BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

NGUYỄN VĂN TỚI

QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM Y TẾ
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN BÌNH LỤC, TỈNH HÀ NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2020

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI


2

NGUYỄN VĂN TỚI

QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM Y TẾ
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN BÌNH LỤC, TỈNH HÀ NAM

CHUYÊN NGÀNH
MÃ SỐ

: QUẢN LÝ KINH TẾ
: 8340410

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

tình hướng dẫn, giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu để hoàn thành
Luận văn này.
Tác cũng xin gửi lời cảm ơn Bảo hiểm xã hội huyện Bình Lục, Chi cục
Thống kê huyện Bình Lục đã tạo điều kiện cho tác giả thu thập dữ liệu liên
quan đến nội dung của đề tài nghiên cứu.
Mặc dù đã cố gắng hoàn thành nội dung nghiên cứu bằng tất cả kiến thức
và năng lực của bản thân, tuy nhiên do thời gian nghiên cứu và kinh nghiệm
thực tế còn nhiều hạn chế nên Luận văn không tránh khỏi những thiếu sót.
Tác giả kính mong nhận được sự góp ý, chỉ bảo quý báu của các thầy, cô cùng
ý kiến đóng góp của các bạn đồng nghiệp để bổ sung, hoàn thiện hơn nữa đề
tài này.
Xin chân thành cảm ơn!


5
MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG BIỂU


6
DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1: Tăng trưởng số người tham gia BHYT trên địa bàn huyện Bình
Lục giai đoạn 2015 -2018
Biểu đồ 2.2: Tăng trưởng số tiền thu BHYT trên địa bàn huyện Bình Lục giai
đoạn 2015 – 2018


7

Bảo hiểm xã hội Việt Nam

5

BHTNLĐ-BNN

Bảo hiểm tai nạn lao động - Bệnh nghề nghiệp

6

HĐND

Hội đồng nhân dân

7

KCB

Khám bệnh, chữa bệnh

8

TNLĐ, BNN

Tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp

9

UBND


khu vực sản xuất kinh doanh còn các đối tượng khác sẽ tham gia BHYT theo
khả năng và nhu cầu tự nguyện. Sau đó, vào các năm 1998 và 2005, chính
phủ ban hành nghị định sửa đổi, bổ sung Điều lệ BHYT phù hợp với tình hình
phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Nhằm thể chế hóa đường lối, chủ
trương của Đảng, tạo cơ sở pháp lý cao nhất trong thực hiện chính sách
BHYT, ngày 14/11/2008, tại kỳ họp thứ 04, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội
chủ nghĩa Việt Nam khóa XII đã thông qua Luật BHYT số 25/2008/QH12 (có


9
hiệu lực từ ngày 01/7/2009). Luật gồm 10 Chương, 52 điều, điều chỉnh các
mối quan hệ liên quan đến các chủ thể tham gia BHYT, quy định quyền và
nghĩa vụ của các bên tham gia, trách nhiệm của Nhà nước, các cơ quan quản
lý đối với chính sách xã hội quan trọng này. Luật BHYT được ban hành đã
đánh dấu một bước tiến quan trọng trong hệ thống pháp luật về BHYT, là cơ
sở pháp lý cao nhất thể chế hóa quan điểm, định hướng của Đảng và Nhà
nước về phát triển BHYT toàn dân. Ngày 13/6/2014, Quốc hội nước Cộng
hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung
một số điều của Luật BHYT, trong đó quy định người dân bắt buộc tham gia
BHYT theo 05 nhóm đối tượng, mở rộng quyền lợi, nâng mức hưởng BHYT,
quy định cụ thể việc quản lý và sử dụng quỹ BHYT, bổ sung trách nhiệm của
các bên liên quan…
Có thể thấy, hệ thống chính sách, pháp luật BHYT của nước ta ngày
càng được hoàn thiện phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội của đất
nước, là cơ sở để thực hiện chính sách BHYT trong những năm qua.
Sau gần 30 năm thực hiện, chính sách BHYT ở nước ta đã đạt được
những thành tựu quan trọng: quyền lợi của người dân tham gia bảo hiểm y tế
ngày càng được mở rộng; nguồn kinh phí cho công tác khám bệnh, chữa bệnh
tại các cơ sở y tế được bảo đảm; danh mục thuốc, vật tư y tế, dịch vụ kỹ thuật
thuộc quỹ BHYT thanh toán ngày càng mở rộng; “số người tham gia BHYT

Với những lý do trên, tác giả nghiên cứu chọn đề tài: “Quản lý thu bảo
hiểm y tế trên địa bàn huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam”. Nghiên cứu thành công
đề tài này có ý nghĩa nhất định về mặt lý luận và giá trị về mặt thực tiễn.
2.Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài
Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả đã thu thập được một số tài
liệu, công trình nghiên cứu khoa học đã công bố có liên quan đến đề tài
nghiên cứu khoa học của mình. Cụ thể những công trình tập trung vào nghiên
cứu các vấn đề có liên quan đến bảo hiểm y tế như sau:


11
Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Văn Tình (2013) Trường đại học
Kinh tế và quản trị kinh doanh - Đại học Thái Nguyên về đề tài: “ Giải pháp
thực hiện BHYT toàn dân tại thị xã Từ Sơn tỉnh Bắc Ninh”. Đề tài đã phân
tích, đánh giá thực trạng tình hình thực hiện BHYT, chỉ ra những kết quả đạt
được cũng như những nguyên nhân, nhân tố ảnh hưởng đến chính sách BHYT
trong lộ trình tiến tới BHYT toàn dân, đề xuất các giải pháp và kiến nghị
nhằm đẩy nhanh lộ trình tiến tới BHYT toàn dân trên địa bàn thị xã Từ Sơn,
tỉnh Bắc Ninh.
Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Bích Hường (2014) Trường đại
học Đà Nẵng với đề tài: “ Phát triển BHYT toàn dân trên địa bàn thành phố
Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình. Đề tài đã đánh giá, phân tích thực trạng phát triển
BHYT toàn dân trên địa bàn thành phố Đồng Hới tỉnh Quảng Bình, nêu những
tồn tại hạn chế và đề ra giải pháp phát triển BHYT toàn dân trên địa bàn.
Luận án Tiến sỹ của tác giả Trần Quang Lâm (2016) trường Đại học
Kinh tế quốc dân về đề tài: “Những nhân tố tác động đến nguồn thu của quỹ
bảo hiểm y tế ở Việt Nam". Đề tài đã chỉ ra sự mất cân đối của tỷ lệ thu và chi
quỹ BHYT, thu không đảm bảo chi sẽ dẫn đến tình trạng mất cân đối quỹ
BHYT. Trong khi đó, quỹ BHYT là nguồn tài chính quan trọng của mỗi quốc
gia nhằm chi trả chi phí khám chữa bệnh cho nhân dân khi họ bị ốm đau bệnh

sở lý luận về bảo hiểm y tế, trong đề tài nghiên cứu này tác giả sẽ kế thừa các
kết quả đó và vận dụng vào nghiên cứu đề tài này.
Hai là, số công trình nghiên cứu giải pháp quản lý thu BHYT còn ít, các
giải pháp đề ra có thể không còn phù hợp với các văn bản hướng dẫn thực
hiện luật BHYT mới được ban hành hoặc không phù hợp với tình hình phát
triển kinh tế - xã hội huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam do thời gian nghiên cứu


13
và đặc điểm ở các địa phương khác nhau, chính vì vậy có thể khẳng định đề
tài “Quản lý thu bảo hiểm y tế trên địa bàn huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam”
không bị trùng lặp với các đề tài công bố trước đó.
3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
Mục đích nghiên cứu của đề tài là: trên cơ sở phân tích thực trạng quản
lý thu BHYT trên địa bàn huyện Bình Lục, đề xuất một số giải pháp, kiến
nghị hoàn thiện quản lý thu BHYT trên địa huyện Bình Lục.
Nhiệm vụ nghiên cứu: để đạt được mục đích trên, các nhiệm vụ của đề
tài nghiên cứu gồm:
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý thu BHYT.
- Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý thu BHYT trên địa bàn huyện
Bình Lục thời gian từ 2015 - 2018, qua đó chỉ rõ ưu điểm, hạn chế và nguyên
nhân.
- Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác quản
lý thu BHYT trên địa bàn huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề
lý luận và thực tiễn về quản lý thu BHYT trên địa bàn huyện Bình Lục.
Nội dung nghiên cứu: tập trung nghiên cứu thực trạng quản lý thu BHYT
trên địa bàn huyện Bình Lục.
Phạm vi thời gian: từ năm 2015 đến năm 2018, đề xuất giải pháp cho

Luận văn góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý thu BHYT.
Làm rõ khái niệm, đặc điểm, vai trò, nội dung của quản lý thu BHYT.
- Đóng góp của đề tài
Qua đánh giá thực trạng quản lý thu BHYT trên địa bàn huyện Bình Lục
tỉnh Hà Nam, rút ra kết quả đạt được cũng như những hạn chế và nguyên
nhân của những hạn chế trong quản lý thu BHYT trên địa bàn huyện Bình


15
Lục. Từ đó đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu
BHYT trên địa bàn huyện Bình Lục. Luận văn sẽ là tài liệu tham khảo cho
BHXH huyện Bình Lục trong công tác quản lý thu BHYT.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo,
luận văn được kết cấu làm 3 chương.
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý thu bảo hiểm y tế
Chương 2: Thực trạng quản lý thu BHYT trên địa bàn huyện Bình Lục
Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý thu BHYT
trên địa bàn huyện Bình Lục.


16

CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM Y TẾ
1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của bảo hiểm y tế
1.1.1. Khái niệm bảo hiểm y tế
* Khái niệm bảo hiểm
“Bảo hiểm là sự cam kết bồi thường của tổ chức bảo hiểm cho người
tham gia khi gặp rủi ro dẫn đến tổn thất với điều kiện người tham gia bảo

về BHYT. Có quan điểm cho rằng, BHYT là một chính sách xã hội do Nhà
nước tổ chức thực hiện nhằm huy động nguồn lực tài chính của Nhà nước,
người sử dụng lao động, người lao động và cộng đồng để hình thành quỹ chi
trả chi phí KCB cho người tham gia BHYT theo quy định của pháp luật. Các
doanh nghiệp bảo hiểm thương mại cũng triển khai BHYT và họ cho rằng:
BHYT là hình thức bảo hiểm, bảo hiểm cho những chi phí y tế phát sinh liên
quan đến những rủi ro về sức khỏe của người tham gia bảo hiểm.
Sở dĩ có sự khác nhau về khái niệm là vì: BHYT có hai hình thức khác
nhau, đó là BHYT xã hội và BHYT tư nhân vì mục tiêu lợi nhuận. BHYT xã
hội do Nhà nước ban hành và tổ chức thực hiện. Hình thức bảo hiểm này
không vì mục tiêu lợi nhuận mà vì sức khỏe của cộng đồng, giúp cộng đồng
thanh toán các chi phí y tế phát sinh khi gặp phải rủi ro trong cuộc sống và
trong lao động sản xuất. Còn BHYT tư nhân thường do các doanh nghiệp bảo
hiểm thương mại tổ chức triển khai, mục tiêu của hình thức bảo hiểm này là
lợi nhuận, tính xã hội rất hạn chế.
Thực tế ở Việt Nam hiện nay nhiều người tham gia BHYT vẫn tìm mua
thêm gói bảo hiểm chăm sóc sức khỏe. Gói bảo hiểm này cũng có một số ưu
điểm như không phân biệt đúng tuyến hay trái tuyến KCB, bệnh viện công


18
hay bệnh viện tư. Các quyền lợi bảo hiểm khi KCB nội trú, ngoại trú, nha
khoa, thai sản, cấy ghép nội tạng… được chi trả theo chi phí thực tế và hạn
mức từng quyền lợi của từng gói bảo hiểm.
Tại nghiên cứu này, tác giả cho rằng: BHYT là sự cam kết chi trả cho các
chi phí khám bệnh, chữa bệnh của của tổ chức bảo hiểm cho người mua
BHYT trong phạm vi quyền lợi của gói bảo hiểm tương ứng khi người mua
BHYT gặp những rủi ro về sức khỏe.
Loại hình BHYT được nghiên cứu ở đây là BHYT do Nhà nước ban
hành và tổ chức thực hiện. Theo quy định của Luật sửa đổi, bổ sung một số

là người nghèo phân tán được rủi ro và chia sẻ tài chính giữa những người
tham gia.
Thứ tư, nguồn lực tài chính đáp ứng nhu cầu của chính sách BHYT luôn
gặp phải những khó khăn, phức tạp do đối tượng đông, diện bao phủ rộng, giá
cả dịch vụ y tế lại có xu hướng ngày càng gia tăng. Chính vì vậy, Chính phủ
các nước khi triển khai BHYT phải tính đến các vấn đề sau: (1) Việc triển
khai BHYT phải theo nhu cầu, khả năng chi trả và nhận thức của người dân;
(2) Khả năng phân bổ nguồn lực cho các vùng dựa trên sự đánh giá nhu cầu
và các dịch vụ y tế có liên quan các yếu tố kinh tế - xã hội và cơ cấu độ tuổi
của người dân; (3) Khả năng chia sẻ gánh nặng chi phí y tế: người khỏe mạnh
hỗ trợ người ốm, người giàu hỗ trợ người nghèo, người trong độ tuổi lao động
hỗ trợ người ngoài độ tuổi lao động.
Thứ năm, việc xây dựng chính sách và tổ chức thực hiện chính sách
BHYT ở các nước khác nhau là khác nhau. Bởi mỗi nước đều có những đặc
thù về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và lịch sử. Ngay trong một nước cũng
có thể phải thực hiện khác nhau giữa các thời kỳ.


20
1.1.3. Vai trò của bảo hiểm y tế
Bảo hiểm y tế là một chính sách xã hội do Nhà nước tổ chức thực hiện,
nhằm huy động sự đóng góp của người sử dụng lao động, người lao động, các
tổ chức và cá nhân, từ đó hình thành nên quỹ BHYT, quỹ này sẽ được sử dụng
để chi trả các chi phí khám bệnh, chữa bệnh cho người tham gia BHYT khi họ
gặp những rủi ro, bệnh tật trong cuộc sống. Mặc dù ở các nước khác nhau thì
việc tổ chức thực hiện BHYT sẽ khác nhau, tuy nhiên vai trò chung của
BHYT đều thể hiện ở một số điểm như sau:
Thứ nhất, BHYT là biện pháp để rút ngắn khoảng cách giữa người nghèo
và người giàu, mọi người có bệnh đều được điều trị như nhau khi họ cùng
tham gia BHYT. Với BHYT, mọi người sẽ được bình đẳng trong việc KCB,

dàng và chặt chẽ hơn.
Thứ năm, BHYT còn có tác dụng góp phần giảm bớt gánh nặng cho ngân
sách Nhà nước trong lĩnh vực khám chữa bệnh. Hiện nay kinh phí cho y tế
được cấu thành chủ yếu từ 4 nguồn: từ ngân sách nhà nước; từ quỹ BHYT;
thu một phần viện phí; tiền đóng góp của các tổ chức quần chúng, của các tổ
chức từ thiện và viện trợ quốc tế. Do vậy BHYT ra đời đã thực sự góp phần
giảm bớt gánh nặng cho ngân sách Nhà nước.
Thứ sáu, chỉ tiêu phúc lợi xã hội trong mỗi nước cũng biểu hiện trình độ
phát triển của nước đó. Do vậy, BHYT là một công cụ vĩ mô của Nhà nước để
thực hiện tốt phúc lợi xã hội, đồng thời tạo nguồn tài chính hỗ trợ, cung cấp
cho hoạt động chăm sóc sức khỏe của người dân.
Thứ bảy, BHYT còn góp phần đề phòng và hạn chế những bệnh hiểm
nghèo theo phương châm phòng bệnh hơn chữa bệnh. Theo quy định của Luật
BHYT, Quỹ BHYT trích để lại nhà trường và đơn vị sử dụng lao động kinh
phí chăm sóc sức khỏe ban đầu để thực hiện việc chăm sóc, theo dõi sức khỏe
cho người lao động và học sinh, sinh viên. Đại đa số người có thẻ BHYT đều
đã sử dụng để kiểm tra, khám sức khỏe khi có triệu chứng bệnh, qua đó nhanh
chóng phát hiện và chữa trị kịp thời, có hiệu quả những bệnh hiểm nghèo


22
trước khi tình trạng bệnh quá nặng, tránh gây ra gánh nặng cho gia đình và xã
hội. Nếu không tham gia BHYT, tâm lý người dân sợ tốn kém khi đi bệnh
viện, do đó mà coi thường hoặc bỏ qua những triệu chứng khi có bệnh có thể
dẫn đến tử vong.
1.2. Quản lý thu bảo hiểm y tế
1.2.1. Khái niệm quản lý thu bảo hiểm y tế
- Khái niệm quản lý
Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên
đối tượng và khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, các

Bảo hiểm xã hội Việt Nam được tổ chức và quản lý theo hệ thống dọc,
tập trung, thống nhất từ trung ương đến địa phương, gồm có: (1) ở trung ương
là Bảo hiểm xã hội Việt Nam; (2) ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương là
Bảo hiểm xã hội tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là BHXH
tỉnh), trực thuộc Bảo hiểm xã hội Việt Nam; (3) ở huyện, quận, thị xã, thành
phố trực thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương là Bảo hiểm xã hội
huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc trung
ương, trực thuộc Bảo hiểm xã hội tỉnh.
Theo quy định về quản lý thu BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ, BNN
của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, trách nhiệm thực hiện công tác thu được phân
cấp như sau:
BHXH Việt Nam: thu tiền của ngân sách trung ương đóng, hỗ trợ mức
đóng BHYT, hỗ trợ quỹ BHTN; thu tiền của ngân sách trung ương đóng
BHXH cho người có thời gian công tác trước năm 1995.
BHXH tỉnh: thu tiền đóng BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ, BNN của
các đơn vị chưa phân cấp cho BHXH huyện; giải quyết các trường hợp truy
thu, hoàn trả tiền đóng BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ, BNN; tạm dừng
đóng vào quỹ hưu trí, tử tuất đối với đơn vị, người tham gia BHXH, BHYT,


24
BHTN, BHTNLĐ, BNN do BHXH tỉnh trực tiếp thu; thu tiền hỗ trợ mức
đóng BHYT, hỗ trợ mức đóng BHXH tự nguyện của ngân sách nhà nước; thu
tiền đóng BHYT của đối tượng do ngân sách nhà nước đóng; ghi thu tiền
đóng BHYT của đối tượng do quỹ BHXH, quỹ BHTN đảm bảo, ngân sách
trung ương hỗ trợ học sinh, sinh viên đang theo học tại các cơ sở giáo dục do
Bộ, cơ quan Trung ương quản lý.
BHXH huyện: thu tiền đóng BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ, BNN
của đơn vị đóng trụ sở trên địa bàn huyện theo phân cấp của BHXH tỉnh; giải
quyết các trường hợp truy thu, hoàn trả tiền đóng BHXH, BHYT, BHTN,

BHYT toàn dân, góp phần tạo nguồn tài chính ổn định cho công tác chăm sóc
sức khỏe nhân dân theo hướng công bằng, hiệu quả, chất lượng và phát triển
bền vững.
1.2.3. Các nguyên tắc quản lý thu bảo hiểm y tế
Thứ nhất, đảm bảo thu đúng đối tượng:
Theo Luật bảo hiểm y tế, đối tượng tham gia BHYT thuộc 5 nhóm, trong
mỗi nhóm bao gồm các đối tượng khác nhau, có quy định riêng về mức đóng
BHYT và quyền lợi BHYT được thụ hưởng. Do đó, việc xác định đúng đối
tượng tham gia BHYT là cơ sở để cơ quan BHXH xác định mức thu BHYT
và quyền lợi về BHYT của người tham gia BHYT.
Thứ hai, đảm bảo thu đủ tiền đóng BHYT:
Căn cứ vào việc kê khai tham gia BHYT của cá nhân, tổ chức, cơ quan
BHXH có trách nhiệm thu đủ số tiền đóng BHYT theo quy định của pháp luật.
Thứ ba, đảm bảo thời gian đóng tiền vào quỹ BHYT:
Thời gian đóng tiền BHYT của từng nhóm đối tượng tham gia BHYT
được quy định trong Luật bảo hiểm y tế và các văn bản hướng dẫn thi hành.
Cơ quan BHXH có trách nhiệm thu tiền đóng BHYT của tổ chức, cá nhân
đúng thời hạn quy định.
1.2.4. Nội dung quản lý thu bảo hiểm y tế