ĐẶNG VĂN VẠN

VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

CÔNG TÁC XÃ HỘI

ĐẶNG VĂN VẠN

KHÓA 2 NĂM 2015

HỖ TRỢ VIỆC LÀM ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHIỆN MA TÚY
SAU CAI NGHIỆN TỪ THỰC TIỄN TỈNH VĨNH LONG

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

HÀ NỘI, 2017


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐẶNG VĂN VẠN

HỖ TRỢ VIỆC LÀM ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHIỆN MA TÚY
SAU CAI NGHIỆN TỪ THỰC TIỄN TỈNH VĨNH LONG
Chuyên ngành: Công tác xã hội
Mã số: 60 90 01 01


bất cứ công trình nào.
Tác giả luận văn

Đặng Văn Vạn


MỤC LỤC
MỤC LỤC....................................................................................................................5
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT....................................................................................6
DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ..................................................................................7
.......................................................................................................................................7
MỞ ĐẦU......................................................................................................................1
Chương 1....................................................................................................................12
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HỖ TRỢ VIỆC LÀM ĐỐI VỚI NGƯỜI
NGHIỆN MA TÚY SAU CAI NGHIỆN..................................................................12
Chương 2....................................................................................................................45
THỰC TRẠNG CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG HỖ TRỢ VIỆC LÀM ĐỐI VỚI
NGƯỜI NGHIỆN MA TÚY SAU CAI NGHIỆN TỪ THỰC TIỄN TỈNH VĨNH
LONG.........................................................................................................................45
2.2.1 Thực trạng người nghiện ma túy sau cai nghiện trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long 46
Tuổi, giới tính, trình độ học vấn, trình độ đào tạo nghề của người sau cai nghiện...............46
2.2.2 Việc làm của người nghiện ma túy sau cai nghiệm đã tái hòa nhập cộng đồng............49
3.3.1. Đào tạo nghề, chuyển nghề cho người sau cai nghiện ma túy.....................................78
3.3.2. Trao việc và xếp việc cho người sau cai nghiện ma túy................................................80

3.4. Một số kiến nghị..................................................................................................82
Từ nghiên cứu của mình, học viên đưa ra một số kiến nghị sau đây:.......................82
3.4.1. Đối với chính quyền địa phương và các doanh nghiệp................................................82
3.4.2. Đối với các Đoàn thể, tổ chức chính trị- xã hội............................................................83



PVS

Phỏng vấn sâu


DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Về tình hình ma túy thế giới năm 2014, có thể đưa ra một bức tranh
tổng thể về những diễn biến chính trên thị trường ma túy với nhiều loại ma
túy khác nhau, từ sản xuất đến buôn bán, các cung đường và phương thức
mới, cũng như việc tiêu thụ và sử dụng ma túy. Báo cáo đưa ra cái nhìn tổng
thể với những tiến triển gần nhất liên quan đến thuốc phiện, cô-ca-in, cần sa
và ma túy tổng hợp (am-phe-ta-min) và tác động của việc sử dụng ma túy đối
với sức khỏe, đồng thời tập trung vào việc kiểm soát tiền chất được sử dụng
trong sản xuất ma túy bất hợp pháp.
Bức tranh toàn cầu về ma túy cho thấy tỷ lệ sử dụng ma túy trên toàn
cầu vẫn tiếp diễn không có nhiều xáo trộn với khoảng 243 triệu người – tương
đương với 5% dân số thế giới ở độ tuổi từ 15 - 64 đã từng sử dụng các chất
ma túy trái phép trong năm qua. Trong khi đó số người lệ thuộc ma túy chiếm
khoảng 27 triệu người, chiếm xấp xỉ 0.6% dân số trưởng thành trên toàn cầu
hay cứ mỗi 200 người thì có một người lệ thuộc vào ma túy. Năm 2012 đã có
khoảng 200.000 trường hợp tử vong có liên quan đến ma túy.
Theo báo cáo của các nước thành viên của UNODC, số người tiêm
chích ma túy hiện là 12,7 triệu người, tương ứng với tỷ lệ 0,27% đối với dân
số trong độ tuổi 15 - 64, số người tiêm ma túy chung sống với HIV là 1,7 triệu
người. Ước tính hơn một nửa số người tiêm chích ma túy sống chung với

tâm thần và thể chất, 38% đã có tiền án, tiền sự. Mô hình cai nghiện tại Trung
tâm tốn nhiều kinh phí, hiệu quả hạn chế, tỷ lệ tái nghiện cao, từ 70 – 95%,
bên cạnh đó còn chịu nhiều sự chỉ trích của các tổ chức quốc tế về nhân quyền
cũng như về cơ sở khoa học điều trị nghiện trong Trung tâm.

2


Hầu hết các học viên đều phải chấp hành đủ 24 tháng cai nghiện tại
Trung tâm. Tại các Trung tâm cai nghiện bắt buộc, quy trình cai nghiện được
thực hiện theo thông tư 41/2010/TTLT/BLĐTBXH-BYT, ngày 31/12/2010
sau giai đoạn cắt cơn, các học viên được chăm sóc sức khỏe, điều trị các bệnh
cơ hội, tư vấn tâm lý, được tổ chức học nghề, tạo việc làm và nhiều hoạt động
khác; Tuy nhiên, do cơ sở vật chất, thiết bị dạy nghề thiếu thốn; nên hầu hết
các Trung tâm chỉ có thể dạy các nghề đơn giản như: may, mộc, làm lông mi
giả, sửa xe Honda… Do vậy, nhiều học viên khi về với gia đình cũng không
sử dụng được nghề đã học trong Trung tâm, cơ hội tìm việc làm khó khăn; tỷ
lệ tái nghiện sau khi về cộng đồng là rất cao.
Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã có những chỉ đạo nhằm nâng cao
hiệu quả công tác phòng chống ma túy như: Chỉ thị số 21- CT/TW của Bộ
Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phòng, chống
ma túy; Quyết định số 2596/QĐ-TTg ngày 27/12/2013 của Thủ tướng Chính
phủ phê duyệt đề án đổi mới công tác cai nghiện ở Việt Nam đến năm 2020;
Nghị quyết số 98/NQ-CP ngày 26/12/2014 của Chính phủ về Tăng cường
công tác phòng, chống ma túy trong tình hình mới.
Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 đã đánh dấu thêm một bước tiến
quan trọng trong lộ trình đổi mới quan điểm đối với công tác cai nghiện phục
hồi bằng việc quy định thẩm quyền ra quyết định áp dụng biện pháp xử lý
hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc thuộc tòa án nhân dân cấp
huyện (trước đây thuộc thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp huyện). Những

tôi chọn đề tài “Hỗ trợ việc làm đối với người nghiện ma túy sau cai nghiện
từ thực tiễn tỉnh Vĩnh Long ” làm luận văn thạc sĩ.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài

4


Trong thời gian qua, ở Việt Nam, đã có nhiều công trình nghiên cứu liên
quan tới vấn đề này, dưới nhiều góc độ khác nhau, có thể nêu một số đề tài
sau:
Trong đề tài nghiên cứu “Quản lý dạy nghề và giáo dục phục hồi nhân
cách cho người sau cai nghiện: vấn đề và kinh nghiệm ở Thành phố Hồ Chí
Minh” của Trần Nhu và Hồ Bá Thâm (2008). Các tác giả đã đi từ thực tế các
giải pháp quản lý, dạy nghề cho người sau cai nghiện trong chương trình 3
năm tại các trung tâm ở Tp.HCM. Từ đánh giá thực trạng, để phát hiện những
nhân tố khách quan và chủ quan, xác định rõ những khó khăn và thuận lợi
trong hoạt động quản lý dạy nghề cho người nghiện ma túy. Từ đó đưa ra các
giải pháp về hoạt động quản lý và dạy nghề cho học viên là người nghiện ma
túy có tính khả thi theo thời gian quy định (3 năm) ở các đơn vị. Đối tượng
nghiên cứu của đề tài tập trung vào giải quyết việc làm, nhu cầu việc làm cho
người nghiện ma túy của Thành phố do sở Lao động - Thương binh và Xã hội
cùng Lực lượng Thanh niên xung phong thành phố quản lý. Mặc dù nghiên
cứu trên bình diện xã hội học nhưng nghiên cứu cũng đã cho thấy thách thức
lớn nhất mà người nghiện ma túy đang phải đối mặt là vấn đề việc làm và
thỏa mãn nhu cầu việc làm cho họ. Nghiên cứu cũng đã đưa ra những giải
pháp cụ thể cho các doanh nghiệp khi sử dụng lao động là người nghiện ma
túy [17].
- Đề tài “Giải pháp hỗ trợ tạo việc làm cho người sau cai nghiện ma
túy ở nước ta hiện nay” (năm 2008) của Nguyễn Thị Lợi đã chỉ ra rằng việc
hỗ trợ tạo việc làm cho những người sau cai nghiện ma túy ở nước ta là việc

túy đều có nhu cầu việc làm. Tuy nhiên, chất lượng việc làm của người sau
cai nghiện ma túy chưa tốt là do chưa thực sự đáp ứng, phù hợp với nhu cầu,
nguyện vọng của họ. Nếu được giúp đỡ, hỗ trợ đúng nhu cầu về việc làm của
người sau cai nghiện ma túy thì công việc của họ sẽ thuận lợi hơn [10].

6


Ngoài ra còn nhiều bài viết đăng trên các tạp chí về vấn đề này với
những cách tiếp cận khác nhau. Có thể thấy rằng, các tài liệu mới chỉ đề cập
rất ít tới vấn đề việc làm và giải quyết việc làm cho người sau cai nghiện ma
túy, chưa có công trình khoa học nào đã công bố, tập trung nghiên cứu vấn đề
hỗ trợ việc làm cho những người sau cai nghiện ma tuý trong nền kinh tế thị
trường ở nước ta hiện nay.
Tuy vậy, nghiên cứu các công trình đã công bố đó, tôi cũng tham khảo
được nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn rất có giá trị đối với đề tài của mình.
Trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc những vấn đề đã được nghiên cứu trong các
công trình khoa học đó, kết hợp với khảo sát thực tế ở địa phương, tôi có thể
rút ra một số giải pháp hỗ trợ việc làm cho những người sau cai nghiện ma
tuý tỉnh Vĩnh Long hiện nay. Trong đó sẽ đi sâu vào khía cạnh thực trạng việc
làm của người sau cai nghiện ma túy, vai trò của các tác nhân như gia đình,
cộng đồng và bản thân người sau cai nghiện ma túy tác động đến khả năng tìm
kiếm việc làm và đề xuất những giải pháp theo thực tế nghiên cứu, đưa công
tác xã hội vào trợ giúp cho đối tượng là người sau cai nghiện ma túy
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễ (qua thực tiễn tỉnh Vĩnh
Long) về hỗ trợ việc làm đối với người nghiện ma túy sau cai nghiện. Từ đó
đề xuất một số biện pháp công tác xã hội trong việc hỗ trợ việc làm cho người
sau cai nghiện ma túy trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long.

5.1. Phương pháp luận nghiên cứu
- Dựa trên quan điểm của triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để
nhìn nhận, đánh giá hoạt động dịch vụ công tác xã hội đối với công tác hỗ trợ
việc làm cho NSCNMT phải xuất phát từ thực tiễn và đặt hoạt động dịch vụ

8


công tác xã hội đối với NSCNMT trong mối quan hệ chặt chẽ với các yếu tố
khách quan và chủ quan.
- Thuyết nhu cầu: Tiếp cận theo nhu cầu của NSCNMT là cách tiếp cận
dựa trên việc đáp ứng tốt nhất các dịch vụ công tác xã hội đối với các nhu cầu
của NSCNMT. Đây là những điều kiện đảm bảo cho sự phát triển của
NSCNMT. Vận dụng thuyết nhu cầu của A.Maslow trong nghiên cứu chúng
tôi tìm hiểu các nhu cầu của NSCNMT tại Trung tâm Điều trị nghiện ma túy
tỉnh Vĩnh Long và xem xét việc bảo đảm các nhu cầu đó như thế nào qua việc
cung cấp dịch vụ công tác xã đối với nhóm đối tượng này tốt hay chưa, vì sao.
- Thuyết vai trò: Đối với cán bộ, NVCTXH cung cấp dịch vụ CTXH cho
NSCNMT, vai trò thể hiện ở việc tổ chức, thực hiện, quản lý, điều phối dịch
vụ công tác xã hội đối với NSCNMT: Sàng lọc, chẩn đoán, đánh giá nhu cầu,
lập kế hoạch, tổ chức thực hiện; tham vấn; trị liệu; tuyên truyền giáo dục nâng
cao nhận thức; vận động, kết nối, giới thiệu nguồn lực dịch vụ trợ giúp; biện
hộ, bảo vệ chính sách.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Trong phạm vi đề tài nghiên cứu này tôi chủ yếu sử dụng các phương
pháp nghiên cứu sau:
5.2.1. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
Là phương pháp thu thập thông tin thông qua việc sử dụng một bảng
hỏi soạn sẵn, người điều tra phát bảng hỏi, hướng dẫn cách trả lời, người được
hỏi sẽ tự mình ghi câu trả lời ra phiếu bảng hỏi. Điều tra viên thu lại và xử lý.

vụ của công tác xã hội đối với người nghiện ma túy, các yếu tố tác động đến
công tác xã hội đối với hỗ trợ việc làm cho người nghiện ma túy sau cai
nghiện. Cơ sở lý luận này góp phần bổ sung và hoàn thiện các vấn đề lí luận
về công tác xã hội đối với người nghiện ma túy.
6.2. Về mặt thực tiễn

10


Từ thực tế hỗ trợ việc làm đối với người nghiện ma túy sau cai nghiện tại
tỉnh Vĩnh Long, nghiên cứu đề xuất một số biện pháp nâng cao hiệu quả hỗ
trợ việc làm đối với người nghiện ma túy sau cai nghiện nhìn từ góc độ công
tác xã hội.
Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu góp phần giúp nhân viên công tác xã
hội, thúc đẩy sự thành công tìm kiếm việc làm cho người sau cai trên địa bàn
tỉnh Vĩnh Long trong điều kiện nguồn lực và hoàn cảnh thực tế.
Những kết quả nghiên cứu của đề tài có thể được sử dụng làm tài liệu
tham khảo cho người làm nghề CTXH, cán bộ quản lý nghiên cứu hoạch định
chính sách và chỉ đạo thực tiễn về tạo việc làm cho người sau cai nghiện
không chỉ trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long mà còn phù hợp với điều kiện và tình
hình ở mỗi địa phương, góp phần đẩy mạnh công tác phòng chống ma túy,
làm giảm tỷ lệ tái nghiện và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nói chung.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu, nội dung luận văn có 3
chương:
Chương 1: Những vấn đề lý luận về hỗ trợ việc làm đối với người nghiện
ma túy sau cai nghiện
Chương 2: Thực trạng hỗ trợ việc làm đối với người nghiện ma túy sau
cai nghiện từ thực tiễn tỉnh Vĩnh Long
Chương 3: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả hỗ trợ việc làm đối với

tác dụng làm thay đổi trạng thái ý thức và sinh lý của người đó ( Ma túy thiên
12


nhiên: thuốc phiện, cần sa, cây cô ca,...; Ma túy bán tổng hợp: heroin; Ma túy
tổng hợp: methamphetamine(ma túy đá), estasy(thuốc lắc),...)
- Nghiện ma tuý
Khi dùng ma túy lần đầu, người ta thấy có cảm giác lâng lâng, dễ chịu
và thèm muốn dùng lại. Ma túy vào cơ thể vài lần sẽ tác động đến cơ quan
cảm thụ, gây trạng thái quen thuốc, nếu không dùng tiếp sẽ rất khó chịu, đau
đớn, vật vã…, thèm muốn được dùng lại và trở nên nghiện ma tuý. Do đó,
nghiện ma tuý, nếu hiểu theo nghĩa rộng thì đó là tình trạng một bộ phận
trong xã hội gồm những người có thói quen dùng các chất ma tuý. Còn theo
nghĩa hẹp thì nghiện ma túy là sự lệ thuộc của con người cụ thể đối với các
chất ma tuý, làm cho con người ta không thể quên và từ bỏ được ma tuý.
Hiện nay có rất nhiều khái niệm khác nhau về “nghiện ma tuý”, nhưng
chưa có một khái niệm đầy đủ và thống nhất. Tuy nhiên, theo Tổ chức Y tế
Thế giới (WHO) “Nghiện ma tuý là trạng thái nhiễm độc chu kỳ hay mãn tính
có hại cho cá nhân và xã hội do dùng lặp lại một chất ma túy tự nhiên hay
tổng hợp” [01, tr.4].
- Cai nghiện ma tuý
Với những hậu quả, tác hại mà ma túy gây ra cho người nghiện và gia
đình, xã hội… thì tất yếu phải có hoạt động cai nghiện ma tuý, đó là biện
pháp giúp người nghiện ma tuý thông qua chữa trị để từ bỏ ma tuý, phục hồi
sức khoẻ tinh thần và tái hoà nhập cộng đồng. Thực chất “cai nghiện ma tuý”
là quá trình giải quyết sự rối loạn ba yếu tố của người nghiện (trạng thái tâm
sinh lý, nhận thức và hành vi).
Liên hợp quốc đưa ra định nghĩa: cai nghiện là một biện pháp tổng hợp
gồm các tác động về y học, pháp luật, giáo dục học, đạo đức…nhằm điều trị
giúp người nghiện ma túy cắt các hội chứng cai nghiện, phục hồi sức khoẻ và

nhiễm độc ma túy mãn tính, suy nhược toàn thân, cơ thể gầy dét do suy kiệt
14


hoặc phù nề do suy dinh dưỡng, rối loạn sinh học, thức đêm ngủ ngày, sức
khỏe giảm sút rõ rệt. Người nghiện ma túy bị suy giảm sức lao động, giảm
hoặc mất khả năng lao động và khả năng tập trung trí óc, sử dụng ma túy quá
liều có thể tử vong.
• Gây tổn hại về tinh thần: Người nghiện thường có hội chứng quên,
hội chứng loạn thần kinh sớm ( ảo giác, hoang tưởng, kích động...) và hội
chứng loạn thần kinh muộn ( Các rối loạn về nhận thức, cảm xúc, về tâm tính,
các biến đổi về nhân cách đăc trung cho người nghiện ma túy). Ở trạng thái
loạn thần kinh sớm, người nghiện ma túy có thể có những hành vi nguy hiểm
cho bản thân và người xung quanh.
• Gây tổn hại về kinh tế: Sử dụng ma túy tiêu tốn nhiều tiền bạc. Khi đã
nghiện, Người nghiện luôn có xu hướng tăng liều lượng sử dụng, chi phí về
tiền của ngày càng lớn, dẫn đến họ bị cạn kiệt về kinh tế.
+ Đối với gia đình người nghiện: Nghiện ma tuý và tái nghiện ma túy
khiến gia đình người nghiện bị điêu đứng về kinh tế: người nghiện lần lượt
đem tiền bạc, của cải trong gia đình đi đổi lấy ma tuý, đẩy đời sống gia đình
đi vào đổ vỡ, mâu thuẫn, xung đột sâu sắc và bần cùng.
+ Đối với nền kinh tế: Ma tuý gây ảnh hưởng đến kinh tế xã hội một
cách nặng nề. Theo thống kê của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội thì
đến cuối năm 2014 cả nước có khoảng 204.400 người nghiện có hồ sơ quản
lý, nếu trung bình một ngày người nghiện dùng hai tép heroin (mỗi tép giá
50.000đ) thì một năm tổng số người nghiện đã tiêu tốn khoảng 3.679 tỷ đồng.
Khi số lượng người nghiện trên tái nghiện thì số tiền tiêu phí sẽ lớn hơn rất
nhiều. Ngoài ra, hàng năm ngân sách nhà nước phải chi hàng trăm tỷ đồng
cho công tác cai nghiện phục hồi, phòng chống tái nghiện, trả lượng cho đội
ngũ cán bộ làm công tác phòng chống tệ nạn ma tuý, chưa kể tiền của gia đình

gia hoạt động trong các trung tâm quản lý sau cai nghiện [3, tr.63].
16


Hiện nay, theo Nghị định 94/2009/NĐ-CP, ngày 26 tháng 10 năm 2009
của chính phủ về việc quy định chi tiết thi hành luật sửa đổi, bổ sung một số
điều của luật phòng, chống ma túy về quản lý sau cai nghiện ma túy, khi nói
đến Người nghiện ma túy sau cai nghiện là nói đến học viên cai nghiện trong
các Trung tâm quản lý sau cai nghiện và cả những người nghiện ma túy sau
cai nghiện tại cộng đồng có thể tiếp tục điều trị nghiện bằng hình thức dùng
thuốc điều trị thay thế Methadone [4, Điều 5, khoản 1 điều 17].
Như vậy, Người nghiện ma túy sau cai nghiện là người từng sử dụng và
lệ thuộc vào ma túy, vừa trải qua quá trình cai nghiện phục hồi. Trong quá
trình đó, họ đã được hỗ trợ hàng loạt các liệu pháp về y tế, tâm lý, xã hội...làm
cho chức năng tâm sinh lý được phục hồi. Quá trình cai nghiện phục hồi giúp
họ cắt cơn giải độc và trị liệu nhận thức, hành vi. Đây là giai đoạn quan trọng
để Người nghiện ma túy sau cai nghiện cần loại bỏ sự lệ thuộc vào ma túy.
* Đặc điểm người nghiện ma túy sau cai nghiện
Nhiều người sau cai do hiểu rất rõ trình độ và năng lực nghề nghiệp hạn
chế, kém cỏi của mình, tỏ ra thiếu tự tin trong quá trình tái hoà nhập cộng
đồng mới bắt đầu này. Không ít người sau cai băn khoăn, lo lắng trong quá
trình tái hoà nhập này là sức khoẻ kém, thiếu, thậm chí mất sự tự tin nơi chính
mình - khi bước vào một giai đoạn mới rất quan trọng để có thể khẳng định
kết quả những năm cai nghiện tập trung, được rèn luyện để giờ đây bước đầu
trên con đường trở lại đời thường. Một số khác luôn tự dày vò mình về những
năm tháng không ra gì trong quá khứ nghiện ngập, giờ đây vẫn canh cánh bên
lòng rằng, họ sẽ tiếp tục bị coi thường, bị bàn bè cùng trang lứa, thậm chí
người thân ghét bỏ, khinh thị và xa lánh...tâm trạng đó có thật và có thể chia
sẻ. Không phải ai khác mà chính là những người sau cai khẳng định: năng lực
nghề nghiệp kém, sức khoẻ èo uột, thiếu tự tin, lo lắng sầu não bị mọi người

18