MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐỐI NGOẠI VÀ
BẢO VỆ TỔ QUỐC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Mối quan hệ giữa công tác đối ngoại và nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc là mối quan
hệ mật thiết gắn bó chặt chẽ, tác động và hỗ trợ lẫn nhau. Mỗi giai đoạn lịch sử
khác nhau thì yêu cầu, nội dung và sự thể hiện mối quan hệ này có sự khác nhau.
Trong công cuộc đổi mới đất nước của Việt Nam, quan hệ giữa công tác đối ngoại
và nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc càng trở nên chặt chẽ khăng khít, đối ngoại ngày càng
đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển sức mạnh tổng hợp quốc gia,
trong chiến lược bảo vệ Tổ quốc trên nền tảng tư duy mới của Đảng về bảo vệ Tổ
quốc trong thời kỳ đổi mới.
1. Những vấn đề chung về đối ngoại và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa
ở Việt Nam hiện nay.
1.1. Quan điểm đối ngoại của Đảng, Nhà nước ta hiện nay.
Đối ngoại là toàn bộ các mục tiêu, nhiệm vụ, nguyên tắc, phương châm,
phương hướng chỉ đạo hoạt động đối ngoại của Đảng, Nhà nước, của các tổ chức,
đoàn thể chính trị - xã hội, của toàn dân và của cả cá nhân khi tham gia hoạt động
quốc tế nhằm bảo đảm an ninh quốc gia, xây dựng và phát triển đất nước, nâng cao
vị thế của quốc gia dân tộc mình trên trường quốc tế.
Trên nền tảng Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại
gắn với đặc điểm tình hình thế giới, khu vực và những bài học rút ra từ kinh
nghiệm thực tiễn. Đảng Cộng sản Việt Nam luôn sáng suốt đề ra chiến lược, sách
lược đối ngoại cụ thể và đạt được nhiều thành tựu to lớn, nhất là trong hai cuộc
kháng chiến chống thực dân Pháp và Đế quốc Mỹ xâm lược, góp phần to lớn vào
sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Bước vào thập niên 80 của thế kỷ XX, tình hình thế giới, khu vực và trong
nước có sự biến động to lớn, Đảng ta đã có sự chuyển biến căn bản về nhận thức
1


trên các lĩnh vực, trong đó có đổi mới tư duy đối ngoại với cách tiếp cận toàn diện
hơn, coi thế giới như môi trường tồn tại, phát triển của đất nước. Cũng từ đó, gắn với

quyền lợi dân tộc, và luôn gắn lợi ích giai cấp với lợi ích dân tộc. Đồng thời còn
thể hiện tính trách nhiệm cao trước sự nghiệp cách mạng thế giới vì các mục tiêu
cao cả của nhân loại hướng tới hòa bình, phát triển, công bằng và tiến bộ xã hội.
Về nhiệm vụ của công tác đối ngoại:
Văn kiện Đại hội XI của Đảng khẳng định: “Nhiệm vụ của công tác đối ngoại là
giữ vững môi trường hòa bình, thuận lợi cho đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa,
bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ; nâng cao vị thế
của đất nước; góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân
chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới” 2. Điểm mới về nhiệm vụ của công tác đối ngoại
trong Văn kiện Đại hội XI so nhiệm vụ của công tác đối ngoại trong văn kiện Đại hội X
là xác định nhiệm vụ nhất quán trong đường lối, chính sách đối ngoại thời kỳ đổi mới là
phục vụ các mục tiêu quốc gia về phát triển, an ninh “bảo vệ vững chắc độc lập, chủ
quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ” và “nâng cao vị thế đất nước”. Nhiệm vụ đối
ngoại này cho thấy rõ yêu cầu đối với công tác đối ngoại trước hết phải là phải phấn
đấu cho sự nghiệp xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc. Mặt khác, nó
đáp ứng những phát triển mới của tình hình đất nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế
toàn diện và sâu rộng, với những thuận lợi và những khó khăn thách thức mới. Đồng
thời khẳng định vai trò quan trọng của công tác đối ngoại trong sự nghiệp bảo vệ độc
lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của đất nước và góp phần nâng cao vị thế
của Việt Nam trên trường quốc tế. Đối ngoại phải xuất phát từ lợi ích tối cao của dân
tộc là vì một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa giàu mạnh và ngày càng có ảnh hưởng
rộng rãi trên thế giới.
Các nguyên tắc hoạt động đối ngoại:
Nhằm tiếp tục mở rộng, nâng cao hiệu quả các hoạt động đối ngoại, tiếp tục
đưa các mối quan hệ quốc tế vào chiều sâu, ổn định và bền vững, Đại hội XI khẳng
định các nguyên tắc cơ bản, xuyên suốt đối với toàn bộ hoạt động đối ngoại của
2

Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn Kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, H. 2011, tr .236.
3

Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn Kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, H. 2011, tr 237.
Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn Kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, H. 2001, tr 43.
4


tác quốc tế trên các lĩnh vực khác”5. Trước bối cảnh mới của tình hình quốc tế, Đại
hội XI đã phát triển chủ trương này thành “chủ động và tích cực hội nhập quốc
tế”. Với chủ trương này, nội hàm của hội nhập quốc tế không còn bó hẹp ở lĩnh
vực kinh tế mà mở rộng ra tất cả các lĩnh vực khác, kể cả chính trị, văn hóa, xã hội,
quốc phòng - an ninh...
Là thành viên có trách nhiệm trước cộng đồng quốc tế
Từ đường lối đối ngoại mở cửa ban đầu là “Việt Nam muốn là bạn với tất cả
các nước trên thế giới” (Ðại hội Ðảng lần thứ VII, lần thứ VIII), đến Đại hội IX,
phương châm của Đảng đã chuyển sang tư thế chủ động hơn là “Việt Nam sẵn
sàng là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế”. Trạng thái
“sẵn sàng” đó đã được chuyển sang việc khẳng định chắc chắn trên cơ sở thế và
lực mới của đất nước ở Đại hội X là Việt Nam là bạn, đối tác tin cậy của các nước
trong cộng đồng quốc tế, tham gia tích cực vào tiến trình hợp tác quốc tế và khu
vực. Đến Đại hội XI, quan điểm đó được phát triển thêm một bước mới, khẳng
định việc Việt Nam không chỉ tham gia tích cực mà còn đóng vai trò là thành viên
có trách nhiệm trước cộng đồng quốc tế, phấn đấu vì hòa bình và phát triển bền
vững. Đây là sự hoàn chỉnh và bổ sung góp phần củng cố hơn nữa lòng tin cho các
đối tác nước ngoài khi thiết lập quan hệ và triển khai hợp tác với các nước trên tất cả
các lĩnh vực, cũng như trước cộng đồng quốc tế. Đồng thời thể hiện bước trưởng
thành của ngoại giao Việt Nam với sự tham gia ngày càng tích cực, chủ động, có
trách nhiệm của nước ta tại các cơ chế, tổ chức, diễn đàn khu vực, đa phương và
toàn cầu (ngoại giao đa phương), góp phần củng cố, nâng cao vị thế của Việt Nam
trên trường quốc tế, bổ sung, hỗ trợ hiệu quả cho ngoại giao song phương.
Là thành viên có trách nhiệm trước cộng đồng quốc tế, Việt Nam luôn luôn sẵn
sàng, tích cực phát huy vai trò và chủ động tham gia mọi hoạt động của cộng đồng quốc

ứng vạn biến” nhằm mục đích quan hệ đôi bên cùng có lợi, cùng phát triển.

6


Về phương hướng hoạt động đối ngoại là: “Triển khai đồng bộ, toàn diện
hoạt động đối ngoại; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế; nâng cao hiệu quả các
hoạt động đối ngoại, tiếp tục đưa các mối quan hệ quốc tế vào chiều sâu”6.
1.2. Tư duy mới của Đảng ta về bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ
nghĩa
Cũng như đối ngoại và các lĩnh vực khác của đời sống xã hội, tư duy về bảo
vệ Tổ quốc của Đảng ta cũng từng bước được hoàn thiện. Đặc biệt sau khi chiến
tranh lạnh kết thúc, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu tan rã, cục
diện thế giới đã có những biến đổi cực kỳ sâu sắc, phong phú, phức tạp, mau lẹ và
khó lường. Đối tác, đối tượng của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của
chúng ta cũng có những đặc điểm mới, biến động mới, khác trước. Cùng với quá
trình đổi mới đi vào chiều sâu và phát triển toàn diện, tình hình trong nước cũng
xuất hiện nhiều đặc điểm mới với cả thời cơ lớn và những thách thức gay gắt, nguy
cơ mới.
Nhận thức kịp thời và sâu sắc những vấn đề trên, Nghị quyết Hội nghị Trung
ương 8 (Khóa IX) về “Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới” đã khẳng
định một hệ thống quan điểm mới của Đảng ta về bảo vệ Tổ quốc với 6 nội dung
không tách rời nhau: “Một là, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất
toàn vẹn lãnh thổ; Hai là, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ
nghĩa; Ba là, bảo vệ sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
nước; Bốn là, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc; Năm là, bảo vệ an ninh chính trị,
trật tự an toàn xã hội và nền văn hóa; Sáu là, giữ vững ổn định chính trị và môi
trường hòa bình, phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa”.
Để đạt được mục tiêu của Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới,
Nghị quyết nhấn mạnh cần phải thực hiện tốt 6 nhiệm vụ cơ bản:

đất nước; bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc; bảo vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn xã
hội và nền văn hóa; giữ vững ổn định chính trị và môi trường hòa bình, phát triển đất
nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa; chủ động ngăn chặn, làm thất bại mọi âm

8


mưu và hành động chống phá của các thế lực thù địch đối với sự nghiệp cách mạng
của nhân dân ta. Đó là mục tiêu lâu dài.
Về quan điểm chỉ đạo:
Thứ nhất, nhận thức và giải quyết tốt vấn đề đối tác và đối tượng. Trung ương
đặc biệt nhấn mạnh: những ai tôn trọng độc lập, chủ quyền của ta là đối tác. Những
ai chống phá ta đều là đối tượng đấu tranh. Trung ương chỉ rõ: Cần có cách nhìn
biện chứng trong xử lý các tình huống. Bởi vì, trong đối tác có mặt là đối tượng;
trong đối tượng có mặt là đối tác. Trung ương nhấn mạnh tính mềm dẻo linh hoạt,
thực hiện đúng lời dạy của Bác: “cái gì có lợi cho dân thì làm, cái gì có hại cho dân
thì tránh”.
Thứ hai, nhân tố bên trong là quyết định, nhân tố bên ngoài là quan trọng; để
giữ vững hòa bình, cần cảnh giác cao, đánh bại mọi âm mưu, thủ đoạn của địch, bảo
vệ Tổ quốc từ xa, từ trong khi đất nước chưa lâm nguy, trong thời bình. Bởi vì, có
giữ vững môi trường hòa bình thì chúng ta mới phát triển kinh tế, xây dựng đất nước
thuận lợi. Đó cũng là phương cách sẵn sàng đánh bại sự xâm lăng của địch trong
mọi tình huống.
Về phương châm chỉ đạo: Nguyên tắc là phải giữ vững hòa bình, khi có bất
trắc xảy ra thì cương quyết xử lý hiệu quả; song sách lược là mềm dẻo, linh hoạt,
uyển chuyển; không để lây lan, kết hợp giáo dục với nghiêm khắc xử lý đối tượng
chủ mưu.
Như vậy, quan niệm trên là một bước tiến mới trong tư duy lý luận của Đảng
về bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, sự phát triển mới thể hiện ở những điểm sau:
Trước đây, tư duy về bảo vệ Tổ quốc của chúng ta thường chú trọng đến bảo vệ

Xác định nội lực là quyết định, ngoại lực là quan trọng. Kế thừa truyền
thống giữ nước của cha ông là “khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc, đó là
thượng sách giữ nước”, sức mạnh bên trong là nhân tố quyết định, phát triển kinh
tế là trung tâm, là một trong những nhân tố quan trọng bảo vệ Tổ quốc bảo đảm an
10


ninh, kết hợp chặt chẽ các nhiệm vụ kinh tế, quốc phòng, an ninh, đối ngoại. Đặt
vấn đề an ninh trong mối quan hệ tổng thể và toàn diện, không tách rời an ninh,
quốc phòng với các lĩnh vực khác.
Kiên trì chính sách đối ngoại hòa bình, hữu nghị rộng mở, đa dạng hóa, đa
phương hóa, sẵn sàng là bạn và đối tác tin cậy của tất cả các nước.
Phát huy sức mạnh tổng hợp để thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ
quốc.
Nội dung trên cho thấy sự cần thiết phải kết hợp chặt chẽ giữa quốc phòng an ninh - đối ngoại với kinh tế vì mục tiêu xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc
Việt Nam xã hội chủ nghĩa, thực hiện phương châm bảo vệ Tổ quốc từ xa. Trong
đó, vai trò quan trọng của đối ngoại trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã
hội chủ nghĩa được thể hiện ở chỗ, góp phần quan trọng vào việc giữ vững môi
trường hòa bình, ổn định và thuận lợi cho xây dựng, phát triển đất nước thông qua
hoạt động ngoại giao song phương và đa phương, trong đó có đấu tranh đối ngoại
và thực hiện công tác biên giới, lãnh thổ. Đối ngoại góp phần đưa quan hệ của
nước ta với các nước, đặc biệt là với các nước láng giềng và các nước lớn từng
bước đi vào chiều sâu, ổn định, bền vững; tạo “thế” trong quan hệ giữa ta với các
nước và các tổ chức trong khu vực và quốc tế, phát huy vai trò, nâng cao vị thế
quốc tế của Việt Nam, tăng cường quan hệ hiểu biết, đoàn kết, hữu nghị giữa Việt
Nam với các nước trong khu vực và trên thế giới nhằm mục tiêu tăng cường nội
lực cho quốc phòng, an ninh. Đấu tranh đối ngoại của chúng ta phải góp phần ngăn
chặn, đẩy lùi các âm mưu và hành động lợi dụng các vấn đề dân chủ, nhân quyền,
dân tộc, tôn giáo để can thiệp vào công việc nội bộ của ta nhằm thực hiện “diễn
biến hòa bình”, gây bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch.

tăng sức mạnh tổng hợp quốc gia. Vì thế, trong chiến lược phát triển sức mạnh
tổng hợp quốc gia, việc đẩy mạnh hoạt động đối ngoại để gia tăng sức mạnh tổng
hợp quốc gia; đồng thời tạo môi trường hòa bình, ổn định và lợi thế cho sự nghiệp
xây dựng, bảo vệ Tổ quốc luôn là vấn đề đặc biệt quan trọng.
Trong tình hình mới, nhận thức rõ tầm quan trọng của công tác đối ngoại
trong chiến lược phát triển sức mạnh tổng hợp quốc gia, đối với sự nghiệp xây
dựng, bảo vệ Tổ quốc, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến công tác đối ngoại,
đề ra quan điểm, chính sách đối ngoại đúng đắn, phù hợp, nhằm phát huy cao nhất
vai trò của công tác đối ngoại trong chiến lược phát triển sức mạnh tổng hợp quốc
gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá
13


độ lên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển 2011) xác định rõ đường lối đối ngoại
độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan
hệ, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế; nâng cao vị tế của đất nước; vì lợi ích
quốc gia, dân tộc, vì một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa giàu mạnh; là bạn, đối
tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế, góp phần vào sự
nghiệp hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới. Đó là
quan điểm nhất quán phản ánh phương hướng, mục tiêu và cách thức trong quá
trình hội nhập quốc tế của nước ta; thể hiện phương hướng, mục tiêu của công tác
đối ngoại đáp ứng yêu cầu của công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc trong giai
đoạn mới.
2.2. Mối quan hệ giữa mục tiêu đối ngoại với nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc xã hội chủ nghĩa.
Đây là mối quan hệ hữu cơ, biện chứng tác động qua lại lẫn nhau. Trong đó,
đối ngoại bao giờ cũng là một bộ phận của đường lối đối nội và phục vụ cho đường lối
đối nội; đường lối đối nội quy định và đặt ra mục tiêu, yêu cầu, nội đung cho đường lối
đối ngoại. Vì thế, thực chất mối quan hệ giữa mục tiêu đối ngoại với nhiệm vụ xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là mối quan hệ giữa đường lối đối ngoại

Hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Những nguy cơ chiến tranh, xung đột còn
chưa được loại bỏ trên thế giới như bạo lực ở Trung Đông, Bắc Phi, ở Sirya và
những diễn biến khó lường trên bán đảo Triều Tiên. Đông Nam Á còn gặp nhiều
khó khăn thách thức; Biển Đông vẫn chưa lặng sóng vì những tranh chấp chủ
quyền lãnh thổ... chỉ cần một hành vi thiếu trách nhiệm sẽ có thể dẫn tới xung đột,
thậm chí dẫn tới chiến tranh. Vấn đề đảm bảo độc lập, chủ quyền quốc gia, thể chế
chính trị đất nước, sự lãnh đạo của Đảng gặp nhiều khó khăn, thách thức to lớn. Để
bảo vệ chủ quyền và an ninh quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay,
công tác đối ngoại cần thực hiện nhiều nội dung, hình thức đồng bộ, trước hết cần
đổi mới và thực hiện tốt những nội dung cơ bản và chủ yếu sau:
Một là, tiếp tục thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại “độc lập, tự chủ, hòa
bình, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ, chủ động và tích
cực hội nhập quốc tế; là bạn, là đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm trong
cộng đồng quốc tế; vì lợi ích quốc gia, dân tộc, vì một nước Việt Nam xã hội chủ
nghĩa giàu mạnh”15. Thực hiện tốt phương châm “chủ động, tích cực” trong hội
nhập quốc tế; góp phần “điều chỉnh” những nội dung, định chế, thúc đẩy phương

15

Đảng Cộng sản Việt Nam,Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, NxbCTQG, H 2011, tr. 235-236.
17


hướng, mục tiêu hoạt động của tổ chức khu vực và quốc tế theo hướng có lợi nhất
cho độc lập, chủ quyền và lợi ích quốc gia dân tộc.
Hai là, đẩy mạnh công tác đối ngoại kiến tạo và củng cố môi trường hòa bình,
thuận lợi cho bảo vệ Tổ quốc. Chủ động tạo môi trường hòa bình, ổn định và lợi
thế cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Thực hiện tốt nhiệm vụ “giữ
vững môi trường hòa bình, thuận lợi cho đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa,
bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ; nâng cao vị

20


cho cách mạng tại bên đối phương, tại các nước đồng minh của đối phương, của cả
cộng đồng quốc tế, những nhóm cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, cộng
đồng xã hội tiến bộ ủng hộ Việt Nam, những nhân sĩ, các giới, nghị sĩ có thiện cảm
với nước ta. Tận dụng hoạt động của các “tổ chức xã hội độc lập”, các lực lượng
“vận động hành lang” của các cá nhân và tổ chức phi chính phủ bên nước đối
phương nhằm tạo áp lực đối với chính phủ đế quốc từ bỏ âm mưu gây chiến, hoặc từ
bỏ việc ra chính sách chống phá cách mạng Việt Nam.
Trong tình hình mới, yêu cầu bảo vệ Tổ quốc từ xa cần đẩy mạnh và nâng cao
hiệu quả đối ngoại quốc phòng, sẵn sàng tham gia các hoạt động gìn giữ hòa bình
của Liên hợp quốc. Tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc là một
hoạt động đối ngoại quan trọng, khẳng định chính sách nhất quán của Việt Nam là
chủ động, tích cực hội nhập quốc tế, sẵn sàng đóng góp một cách tích cực, có trách
nhiệm vào các công việc chung của cộng đồng quốc tế, ủng hộ các mục tiêu cao cả
của Liên hợp quốc.

KẾT LUẬN

Xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là hai nhiệm vụ
chiến lược của cách mạng việt Nam, là vấn đề có quy luật trong tiến trình cách
mạng được rút ra từ truyền thống “dựng nước đi đôi với giữ nước” của dân tộc.
Trong tình hình mới, đặc điểm thế giới, khu vực có nhiều biến chuyển mau
lẹ, phức tạp, khó lường, thế và lực của đất nước ngày càng được nâng lên; Chính
điều kiện mới đã tác động sâu sắc đến quan điểm, tư duy về bảo vệ Tổ quốc Việt
Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay. Trong đó, giải quyết mối quan hệ giữa đối ngoại
với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc có vai trò hết sức quan trọng.
21