ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ KIM TUYẾN

TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ
TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 11
Ở TRƯỜNG THPT THỊ XÃ PHỔ YÊN
TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

THÁI NGUYÊN - 2020


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ KIM TUYẾN

TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ
TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 11
Ở TRƯỜNG THPT THỊ XÃ PHỔ YÊN
TỈNH THÁI NGUYÊN
Ngành: LỊCH SỬ VIỆT NAM
Mã số: 8229013

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS HÀ THỊ THU THỦY


Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, giáo viên và học sinh các
trường THPT Bắc Sơn, Lý Nam Đế, Lê Hồng Phong, Phổ Yên, thị xã Phổ
Yên, tỉnh Thái Nguyên đã tạo điều kiện cho tôi trong việc thực nghiệm và
điều tra thực tế.
Tôi xin cảm ơn gia đình, đồng nghiệp và bạn bè đã luôn giúp đỡ, động
viên tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn.
Thái Nguyên, ngày 01 tháng 6 năm 2020
Học viên

Nguyễn Thị Kim Tuyến

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.v


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN......................................................................................................ii
MỤC LỤC ..........................................................................................................iii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ..........................................................................iv
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU........................................................................v
DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ ...................................................................vi
MỞ ĐẦU.............................................................................................................1
1. Lí do chọn đề tài ..............................................................................................1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề...............................................................................2
3. Mục đích, đối tượng, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu..................................9
4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu ............................................10
5. Giả thiết khoa học..........................................................................................10
6. Ý nghĩa của đề tài ..........................................................................................10

2.3.3. Nhóm biện pháp dạy học chủ đề lịch sử trong hoạt động ngoại khóa ....69
2.4. Thực nghiệm sư phạm ................................................................................75
2.4.1. Mục đích, đối tượng, địa bàn thực nghiệm..............................................75
2.4.2. Chủ đề và phương pháp thực nghiệm......................................................76
2.4.3. Kết quả, nhận xét .....................................................................................77
Tiểu kết chương 2 ..............................................................................................81
KẾT LUẬN.......................................................................................................82
TÀI LIỆU THAM KHẢO...............................................................................85
PHỤ LỤC

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.v


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Xin đọc là

DH

Dạy học

DHLS

Dạy học lịch sử

ĐHSP


NL

Năng lực

NXB

Nhà xuất bản

PPDH

Phương pháp dạy học

PC

Phẩm chất

SGK

Sách giáo khoa

THPT

Trung học phổ thông

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.v


DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU


http://lrc.tnu.edu.v


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Nghị quyết số 29 NQ/TW ngày 4 tháng 11 năm 2013 của Ban Chấp hành
Trung ương về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã xác định rõ
nhiệm vụ của giáo dục phổ thông hiện nay là “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ
phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động,
sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền
thụ một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến
khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng,
phát triển năng lực chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học
tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy
mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” [14].
Thực hiện chủ trương trên, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức triển khai tập
huấn đổi mới cách dạy học theo chủ đề cho giáo viên toàn quốc từ năm học
2014 - 2015 nhằm giúp họ nhận thức và thực hiện tốt hơn việc đổi mới để từng
bước nâng cao chất lượng dạy học bộ môn. Dạy học theo chủ đề có nhiều điểm
mới, các nhiệm vụ học tập được giao cho HS, HS chủ động tìm hướng giải
quyết vấn đề; kiến thức không vụn vặt, riêng lẻ mà được tổ chức lại thành hệ
thống, có quan hệ chặt chẽ; sau khi học không chỉ hiểu, biết, vận dụng mà còn
biết phân tích, tổng hợp, đánh giá.
Thực tế việc vận dụng dạy học theo chủ đề hiện nay ở trường phổ thông
còn nhiều bất cập, hiệu quả chưa cao. Một số GV chưa nhận thức đúng tầm
quan trọng của việc triển khai bài học theo chủ đề để phát huy vai trò tích cực,
chủ động, sáng tạo của HS nên chưa thật sự quan tâm tổ chức dạy học theo chủ
đề trong các giờ học Lịch sử. Phần lớn GV vẫn dạy theo lớp - bài cụ thể trong
sách giáo khoa, nặng về truyền thụ kiến thức. HS thụ động và phụ thuộc nhiều

chống thực dân Pháp… Qua đó, giáo dục lòng yêu nước, chí căm thù quân xâm
lược, sẵn sàng đứng lên bảo vệ đất nước. Vấn đề đặt ra là tổ chức dạy học theo
chủ đề như thế nào để giúp HS lĩnh hội kiến thức, khơi gợi được niềm say mê,
hứng thú học tập trong giờ học LS.
Xuất phát từ những lý do trên, học viên quyết định chọn vấn đề “Tổ chức
dạy học theo chủ đề trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 11 ở trường THPT
thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên” làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sĩ.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Cho đến nay, có nhiều công trình nghiên cứu về dạy học theo chủ đề và
các vấn đề có liên quan trong dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng.
Trong điều kiện thời gian học tập và nghiên cứu hơn một năm qua, học viên đã
tiếp cận vấn đề này qua một số tài liệu trong và ngoài nước như sau:

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.v


Năm 1982, tác giả I. la. Lecne với “Phát triển tư duy của học sinh trong
dạy học lịch sử” (NXB Giáo dục Mátxcova, Người dịch: Trần Kim Vân, Đinh
Ngọc Bảo, Phạm Duy Khánh, Nguyễn Thị Côi) đã đưa ra yêu cầu đối với GV
trong DHLS phải tạo ra “tình huống có vấn đề nhằm nâng cao kỹ năng nhận
thức tích cực để giải quyết các vấn đề” trong quá trình dạy học. Theo tác giả,
thông qua các biện pháp này sẽ kích thích năng lực sáng tạo, nhận thức tích cực
của HS nâng cao chất lượng dạy học môn LS. Đây là gợi ý giúp học viên triển
khai nghiên cứu dạy học theo chủ đề học tập [30].
Tài liệu “Một số chuyên đề phương pháp dạy học lịch sử”, Phan Ngọc
Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi đồng chủ biên, Nxb Đại học Quốc gia
Hà Nội,
2002, tác giả Trịnh Đình Tùng; giáo trình “Phương pháp dạy học lịch sử” (tập

đề về phương pháp dạy học LS hết sức phong phú, từ việc sử dụng di sản văn
hóa đến các phương pháp dạy học theo dự án, dạy học hợp tác, dạy học thực
hành bộ môn, tự học LS của HS. Hầu hết các tác giả đều khẳng định sự cần
thiết phải chuyển đổi từ phương pháp dạy học, từ dạy kiến thức sang dạy cách
học cho học sinh. Những nghiên cứu này là những gợi ý quan trọng trong việc
đề xuất một số biện pháp, hình thức tổ chức DH chủ đề LS [29].
Tiếp đến trong “Tài liệu tập huấn cán bộ quản lý và giáo viên trung học
phổ thông xây dựng các chuyên đề dạy học và kiểm tra, đánh giá theo định
hướng phát triển năng lực học sinh môn lịch sử” của Bộ Giáo dục và Đào tạo
(2014) đã đề cập đến việc xây dựng các chuyên đề dạy học theo định hướng phát
triển năng lực HS môn LS. Trong đó có đề cập đến việc xây dựng mỗi chuyên
đề dạy học cần thực hiện các theo các quy trình sau: thứ nhất, xác định vấn đề
cần giải quyết trong dạy học chuyên đề sẽ xây dựng; thứ hai, xây dựng nội dung
chuyên đề; thứ ba, xác định chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ theo chương trình
hiện hành; thứ tư, xác định và mô tả mức độ yêu cầu; cuối cùng là biên soạn các
câu hỏi/bài tập và cuối cùng là thiết kế tiến trình dạy học. Tác giả có thể căn cứ
vào đây để tiến hành tổ chức dạy học theo chủ đề phần LSVN (từ năm 18581918) [5].
Ngày 5/12/2014, Viện Nghiên cứu Giáo dục - Trường ĐHSP thành phố
Hồ Chí Minh hội thảo “Dạy học tích hợp và dạy học phân hóa ở trường trung
học - Giải pháp đáp ứng yêu cầu chương trình và sách giáo khoa phổ thông sau
năm 2015″. Tác giả Võ Văn Duyên Em đã chỉ ra rằng hiện nay cần thiết phải
trang bị nhiều kĩ năng cho học sinh (an toàn giao thông, giáo dục bảo vệ môi
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.v


trường, an toàn lao động, sử dụng năng lượng tiết kiệm, định hướng nghề
nghiệp…) trong khi những tri thức này không thể tạo thành môn học mới để
đưa vào nhà trường vì lí do phải đảm bảo học tập phù hợp với sự phát triển của


Tác giả Nguyễn Xuân Trường trong bài viết “Nhìn nhận lại chương trình,
SGK Lich sử hiện hành và một số vấn đề trao đổi, định hướng xây dựng chương
trình, SGK sau năm 2015” tại Hội thảo khoa học quốc gia về DHLS ở trường
phổ thông Việt Nam đã đề xuất ở cấp THPT, nội dung kiến thức LS không lặp
lại tiến trình như THCS, mà được thiết kế thành các chủ đề. Tuy nhiên, phải đảm
bảo tính toàn diện giữa các chủ đề về chiến tranh với các chủ đề về kinh tế, văn
hóa. Như vậy, có thể thấy DH theo chủ đề là một trong những định hướng được
nhiều nhà nghiên cứu, nhà quản lý giáo dục đưa ra tại hội thảo và đây là một
trong những hướng đi đúng đắn, phù hợp với thực trạng dạy và học LS ở nước ta
hiện nay góp phần xây dựng chương trình SGK mới sau năm 2015 [48].
Trong kỉ yếu Hội nghị “Tổng kết, đánh giá chương trình, sách giáo khoa
giáo dục phổ thông hiện hành của Việt Nam” (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2016),
tác giả Phạm Hồng Tung và nhóm nghiên cứu đã báo cáo về chương trình môn
Lịch sử trong CT GDPT hiện hành. Trong đó, trên cơ sở đánh giá những ưu
tiên, hạn chế của chương trình, sách giáo khoa hiện hành, nhóm tác giả đã đề
xuất định hướng xây dựng chương trình môn LS trong thời kì mới [8].
Trong cuốn kỉ yếu Hội thảo Nghiên cứu và giảng dạy lịch sử trong bối
cảnh hiện nay, NXB Lý luận chính trị (2016) tác giả Nguyễn Đình Vỳ trong bài
viết “Đổi mới việc biên soạn chương trình và SGK LS mới theo định hướng
phát triển NL của HS trong quá trình hội nhập quốc tế” đề xuất dự kiến chương
trình và SGK LS mới sẽ biên soạn theo hướng không lặp lại về nội dung ở cấp
ba như hiện nay mà CT LS cấp THPT sẽ được thiết kế theo chủ đề và trong mỗi
chủ đề lại có chủ đề nhỏ. Trong các chủ đề này có thể có một phần “đồng tâm”
để khái quát lại những nét cơ bản nhất về LS thế giới, LS khu vực và LSDT,
mà trọng tâm là các vấn đề về chính trị, kinh tế, tư tưởng, văn hóa, quan hệ
quốc tế… Như vậy, có thể thấy DH theo chủ đề là một trong những định hướng
được các nhà nghiên cứu, các nhà sử học đưa ra tại hội thảo và đây sẽ là một
trong những hướng đi đúng đắn, phù hợp với thực tế việc dạy và học LS ở
nước ta hiện nay [51].

LS” (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2017), các tác giả đã đề xuất “quy trình xây dựng

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.v


chủ đề để DHLS và hướng dẫn thiết kế kế hoạch DH chủ đề theo các chuỗi hoạt
động học [9].

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.v


Các tài liệu tập huấn của Bộ Giáo dục và Đào tạo là cơ sở để tác giả
khẳng định định hướng chỉ đạo của Bộ về việc đổi mới PPDH LS và là tài liệu
tham khảo hữu hiệu trong việc triển khai nghiên cứu đề tài luận văn về tổ chức
DH theo chủ đề môn LS.
Cuốn “Dạy và học tích cực - Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học”
của Nguyễn Lăng Bình (Chủ biên) - Đỗ Hương Trà Nxb Đại học Sư phạm Hà
Nội ngày 13/10/2017, đề cập đến các phương pháp và kĩ thuật dạy học như: sơ
đồ tư duy, kĩ thuật khăn trải bàn, học theo họp đồng, theo dự án... nhằm phát
huy tối đa khả năng, hình thành năng lực của người học. Học sinh được học
thông qua thực hành và trải nghiệm, tăng cường tính tự học. Học sinh được học
trong những giờ học thực sự có ý nghĩa thay cho thụ động lắng nghe, ghi chép,
truyền thụ một chiều, mang tính áp đặt như trước đây. Dạy và học tích cực,
hướng tới tăng cường sự tham gia tích cực của học sinh, tạo điều kiện phân hóa
trình độ, đáp ứng các phong cách học, phát huy khả năng tối đa của người học.
Qua đó hình thành các kĩ năng hợp tác, giao tiếp, trình bày, tìm kiếm, thu

Nam lớp 11. Tiến hành điều tra, khảo sát dưới các hình thức đối với GV và HS
ở các trường để đánh giá thực trạng tổ chức dạy học theo chủ đề LS ở trường
THPT. Nghiên cứu chương trình, SGK môn LS ở trường THPT. Xây dựng một
số biện pháp tổ chức dạy học chủ đề trong chương trình LSVN giai đoạn 1858 1918. Tiến hành thực nghiệm để chứng minh tính đúng đắn, cấp thiết của luận
văn.
3.4. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi về lý luận dạy học bộ môn: Trên cơ sở thống nhất quan niệm
về tổ chức dạy học chủ đề trong giáo dục học, luận văn tập trung vào tổ chức
dạy học theo chủ đề trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 11 ở trường THPT.
- Phạm vi về nội dung: Tổ chức dạy học theo chủ đề trong dạy học Lịch
sử Việt Nam lớp 11.
- Phạm vi hình thức: Do phạm vi của đề tài rộng (bao gồm 6 chủ đề với
các hình thức tổ chức dạy học nội khóa và ngoại khóa) nên học viên tập trung
vận dụng nghiên cứu các biện pháp tổ chức dạy học chủ đề trong giờ học nội
khóa.
- Về địa bàn khảo sát, thực nghiệm: Các trường THPT trên địa bàn thị xã
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.v


Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.v


4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
4.1. Phương pháp luận

http://lrc.tnu.edu.v


Về thực tiễn: Đánh giá đúng thực trạng việc tổ chức DH các chủ đề. Đề
xuất được các biện pháp tổ chức dạy học theo chủ đề. Góp phần thực hiện chủ
trương đổi mới chương trình, SGK LS sau 2015
8. Bố cục luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm
2 chương, cụ thể như sau:
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn tổ chức dạy học chủ đề trong dạy
học
Lịch sử Việt Nam bậc THPT.
Chương 2. Biện pháp tổ chức dạy học chủ đề trong dạy học Lịch sử Việt
Nam lớp 11 ở trường THPT thị xã Phổ Yên. Thực nghiệm sư phạm.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.v


Chương 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TỔ CHỨC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ
TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM BẬC THPT
1.1. Cơ sở lí luận
1.1.1. Một số khái niệm
Chủ đề
Chủ đề (theme) là vấn đề cơ bản, vấn đề trung tâm được tác giả nêu lên,
đặt ra qua nội dung cụ thể của tác phẩm văn học...Theo Từ điển tiếng Việt của
Viện Ngôn ngữ học, chủ đề là vấn đề chủ yếu được quán triệt trong nội dung
một tác phẩm văn học nghệ thuật, theo một khuynh hướng tư tưởng nhất định

hơn, nhờ đó HS có thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến thức và vận dụng
vào thực tiễn. Thay cho việc DH đang được thực hiện theo từng bài/tiết trong
sách giáo khoa như hiện nay, các tổ/nhóm chuyên môn căn cứ vào chương
trình và sách giáo khoa hiện hành, lựa chọn nội dung để xây dựng các chủ đề
DH phù hợp với việc sử dụng phương pháp DH tích cực trong điều kiện thực tế
của nhà trường.
1.1.2. Nguồn gốc, bản chất của dạy học theo chủ đề
Trong tiếng Anh, tích hợp được viết là “intergration” một từ có gốc Latin
(interger) nghĩa là “whole” hay “toàn bộ, toàn thể”. Tức là sự phối hợp, liên kết
một cách hữu cơ, hệ thống các hoạt động khác nhau, các thành phần khác nhau
của một hệ thống để bảo đảm được sự hài hòa, cân đối chức năng và mục tiêu
hoạt động của hệ thống ấy. Theo từ điển tiếng Việt, tích hợp là “Lắp ráp, nối
kết các thành phần của một hệ thống theo quan điểm tạo nên một hệ thống toàn
bộ” [50; tr.981]. Trong Giáo dục học, tích hợp là “hành động liên kết các đối
tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực
khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học” [25; tr.384]. Kế hoạch DH ở đây
được hiểu là một phạm vi rộng, từ kế hoạch dạy học của một chương trình cho
tới kế hoạch DH của một môn học, bài học.
Từ định nghĩa như vậy, nhiều chuyên gia, nhà giáo dục đã đưa ra các nội
dung/phương pháp tích hợp. Tích hợp dọc - “dựa trên cơ sở liên kết hai hoặc
nhiều môn học thuộc một số lĩnh vực gần nhau (ví dụ tích hợp các môn vật lí
học, hóa học, sinh học và sinh thái học; tích hợp các môn hình học, đại số học
và
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.v