ng đ n TDTM và l a ch n mô hình đo l

c a các công ty kinh doanh B S niêm y t trên th tr

ng các y u t tác đ ng TDTM
ng ch ng khoán Vi t Nam.

- Nghiên c u chính th c là m t nghiên c u đ nh l

giao d ch ch ng khoán thành ph H Chí Minh và Hà N i. Vì th , nghiên c u góp
ph n vào vi c h th ng hóa, xây d ng khung lý thuy t và là tài li u tham kh o cho các
nghiên c u ti p theo trong cùng l nh v c nghiên c u.
V m t th c ti n, nghiên c u cung c p thông tin cho c quan qu n lý trong
ho ch đ nh chính sách liên quan đ n đ tài nghiên c u. Nghiên c u đã xem xét TDTM
c a các công ty kinh doanh B S b tác đ ng b i nh ng y u t nào và đ nh l

ng m c

đ tác đ ng c a m i y u t đ n TDTM nh th nào. T đó giúp nhà lãnh đ o các công
ty kinh doanh B S có cái nhìn t ng quát h n v TDTM, góp ph n vào vi c ho ch
đ nh chính sách huy đ ng v n các công ty, c ng nh vi c cung c p TDTM cho khách
hàng.
C C C A LU N V N

1.7. B

Nghiên c u đ

c th c hi n và trình bày thành 05 ch
CH

Ch
tiêu, ph

ng nh sau:

NG 1: GI I THI U NGHIÊN C U

ng này t p trung gi i thi u các n i dung t ng quan c a đ tài.


pháp nghiên c u, t vi c thi t k nghiên c u đ n quá trình thu th p s li u và ph

ng

pháp phân tích s d ng cho nghiên c u.
8


CH
Tr

NG 4: K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N

c khi trình bày l n l

t các k t qu nghiên c u, ti n hành phân tích và ki m

đ nh các gi đ nh mô hình đ đ t m c tiêu nghiên c u, ch

ng này s trình bày đ c

đi m c a các công ty kinh doanh B S niêm y t trên th tr

n ch ng khoán Vi t Nam

và m t s thông tin v m u nghiên c u. Sau cùng là th o lu n k t qu nghiên c u đ t
đ

c.


cùng v i b c c c a nghiên c u làm c s trình bày cho các ch

9

ng ti p theo.


CH
C
2.1 NH NG V N

C

S

NG 2

LÝ THUY T

B N V TÍN D NG VÀ TÍN D NG TH

NG M I

2.1.1 Khái ni m, phân lo i và vai trò c a tín d ng
2.1.1.1 Khái ni m tín d ng
Cho đ n nay v n còn nhi u khái ni m v tín d ng nh :
Tín d ng xu t phát t ch Credit trong ti ng Anh - có ngh a là lòng tin, s tin
c y, s tín nhi m. Tín d ng đ



ng giá tr l n h n giá tr tài s n bên này đã trao (Lê ình H c, 2012)

Tín d ng là m i quan h trong đó m t ng
d ng m t l

i chuy n qua ng

i khác quy n s

ng giá tr ho c hi n v t nào đó v i nh ng đi u ki n nh t đ nh mà hai bên

th a thu n (Tr n Huy Hoàng, 2011).
Tóm l i, tín d ng là quan h vay m
ng

i có v n và ng

n, s d ng v n l n nhau gi a hai ch th là

i có nhu c u s d ng v n, trong đó ng

l c tài chính (chuy n giao t m th i) cho ng

i có v n cung c p ngu n

i có nhu c u s d ng v n nh ng không

ph i hoàn tr ngay l p t c, mà s tr l i sau m t th i gian cùng v i m t kho n phí nh t
đ nh sau cho giá tr thanh toán l n h n giá tr đã cung c p.

ng m i.

c và tín d ng ngân hàng là các hình th c tín d ng

ng m i là hình th c tín d ng phi chính th c

2.1.1.3 Vai trò c a tín d ng
Theo Nguy n Qu c Khánh, Nguy n Th M Dung (2012) thì tín d ng th c hi n
b n vai trò sau:
- Thúc đ y s n xu t kinh doanh phát tri n: tín d ng là ngu n cung ng v n, t p
trung v n h u hi u và thúc đ y tích t v n cho các đ n v , t ch c kinh t . C th , đ i
v i doanh nghi p, tín d ng cung ng v n dài h n và v n ho t đ ng đ phát tri n s n
xu t kinh doanh; đ i v i công chúng, tín d ng là c u n i gi a ti t ki m và đ u t ; còn
đ i v i toàn xã h i, tín d ng làm t ng hi u su t s d ng đ ng v n.
- Góp ph n n đ nh ti n t , n đ nh giá c và ki m ch , ki m soát l m phát: tín
d ng làm t ng t c đ luân chuy n hàng hóa và ti n v n, làm gi m l

ng ti n trong l u

thông, thông qua vi c thi t l p các m i quan h cân đ i gi a ti n và hàng tín d ng t o
11


s

n đ nh cho h th ng giá c , góp ph n giúp nhà n

trong l u thông, gi i quy t đ

c thu hút s l


2.1.2.1 Khái ni m
Tín d ng th

ng m i (Trade Credit) là hình th c tín d ng trong đó ng

(nhà cung c p) đ ng ý cho ng

i bán

i mua tr ch m giá tr hàng hoá đã mua trong m t

kho ng th i gian nh t đ nh (Howorth và Reber, 2003, Pike và Cheng, 2001; Wilson và
Summers, 2002).
Tín d ng th

ng m i hay tín d ng hàng hóa là lo i hình tín d ng không chuyên

nghi p, ph n ánh quan h tín d ng gi a các nhà s n xu t kinh doanh v i nhau, đ
bi u th d

c

i các hình th c mua bán ch u hàng hóa, d ch v nh m giúp cho quá trình

s n xu t kinh doanh đ

c di n ra liên t c (Nguy n Qu c Khánh, Nguy n Th M

Dung, 2012)