Chưa bao giờ vấn đề kĩ năng sống lại được đề cập nhiều như lúc này vì cuộc sống hiện nay đã đặt ra
quá nhiều thách thức cho mỗi người nói chung cũng như những bạn trẻ nói riêng. Thực tế cho thấy, con
người chỉ đơn giản, kĩ năng sống là khả năng tồn tại và thích ứng của con người trước cuộc sống thực tế. Kĩ
năng sống được xem như một năng lực quan trọng để con người làm chủ được bản thân và chung sống với
những người xung quanh cũng như cộng đồng xã hội một cách hiệu quả.

PHẦN 1:
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
I/- KHÁI NIỆM VỀ KĨ NĂNG SỐNG:
Nhắc đến kĩ năng sống, chúng ta nên bắt đầu tìm hiểu thuật ngữ kĩ năng để có một cách nhìn khoa học
và hợp lí. Khi bàn về khái niệm kĩ năng, chúng ta thấy nổi rõ lên có hai cách đặt vấn đề khác nhau: Cách thứ
nhất, xem xét kĩ năng nghiêng về mặt kĩ thuật hành động; cách thứ hai xem xét kĩ năng nghiêng về năng lực
của con người.
Theo cách đặt vấn đề thứ nhất, kĩ năng được xem là phương tiện thực hiện hành động phù hợp với mục
đích và điều kiện hành động mà con người đã nắm vững, người c ó kĩ năng hoạt động nào đó là người nắm
được các trí thức về hoạt động đó và thực hiện hành động theo đúng yêu cầu của nó mà không cần tính đến
kết quả của hành động.
Nổi rộ lên từ trước những năm 1970 của thế kỉ XX trong các sách Tâm lí học của Liên Xô c ũ thường
nói đến hành động: hành động ý chí, hành động tự động hóa và kĩ năng được coi là giai đoạn đầu của các
hành động tự động hóa. Nhiều tác giả cho rằng để hình thành kĩ năng, con người không chỉ nắm lí thuyết về
hành động mà phải biết vận dụng vào thực tiễn.
Theo quan điểm này có thể nhận thấy kĩ năng là mặt kĩ thuật của hành động, con người nắm được cách
hành động tức là có kĩ thuật hành động, có kĩ năng.
Theo cách đặt vấn đề thứ hai: Khi xem xét kĩ năng nghiêng về năng lực của con người, nó được x em là
một thành tố quan trọng để thực hiện một công việc có kết quả với chất lượng cần thiết và với thời gian tương
ứng trong điều kiện mới. Kĩ năng chỉ đơn thuần là mặt kĩ thuật của hành động mà là biểu hiện của năng lực
…
Rõ ràng kĩ năng là sự thực hiện có kết quả một động tác nào đó hay một hozạt động phức tạp hơn bằng
cách áp dụng hay lựa chọn những cách thức đúng đắn có tính đến những điều kiện nhất định. Nói khác đi,
một người có kĩ năng hành động là phải nắm được và vận dụng đúng đắn các cách thức h ành động nhằm thực
hiện hành động có kết quả. Mặt khác, có thể hiểu kĩ năng là năng lực của người thực hiện công việc có kết

độ thành hành độnh thích ứng trong cuộc sống. Kĩ năng sống phải dựa trên nhận thức, thái độ và chuyển biến
thành hành vi như một yêu cầu liên hoàn và có hướng đích.
Theo WHO 3 (1993) thì kĩ năng số là năng lực tâm lí – xã hội thể hiện khả năng ứng phó một cách có
hiệu quả với những yêu cầu và thách thức của cuộc sống. Kĩ năng sống còn được xem như khả năng duy trì
trạng thái khoẻ mạnh về mặt tinh thần biểu hiện qua các hành vi phì hợp khi tích cực tương tác với người
khác, với những người xung quanh cũng như với nền văn hóa xã hội. Kĩ năng sống được hình thành c hủ yếu
dựa trên những kĩ năng về mặt tinh thần trong đó những kĩ năng này thể hiện vai trò điều tiết cuộc sống làm
cho những kĩ năng hoạt động hay những kĩ năng thể chất cũng được thực thi một cách có hiệu quả.
Một số nhà nghiên cứu về Tâm lí – xã hội có quan điểm tương đồng với WHO thì cho rằng, kĩ năng
sống là những kĩ năng tâm lí xã hội liên quan đến những tri thức, những giá trị và thái độ, được thể hiện bằng
những hành vi giúp cá nhân giải quyết có hiệu quả các yêu cầu, thách thức đặt ra của cuộc sống và thích nghi
với cuộc sống.
Theo quan niệm của chúng tôi, kĩ năng sống chính là những kĩ năng tinh thần hay những kĩ năng tâm
lí, kĩ năng tâm lí – xã hội cơ bản giúp cho cá nhân tồn tại và thích ứng trong cuộc sống. Những kĩ năng này
giúp cho cá nhân thể hiện được chính mình cũng như tạo ra những nội lực cần thiết để thích nghi và phát
triển. Kĩ năng sống còn được xem như một biểu hiện quan trọng của năng lực tâm lí – xã hội, giúp cho cá
nhân vững vàng trước cuộc sống vốn chứa đựng nhiều thách thức nhưng cũng không thiếu các cơ hội.
1

Viết tắt tên tiếng Anh của Tổ chức giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc – Untied Nations Education, Scicentific and Cultural
Organization
2
Viết tắt tên tiếng Anh của Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc – United Nations Children’s Fund
3
Viết tắt tên tiếng Anh của Tổ chức Y tế Thế giới – World Health Otganization


II/- VAI TRÒ CỦA KĨ NĂNG SỐNG TRONG QUÁ TRÌNH GIÁO DỤC HỌC SINH
1. Kĩ năng sống thúc đẩy sự phát triển cá nhân và xã hội.
Thực tế cho thấy, có khoảng cách giữa nhận thức và hành vi của con người, có nhận thức đúng chưa chắc

mạnh, giúp các em xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người, sống an toàn, lành mạnh và
phát triển tốt.
3. Giáo dục KNS là thực hiện yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông nói chung và đổi mới PPDH nói riêng:
Đảng ta đã xác định con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển xã hội. Để thực hiện thành
công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, cần phải có những người lao động mới phát triển toàn diện,
do vậy cần phải đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới PPDH nói riêng. Nhiệm vụ đổi mới giáo dục đã được thể
hiện rõ trong các Nghị quyết của Đảng và Quốc hội, trong Luật Giáo dục:
Nghị quyết 40/2000/QH10 về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông đã khẳng định mục tiêu là xây
dựng nội dung chương trình, PPGD, SGK phổ thông mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ,
đáp ứng nguồn nhân lực phục vụ CNH, HĐH đất nước, phù hợp với thực tiễn và truyền thống Việt Nam, tiếp cận
trình độ giáo dục phổ thông ở các nước phát triển trong khu vực và trên thế giới.


Báo cáo chính trị của Đại hội Đảng IX đã đề ra nhiệm vụ tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện,
đổi mới nội dung, PPDH.
Luật Giáo dục năm 2005, Điều 28 về Yêu cầu nội dung, phương pháp giáo dục phổ thông cũng đã nêu
“…phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh …; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm
việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn …”
Rõ ràng để thực hiện mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ đổi mới giáo dục, đổi mới phương pháp dạy học của
Đảng, Quốc hội và Nhà nước như trên, cần phải tiến hành giáo dục KNS cho HS trong các trường phổ thông.
4. Giáo dục KNS cho HS trong các nhà trường phổ thông là xu thế chung của nhiều nước trên thế giới:
Hiện nay, đã có hơn 155 nước trên thế giới quan tâm đến việc đưa KNS vào nhà trường, trong đó có 143
nước đã đưa vào chương trình chính khóa ở Tiểu học và Trung học. Việc giáo dục KNS cho HS ở các nước được
thực hiện theo ba hình thức:
- Coi KNS là một môn học riêng biệt;
- KNS được tích hợp vào một vài môn học chính;
- KNS được tích hợp vào nhiều hoặc tất cả các môn học trong chương trình.
Tuy nhiên, chỉ có một số không đáng kể các nước đưa KNS thành một môn học riêng biệt, trong đó cần kể
tới Malawi, Cabodia. Còn đa số các nước, để tránh sự quá tải trong nhà trường, thường tích hợp KNS vào một phần
nội dung môn học, chủ yếu là các môn khoa học xã hội như giáo dục sức khỏe, giáo dục giới tính, quyền con người,


do đó nhà giáo dục có thể tác động lên bất kì mắt xích nào trong chu trình trên: thay đổi thái độ dẫn đến mong muốn
thay đổi nhận thức và hành vi hoặc hành vi thay đổi tạo nên sự thay đổi nhận thức thái độ.
4. Thay đổi hành vi:
Mục đích cao nhất của GD KNS là giúp người học thay đổi hành vi theo hướng tích cực. GD KNS thúc đẩy
người học thay đổi các giá trị, các thái độ hành vi trước đó, thay đổi hay định hướng lại các giá trị, thái độ và hành
động của mình. Thay đổi hành vi, thái độ và giá trị ở từng con người là một quá trình khó khăn, không đồng thời. Có
thời điểm người học lại quay trở lại những thái độ hành vi giá trị trước. Do đó các nhà giáo dục cần kiên trì chờ đợi
và tổ chức các hoạt động để đến thời điểm người học biết thay đổi hành vi và hành vi đó trở thành kĩ năng của trẻ.
5. Thời gian:
GD KNS cần thực hiện ở mọi nơi, mọi lúc và thực hiện càng sớm càng tốt đối với trẻ em. Người học có thể
áp dụng các kiến thức và các kĩ năng mới vào các tình huống cuộc sống thực tế. Giáo dục KNS được thực hiện trong
gia đình, trong nhà trường và ngoài cộng đồng. Người tham gia giáo dục KNS có thể là bố mẹ, là thầy cô, là bạn
cùng học hay các thành viên cộng đồng. Trong nhà trường, GD KNS được thực hiện trên giờ học hoặc các hoạt
động ngoài giờ lên lớp, các hoạt động xã hội.

V/- NỘI DUNG GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRONG NHÀ TRƯỜNG
PHỔ THÔNG

Tự nhận
thức

Xác
định
giá trị
bản
thân

Giao tiếp



Tư duy
bình luận

Nêu
vấn đề

Ra quyết
định và giải
quyết vấn
đề

Xác
định/
tìm
kiếm
các lựa
chọn

Giải
quyết
vấn đề

Ứng
phó

Có trách
nhiệm/làm
chủ bản
thân


MỘT SỐ LƯU Ý

.................
.................

Hợp tác

Phân
tích, so
sánh,
phán
đoán

Từ chối

Lập kế
hoạch


- Khung nội dung giáo dục kĩ năng sống đề xuất tập trung vào các kĩ năng Tâm lý – Xã hội là những kĩ năng được
vận dụng trong những tình huống hàng ngày để tương tác một cách hiệu quả với người khác và giải quyết có hiệu
quả những vấn đề, những tình huống của cuộc sống. Việc hình thành những kĩ năng này không loại bỏ mà ngược lại
phải gắn kết và song hành với việc hình thành các kĩ năng học tập (funtional skills) như: đọc, viết, tính toán, máy
tính …
- Khung nội dung giáo dục kĩ năng sống này cần được vận dụng linh hoạt tùy theo từng lứa tuổi, cấp học, điều kiện
cụ thể.

VI/- PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG GIÁO DỤC KĨ
NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH

+ Tổ chức diễn đàn
+ Tư vấn trực tiếp hoặc gián tiếp
+ Trình diễn tiểu phẩm
Giáo dục KNS với nghĩa là cung cấp cho học sinh những tri thức thực tiễn, cập nhật với xã hội hiện nay và
rèn luyện một số kĩ năng nhận thức, thực hành đã được quan tâm, đặc biệt trong đổi mới giáo dục hiện nay. Giáo
dục KNS với tư tưởng đổi mới là dựa trên cơ sở định hướng của bốn trụ cột trong giáo dục thế kỉ XXI chuyển từ


trang bị tri thức sang hình thành năng lực cho học sinh. Điều đó đòi hỏi những người làm công tác giáo dục cần có
nhận thức mới và phải chuyển nhận thức mới đó thành hành động cụ thể trong giáo dục KNS cho học sinh.

2. Một số kĩ thuật dạy học tích cực trong giáo dục kĩ năng sống:
2.1. Kĩ thuật chia nhóm:
Có nhiều cách chia nhóm khác nhau:
- Theo số điểm danh, theo các màu sắc, theo các loài hoa, các mùa trong năm, …
- Theo biểu tượng.
- Theo hình ghép.
- Theo sở thích.
- Theo tháng sinh
- Theo trình độ
- Theo giới tính
- Ngẫu nhiên
2.2 Kĩ thuật giao nhiệm vụ
a. Giao nhiệm vụ phải cụ thể, rõ ràng:
- Nhiệm vụ giao cho cá nhân / nhóm nào?
- Nhiệm vụ là gì?
- Địa điểm thực hiện nhiệm vụ ở đâu?
- Thời gian thực hiện nhiệm vụ là bao nhiêu?
- Phương tiện thực hiện nhiệm vụ là gì?
- Sản phẩm cuối cùng cần có là gì?

d. Yêu cầu khi đặt câu hỏi:
- Liên quan đến việc thực hiện MT bài học.
- Ngắn gọn
- Rõ ràng, dễ hiểu
- Đúng lúc, đúng chỗ
- Phù hợp với trình độ HS
- Kích thích suy nghĩ của HS
- Phù hợp với thời gian thực tế
- Sắp xếp theo trình tự từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp.
- Không ghép nhiều câu hỏi thành một câu hỏi móc xích.
- Không hỏi nhiều vấn đề cùng một lúc.
2.4. Kĩ thuật “bể cá”
Kĩ thuật “bể cá” là một kĩ thuật dùng cho thảo luận nhóm, trong đó:
Một nhóm HS ngồi giữa lớp và thảo luận với nhau.
Những HS khác trong lớp ngồi xung quanh ở vòng ngoài theo dõi cuộc hội thảo đó và ghi chép.
Sau khi kết thúc cuộc thảo luận thì HS quan sát đưa ra những nhận xét về cách ứng xử của những HS thảo luận.
Trong quá trình thảo luận, những người quan sát và những người thảo luận sẽ thay đổi vai trò với nhau.

2.5. Kĩ thuật phòng tranh:
- Tất cả các thành viên phác họa những ý nghĩ đầu tiên về cách giải quyết vấn đề trên một tờ báo, rồi đánh lời bàn
tay hay lời tường như một triển lãm tranh.
- Trong một vòng “triển lãm tranh” mỗi một thành viên trình bày suy nghĩ của mình về cách giải quyết (giai đoạn
tập hợp).
- Trong giai đoạn thứ hai của việc tìm lời giải cá nhân, các phương án giải quyết tiếp tục được tìm kiếm.
- Trong giai đoạn đánh giá, tất cả các phương án giải quyết được tập hợp lại và tìm phương án tối ưu.
2.6. Kĩ thuật động não (còn gọi là công não)
Động não là kĩ thuật giúp cho HS trong một thời gian ngắn nảy sinh được nhiều ý tưởng mới mẻ, độc đáo
về một chủ đề nào đó. Các thành viên được cổ vũ tham gia một cách tích cực, không hạn chế các ý tưởng (nhằm tạo
ra cơn lốc các ý tưởng).
* Động não thường được:

trọng nhất các em học được hôm nay là gì? Theo các em, vấn đề gì là quan trọng nhất mà chưa được giải đáp? …
- Các câu hỏi có thể dưới nhiều hình thức khác nhau. Các câu hỏi cũng như các câu trả lời các em đưa ra sẽ giúp
củng cố quá trình học tập của các em và cho GV thấy được các em đã hiểu vấn đề như thế nào.
2.8. Kĩ thuật “Chúng em biết 3”
Các HS được lập thành các nhóm 3 người, và trong vòng 10 phút, các em sẽ thảo luận về những gì mà các
em biết về chủ đề này. Sau đó, các em chọn ra 3 điểm để trình bày với cả lớp. Mỗi nhóm sẽ cử một em lên trình bày
về cả 3 điểm nói trên.
2.9. Kĩ thuật “Hỏi và trả lời”
Học sinh lần lượt đặt câu hỏi có liên quan đến một chủ đề nào đó. Một em (hoặc GV) sẽ bắt đầu đặt một
câu hỏi. Học sinh này sẽ gọi một bạn khác lên trả lời câu hỏi đó. Học sinh thứ hai lại đặt tiếp một câu hỏi nữa. Học
sinh này sẽ tiếp tục quá trình hỏi và trả lời với các bạn cùng lớp, …cho đến khi GV quyết định dừng hoạt động này
lại.
2.10. Kĩ thuật “Viết tích cực”
Kĩ thuật này cho các em có cơ hội suy nghĩ và xử lí thông tin. Ví dụ, ngoài hình thức báo cáo một phút,
giáo viên có thể đặt một câu hỏi, rồi cho các em thời gian tự do viết câu trả lời dài bao nhiêu tùy thích. Các em cũng
có thể viết tự do về các chủ đề trong khoảng thời gian nhất định. Kĩ thuật này có thể được sử dụng để tóm tắt hoặc
tổng kết lại các tài liệu đã học trên lớp.