ẢNH HƯỞNG TƯ TƯỞNG NHÂN VĂN, NHÂN ĐẠO CỦA
PHẬT GIÁO ĐẾN GIỚI TRẺ TRONG HỌC ĐƯỜNG VÀ CÔNG
TÁC GIÁO DỤC THẾ HỆ TRẺ HIỆN NAY
1. Những ảnh hưởng của tư tưởng nhân văn, nhân đạo của
phật giáo đối với giới trẻ hiện nay:
Đạo Phật là một trong những học thuyết Triết học - tôn giáo lớn
nhất trên thế giới, tồn tại rất lâu đời. Đạo phật được truyền bá vào nước ta
khoảng thế kỷ II sau công nguyên và đã nhanh chóng trở thành một tôn
giáo có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống tinh thần của con người Việt
Nam đặc biệt là đối với giới trẻ trong đó phải kể đến tư tưởng nhân văn,
nhân đạo của nó.
Phật giáo chủ trương khuyến thiện, tránh ác, giữ tâm trong sạch, cổ
xúy hành vi công ích cứu tế, giúp người neo đơn, cơ nhỡ, tàn tật, trẻ mồ
côi, cho thuốc chữa bệnh... với phương châm:
"Dù xây chín bậc phù đồ,
Không bằng làm phước cứu cho một người"
Phật khuyên: “Trước khi làm điều gì, hãy suy nghĩ điều đó có gây tổn
hại cho bản thân hay cho người khác hay cho cả bản thân và người khác.
Nếu điều đó có thể đưa đến khổ đau thì tránh không làm. Nếu điều đó có thể
đưa đến an vui và không gây tổn hại, hãy thực hành và thực hành.”
Người Phật tử Việt Nam bây giờ rất chăm lo đến việc thực hiện các
nghi lễ, họ hay lên chùa, họ trân trọng thành kính trong khi thi hành lễ,
họ siêng năng trong việc thiền định, giữ giới, làm việc thiện… Việc ăn
chay hàng tháng trở thành thói quen không thể thiếu của người theo Đạo
phật, nhà chùa sẵn sàng thực hiện các yêu cầu của họ như cầu siêu, giản
oan,... nhằm củng cố niềm tin vào giáo lý, vừa qui định tư duy và hành
động của họ, từ đó hình thành những nhân cách riêng biệt. Tất cả những

1





hiến máu nhân đạo cứu người không chút mảy may, tính toán; nhường bữa
ăn sáng của mình để giúp bạn mua đồ quần áo và sách vở … và còn vô
vàn những việc làm khác nữa.
Tất cả những điều đó chứng tỏ thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên
ngày nay không chỉ năng động, sáng tạo đầy tham vọng và nhiệt huyết
trong cuộc sống mà còn thừa hưởng những giá trị đạo đức nhân văn cao cả
và tốt đẹp của ông cha, đó là tình thương yêu, đùm bọc lẫn nhau giữa mọi
người, giúp đỡ mọi người vượt qua cơn hoạn nạn mà không chút nghĩ suy,
tính toán. Không thể phủ nhận Phật giáo đã góp phần tạo nên những giá trị
tốt đẹp ấy. Và đó sẽ là cơ sở cho chúng ta đặt niềm tin vào thế hệ thanh
niên hôm nay, những chủ nhân tương lai của đất nước.
Tuy nhiên, trong nền kinh tế thị trường những tác động của đạo
đức và giáo lí của nhà phật về tinh thần nhân đạo cao cả cũng có những
biểu hiện trái chiều, đi ngược lại với những gì mà phật giáo mong muốn
con người ta hướng tới.
Phật giáo hiện nay không còn ở vị trí chính thống trong các nhà
trường, ở các cấp học phổ thông không có chương trình giảng dạy lịch
sử, triết lý, đạo đức Phật giáo một cách hệ thống. Số gia đình Phật tử
cũng không còn đông như trước đây. Sinh viên các trường Đại học chỉ
nghiên cứu rất ít kiến thức sơ bộ về Phật giáo thông qua bộ môn “lịch sử
triết học Phương Đông”, “lịch sử triết học” hoặc “tư tưởng Hồ chí Minh”.
Vì thế phần lớn những hiểu biết của học sinh, sinh viên về Phật giáo
trước hết là chịu ảnh hưởng tự nhiên của gia đình, sau đó là từ bạn bè,
thầy cô và những mối quan hệ xã hội khác. Trong đó ảnh hưởng của gia
đình có tác động lớn nhất thông qua việc giữ tập tục quan trọng đi lễ chùa
vào những ngày âm quan trọng như ngày Tết, lễ, rằm ... Người già
thường nói chuyện với con cháu về Đức Phật, Bồ Tát, về đạo lý làm
người dựa vào các giáo lý Phật giáo như đạo hiếu, lòng từ bi hỷ xả…

làm người, về thiện - ác…cũng có những người sống ngoài vòng pháp
luật, sống nhờ dẫm đạp lên vai kẻ khác, vi phạm luân thường đạo lí cha

4


con, vợ chồng… nhưng vẫn lên chùa cầu cho được “bình an, phát tài” ẩn
đằng sau những việc làm trái với đạo lý đó.
Trong khi có những học sinh, sinh viên còn khó khăn nhưng vẫn
dồn hết sức mình để học tập cống hiến cho đất nước và giúp đỡ mọi
người thì vẫn còn một số bộ phận không nhỏ thanh thiếu niên ăn chơi,
đua đòi, tiêu tốn tiền bạc của gia đình và đất nước. Đã từng có một triết
gia nói: Người sống trong lâu đài suy nghĩ khác người sống trong túp lều
tranh. Điều đó vẫn đúng nhưng hiện nay có vẻ như nó chỉ đúng một nửa
vì bây giờ không chỉ con nhà giàu mới biết ăn chơi mà kể cả con nhà
nghèo cũng không chịu thua kém. Tối đến, người ta bắt gặp ở các quán
Bar, sàn nhảy những cô chiêu, cậu ấm trong những bộ trang phục “kệch
cỡm” đang đốt tiền của bố mẹ vào những thú vui vô bổ. Có quá nhiều
học sinh, sinh viên lầm đường lỡ bước “dính” vào ma tuý, mại dâm và
các tệ nạn xã hội khiến bao gia đình tan nát, biết bao ông bố, bà mẹ cay
đắng nhìn những đứa con của mình bị chịu hình phạt trước pháp luật,
nhìn những đứa con “cưng” của mình héo hon từng ngày mà không biết
cách nào giúp đỡ nó ngoài cắn răng và rơi những giọt nước mắt tuyệt
vọng. Ngày nay thế hệ trẻ có quá nhiều người chỉ biết chạy theo vật chất,
bị cuốn hút dòng chảy của những thú ăn chơi sa đoạ làm hại đến gia đình
và cộng đồng. Lỗi do ai? Câu hỏi này đã đặt ra quá nhiều và cũng đã có
nhiều câu trả lời cho nó, đó là những nguyên nhân từ phía bản thân các
em, từ phía gia đình, nhà trường và xã hội.
Về phía bản thân: Do lối sống thiếu ý thức, sống buông thả, đua đòi
của một bộ phận không nhỏ trong giới trẻ; đặc biệt là các bạn lạm dụng tự

đáochứ đâu nghĩ rằng đang tiếp sức cho những suy nghĩ lầm lạc và những
hành động thiếu hiểu biết.
Nguyên nhân từ phía nhà trường: Có rất nhiều nhà trường hiện nay
chỉ đề cao việc nhồi nhét kiến thức, đào tạo nguồn nhân lực để đáp ứng
nhu cầu của nền kinh tế. Việc giáo dục đạo đức, giáo dục công dân cho
sinh viên gần như bị bỏ quên hoặc bị xem là thứ yếu. Vai trò của trường

6


học đâu chỉ bó hẹp trong việc dạy nghề mà còn phải truyền tải cho người
học những giá trị, chuẩn mực của xã hội để họ trở thành những con người
toàn diện, biết sống và biết tôn trọng người khác. Do đó trong cơ cấu các
môn học ở các trường học hiện nay rất hạn chế cả về thời gian, nội
dung… nhằm giáo dục đạo đức lối sống cho các em. Cùng với việc
không làm tốt công tác quản lý và các tổ chức đoàn thể không phát huy
tốt vai trò, nhiều nhà trường đang tiếp tay cho học sinh, sinh viên sa vào
con đường của những “kẻ vô giáo dục”.
Nguyên nhân từ phía xã hội: Những gì đã và đang diễn ra hằng
ngày, những hiện tượng tha hóa đạo đức không phải là hành động bộc
phát, mà hầu như chúng tuân theo “quy luật nhân quả”; những hành vi
đáng tiếc đó được “lập trình” từ trước do những ảnh hưởng không mong
muốn của xã hội. Lối sống tha hóa đạo đức đó là do ảnh hưởng của cuộc
sống hiện đại. Cuộc sống càng hiện đại bao nhiêu thì giới trẻ ngày càng hư
hỏng bấy nhiêu, nếu công tác quản lý trở nên yếu kém. Và cuộc sống càng
văn minh hiện đại bao nhiêu thì hình như con người càng làm nô lệ cho
nhiều thứ chán nản, thất vọng, rồi tìm cách sà vào những thú chơi vô bổ,
họ tìm đến với rượu bia, ma tuý, thuốc lắc, ăn chơi trác táng. Vì thế việc đi
lễ chùa làm nhiều trò chướng tai gai mắt cũng rất dễ hiểu. Cùng với tác
động của nền kinh tế thị trường làm giới trẻ khó đứng vững được trước

nhiều môi trường khác nữa. Nếu chúng ta cứ sống chỉ vì bản thân ta, sống
mờ nhạt, nước chảy theo dòng thì cuộc đời này chẳng còn mấy ý nghĩa
cả. Do đó:
Về phía gia đình: Muốn cho con cái trở nên tốt, gia đình phải là
nơi mọi người sống yêu thương, nâng đỡ và đùm bọc lẫn nhau vì cha mẹ
đóng vai trò rất lớn trong việc giáo dục con cái cũng như dạy con cách
sống, cách làm người. Các thế hệ cùng chung sống phải biết quan tâm tới
nhau, thì người trẻ sẽ có nền tảng đạo đức tốt. Hay nói cách khác, giới trẻ
sống trong gia đình đó sẽ rập theo nếp sống của cha ông họ. không thể

8


nói trong gia đình có nề nếp gia phông trên dười yêu thương đùm bọc
nhau mà lại xuất hiện những đưa trẻ hư cả. Mỗi bậc làm ông bà, cha mẹ
phải xây dựng lối sống hài hoà với nhau làm gương cho con cháu noi
theo, dạy cho trẻ biết lắng nghe, yêu thương, tha thứ, nâng đỡ và chấp
nhận những khác biệt của nhau… vào các dịp lễ, tết… nên ôn lại cho các
con nghe về những đạo làm người mà phật dạy, về những điều răn của
phật, chỉ cho các con những điều hay lẽ phải của cuộc sống.
Về phía nhà trường: Nhà trường không chỉ là nơi trang bị kiến
thức mà còn phải quan tâm đến việc giáo dục nhân cách, đạo đức cho các
bạn trẻ. Giáo dục cho học sinh, sinh viên không chỉ biết sống lễ phép với
mọi người mà còn sống gương mẫu, ngoan ngoãn, biết quan tâm yêu
thương mọi người theo đúng như tinh thân nhân đạo, nhân văn mà phật
giáo muốn con người hướng tới. Để thực hiện tốt vấn đề này:
Thư nhất, ngoài trang bị cho các em kiến thức khoa học phải
thường xuyên giáo dục về đạo đức cho các em thông qua việc đổi mới
nội dung, chương trình các môn học như tư tưởng Hồ Chí minh, triết học
phương đông, lịch sử triết học, đạo đức học…

người, trau dồi, học hỏi những bài học trong cuộc sống về sự công bằng,
bác ái với những người xung quanh và phải có quyết tâm muốn thay đổi
chính bản thân mình. Nên chăng phải học hỏi những tấm gương đạo đức
của chủ tịch Hồ Chí Minh, của bàn bè và người thân xung quanh mình.
Hãy nghiên cứu và học tập một cách nghiêm túc và cầu thị, tìm hiểu và
thấm nhuần tư tưởng của đạo phật nói chung và tư tưởng nhân văn, nhân
đạo của phật giáo nói chung trong mỗi tiết học, giờ học hoặc các buổi
nghe giảng đạo của các sư chủ trì ở các chùa và các tăng ny phật tử mỗi
lần đi lễ chùa… Một việc nữa giới trẻ cần làm là trong mỗi lần đi lễ chùa
phải chú ý quan sát hành động của mỗi người xung quanh, suy nghĩ về
những việc mình làm xem đã phù hợp hay chưa để biết cách điều chỉnh
hành vi của bản thân. Trước khi đi chùa nên trang bị cho mình một vốn

10


kiến thức nhất định về phật giáo… Đồng thời luôn nhắc nhở bạn bè và
người thân khi thấy họ có những hành động không nên có và không phù
hợp ở chốn linh thiêng. Và cuối cùng hãy tham gia tích cực vào các hoạt
động đền ơn đáp nghiã, làm từ thiện hoặc xung kích thực hiện nhiệm vụ
của đoàn thanh niên trong nhà trường cũng như tại địa phương. Ở đó các
bạn sẽ tìm thấy nguồn hạnh phúc, sẽ thấy mọi người sống thật nghĩa tình,
đoàn kết và có trách nhiệm với cộng đồng, gia đình và bản thân.
Tóm lại, để phát triển xã hội bền vững, những nhà giáo dục và
những người có trách nhiệm phải có một hướng đi đúng đắn cho thế hệ
trẻ hôm nay. Trong giá trị đạo đức, cần định hướng để họ có một lý tưởng
sống, biết xây dựng cuộc sống trên những giá trị cao đẹp. Đồng thời, mọi
người cần quan tâm đến những giá trị đạo đức, nhất là cần áp dụng những
cách giáo dục mới vào việc đào tạo thế giới trẻ, vì họ là rường cột của xã
hội. Giáo dục theo lối mới là giáo dục bằng tình thương yêu, nâng đỡ.