BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP & PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI

VŨ VĂN THẮNG

GIẢI PHÁP HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC
THỰC HIỆN XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐỊNH HÓA,
TỈNH THÁI NGUYÊN GIAI ĐOẠN 2017 - 2021

LUẬN VĂN THẠC SĨ

HÀ NỘI - 2018



BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP & PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI

VŨ VĂN THẮNG

GIẢI PHÁP HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC
THỰC HIỆN XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐỊNH HÓA,
TỈNH THÁI NGUYÊN GIAI ĐOẠN 2017 - 2021

Trong quá trình thực hiện đề tài này tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của
PGS. TS Nguyễn Xuân Phú - người đã trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi
hoàn thành luận văn này. Bên cạnh đó, sự giúp đỡ và cung cấp số liệu của Ủy
ban nhân dân, phòng Nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Định Hóa,
tỉnh Thái Nguyên.
Qua đây, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến PGS. TS Nguyễn Xuân Phú đã
hướng dẫn tôi thực hiện đề tài này, xin cảm ơn UBND huyện Định Hóa và các
phòng chuyên môn đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu.
Do kinh nghiệm cũng như kiến thức còn hạn chế, đề tài của tôi không thể tránh
khỏi những thiếu xót, kính mong người đọc đánh giá và đưa ra những góp ý để
đề tài hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Tác giải luận văn

Vũ Văn Thắng

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ....................................................................................................... ii
MỤC LỤC ............................................................................................................ iii
DANH MỤC BẢNG ............................................................................................ vi
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT ............................................... vii
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1
1. Tính cấp thiết của đề tài .................................................................................... 1
2. Mục tiêu nghiên cứu .......................................................................................... 3
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ..................................................................... 3
4. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................... 4

2.4.1. Kết quả huy động nguồn lực đầu tư theo các nguồn vốn .......................... 41
2.4.2. Kết quả huy động nguồn lực theo các lĩnh vực đầu tư.............................. 44
2.4.3. Kết quả tuyên truyền, tập huấn, đào tạo về phát triển sản xuất nâng
cao thu nhập cho người dân................................................................................. 47
2.5. Tình hình huy động nguồn lực xây dựng NTM ở 3 xã nghiên cứu ............. 55
2.5.1. Khái quát chung 3 xã nghiên cứu .............................................................. 55
2.5.2. Đánh giá chung tình hình huy động nguồn lực tại 3 xã nghiên cứu ......... 58
2.5.3 . Tình hình huy động nguồn lực cộng đồng cho chương trình xây dựng
NTM của từng xã nghiên cứu .............................................................................. 68
2.6. Đánh giá chung về thực trạng tăng cường huy động nguồn lực đầu tư
xây dựng nông thôn mới tại huyện Định Hóa ..................................................... 70
2.6.1. Những kết quả đạt được ............................................................................ 70
2.6.2. Những tồn tại hạn chế của huyện Định Hóa trong công tác huy động
nguồn lực xây dựng nông thôn mới và phân tích nguyên nhân .......................... 72
Kết luận chương 2 ............................................................................................... 73
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HUY ĐỘNG CÁC NGUỒN LỰC THỰC
HIỆN XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN
ĐỊNH HÓA GIAI ĐOẠN 2017 - 2021 ............................................................. 76
3.1. Mục tiêu xây dựng NTM đến năm 2021 ...................................................... 76
iv


3.1.1. Mục tiêu chung .......................................................................................... 76
3.1.2. Các mục tiêu cụ thể và nội dung cần thực hiện ........................................ 76
3.2. Định hướng công tác xây dựng nông thôn mới của huyện Định Hóa
trong giai đoạn mới ............................................................................................. 83
3.3. Những thuận lợi và khó khăn thách thức của Định Hóa trong việc huy
động nguồn lực .................................................................................................... 85
3.3.1. Những thuận lợi......................................................................................... 85
3.3.2. Những khó khăn thách thức ...................................................................... 86

Bảng 2.11 Sự hiểu biết của người dân về chương trình xây dựng NTM ............ 58
Bảng 2.12 Đánh giá của cán bộ và người dân về việc triển khai XD NTM
tại địa phương .................................................................................... 59
Bảng 2.13 Những công việc người dân tham gia vào xây dựng nông thôn
mới tại địa phương mình .................................................................. 60
Bảng 2.14 Ý kiến của cán bộ xã, thôn về khó khăn trong huy động nguồn
lực đóng góp bằng tiền ...................................................................... 62
Bảng 2.15 Ý kiến đánh giá của cán bộ xã, thôn về sự tham gia của cộng
đồng trong xây dựng NTM ............................................................... 63
Bảng 2.16 Nhận thức của người dân nguồn lực trong xây dựng NTM ............. 64
Bảng 2.17 Tổng hợp nguồn vốn xây dựng NTM tại 03 xã nghiên cứu .............. 66
Bảng 2.18 Nợ đọng xây dựng cơ bản 03 xã nghiên cứu ..................................... 69

vi


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết đầu đủ

Chữ viết tắt

BCĐ

Ban chỉ đạo

CHND

Cộng hòa nhân dân

CSHT


MTQG

Mục tiêu quốc gia

NTM

Nông thôn mới

NSTW

Ngân sách Trung ương

NSNN

Ngân sách nhà nước

NHPT

Ngân hàng phát triển

NN&PTNT

Nông nghiệp và phát triển nông thôn

TDĐT

Tín dụng đầu tư

THCS

công nghiệp, dịch vụ, ngành nghề; nhiều hình thức tổ chức sản xuất mới được
hình thành và phát triển; đời sống vật chất và tinh thần của dân cư nông thôn
ngày càng được cải thiện; hệ thống chính trị ở nông thôn được củng cố. Bên
cạnh những điểm tích cực cũng cho thấy môi trường nông thôn ngày càng ô
nhiễm; năng lực thích ứng, đối phó với thiên tai còn nhiều hạn chế. Đời sống vật
chất và tinh thần của người dân nông thôn còn thấp, tỉ lệ hộ nghèo cao, nhất là
vùng đồng bào dân tộc, vùng sâu, vùng xa; chênh lệch giàu, nghèo giữa nông
thôn và thành thị, giữa các vùng còn lớn, phát sinh nhiều vấn đề xã hội bức
xúc... Xuất phát từ những bất cập trên, Nghị quyết 26- NQ/TW ngày 05/8/2008
của Hội nghị lần thứ 7, Ban Chấp hành Trung ương khoá X về nông nghiệp,
nông dân, nông thôn đã nhấn mạnh mục tiêu: “Xây dựng nông thôn mới có kết
cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản
xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị
theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; dân trí
được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn
dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường”.
Như vậy, xây dựng nông thôn mới (NTM) là nhằm tạo ra những giá trị mới của
nông thôn Việt Nam, đó là một nông thôn hiện đại hàm chứa những giá trị kinh
tế mới trên cơ sở hạ tầng hiện đại, sản xuất phát triển bền vững theo hướng kinh
tế hàng hoá; đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn ngày càng
cao, bản sắc văn hoá dân tộc được giữ gìn và phát triển, xã hội nông thôn an
ninh tốt, phát huy tính dân chủ cao trong xây dựng nông thôn mới. Theo đó,
1


Chương trình mục tiêu quốc gia nông thôn mới đã được Thủ tướng Chính phủ
quyết định ban hành là một chương trình khung toàn diện nhất để cộng đồng
chung sức xây dựng một nông thôn mới hiện đại.
Định Hóa là một huyện miền núi phía Bắc của tỉnh Thái Nguyên, với phần lớn
dân số sống ở nông thôn, sản xuất nông nghiệp là chủ yếu, song nông nghiệp,

các nguồn lực cho xây dựng Nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
2.2. Mục tiêu cụ thể
- Tổng quan một số lý luận về nguồn lực cộng đồng; tìm hiểu một số bài học
kinh nghiệm trong nước, quốc tế về huy động sự tham gia của cộng đồng trong
phát triển nông thôn.
- Phân tích thực trạng huy động nguồn lực trong chương trình xây dựng Nông
thôn mới trên địa bàn huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên.
- Đề xuất các giải pháp huy động các nguồn lực cho chương trình xây dựng
Nông thôn mới ở huyện Định Hóa nói riêng và tỉnh Thái Nguyên nói chung.
3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu trong luận văn là nguồn lực thực hiện xây dựng NTM trên
địa bàn huyện Định Hóa. Bởi nguồn lực là một khái niệm rộng, luận văn chỉ tập
trung nghiên cứu 04 nhóm nguồn lực sau đây: Tiền; tài sản, vật chất; sức lao
động; sự tham gia ý kiến.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi về không gian: Luận văn được nghiên cứu tại huyện Định Hóa, tỉnh
Thái Nguyên.
- Phạm vi về thời gian:
+ Nguồn số liệu thu thập phục vụ cho việc nghiên cứu trong 3 năm từ năm 2015
đến năm 2017.

3


+ Luận văn nghiên cứu kết quả thực hiện xây dựng nông thôn mới cho giai đoạn
2017 - 2021.
4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU


chủ yếu qua điều tra, khảo sát qua các phiếu phỏng vấn và bảng hỏi chuẩn bị
sẵn. Các cá nhân điều tra được phỏng vấn là những cá nhân có liên quan đến quá
trình huy động và sử dụng nguồn lực để XD NTM tại các địa phương.
- Phương pháp tổng hợp: Tổng hợp lý luận về nguồn lực và huy động nguồn
lực trong phát triển nông thôn và xây dựng Nông thôn mới; tổng hợp các văn
bản, tài liệu, số liệu thống kê liên quan đến các chương trình xây dựng NTM,
trong đó tập trung vào nội dung liên quan đến nguồn lực cho thực hiện chương
trình; tập hợp, phân loại rõ từng loại nguồn lực, bản chất từng loại, thực tế huy
động, các cơ chế chính sách huy động, khó khăn, trở ngại trong việc huy động
từng loại nguồn lực cộng đồng; tổng hợp các tài liệu từ các chương trình phát
triển nông thôn trong nước và quốc tế để rút ra một số bài học kinh nghiệm về
huy động nguồn lực cộng đồng có thể áp dụng phù hợp cho xây dựng NTM ở
Việt Nam. Tổng hợp các thông tin điều tra phỏng vấn tại 3 xã.
- Phương pháp phân tích số liệu: Xử lý và phân tích thông tin, số liệu, bằng
phần mềm Excel.
- Phương pháp phỏng vấn: Thông qua trao đổi với người dân, các cán bộ có
kinh nghiệm về lĩnh vực phát triển nông thôn của Phòng Nông nghiệp và PTNT,
cán bộ huyện, xã của địa bàn nghiên cứu; trao đổi, thảo luận với cán bộ BQL
xây dựng NTM của xã, các chủ hộ tham gia chương trình từ đó góp phần hoàn
thiện nội dung nghiên cứu cũng như kiểm chứng kết quả nghiên cứu.
- Phương pháp thống kê:
a. Phương pháp thống kê mô tả
Sử dụng phương pháp này để hệ thống hoá và phân tích các số liệu thu thập
được từ điều tra, qua đó nhận biết tính quy luật. Từ phương pháp này có thể tìm
ra các mối quan hệ lẫn nhau của các nhân tố riêng biệt như tình hình kinh tế,
trình độ văn hoá, mức ảnh hưởng của các thành viên trong gia đình... qua đó
đánh giá được sự huy động nguồn lực của cộng đồng vào xây dựng NTM.
5




việc điều chỉnh, bổ sung cơ chế chính sách trong việc huy động nguồn lực cộng
đồng trong xây dựng Nông thôn mới tại các xã trong cả nước.
6. KẾT QUẢ DỰ KIẾN ĐẠT ĐƯỢC

Luận văn đã đề xuất các giải pháp nhằm huy động nguồn lực xây dựng nông
thôn mới và những thuận lợi, khó khăn trong việc huy động nguồn lực đầu tư
xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Định Hóa.
7. CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn huy động các nguồn lực xây dựng Nông
thôn mới.
Chương 2: Thực trạng huy động các nguồn lực thực hiện xây dựng Nông thôn
mới trên địa bàn huyện Định Hóa.
Chương 3: Giải pháp huy động các nguồn lực thực hiện xây dựng Nông thôn
mới trên địa bàn huyện Định Hóa giai đoạn 2017 - 2021.

7


CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN HUY ĐỘNG CÁC NGUỒN
LỰC THỰC HIỆN XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
1.1. Cơ sở lý luận về xây dựng nông thôn mới
1.1.1. Khái niệm về xây dựng nông thôn mới
Xây dựng Nông Thôn Mới (NTM): Là cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cư ở
nông thôn đồng lòng xây dựng làng, xã của mình khang trang, sạch đẹp; phát triển
sản xuất toàn diện (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ); có nếp sống văn hóa, môi
trường và an ninh nông thôn được đảm bảo; thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần

đổi theo không gian và thời gian. Con người có thể làm thay đổi nguồn lực theo
hướng có lợi cho mình. Nguồn lực bao gồm: Sức lao động con người; cơ sở vật
chất; tài chính; tài nguyên thiên nhiên.
Những thứ được coi là nguồn lực phải là những thứ được sử dụng hoặc có
khả năng sử dụng trong thời kỳ dự kiến phát triể. Tiềm năng chưa đưa được
vào sử dụng hoặc chưa có khả năng đưa vào sử dụng thì chưa được xem xét
là nguồn lực.
b. Nguồn lực trong xây dựng nông thôn mới
Nguồn lực trong xây dựng nông thôn mới được hiểu là tập hợp các yếu tố mà
chương trình xây dựng nông thôn mới sử dụng để thực hiện các mục tiêu của
chương trình.
Nguồn lực huy động để thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng
nông thôn mới được quy định tại Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010
của Thủ tướng Chính phủ bao gồm: Ngân sách chiếm tỷ trọng lớn nhất (khoảng
40%); vốn tín dụng (khoảng 30%); vốn từ các doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế
khác (khoảng 20%); huy động đóng góp của cộng đồng dân cư (khoảng 10%).[4]

9


1.1.3. Nội dung chủ yếu về chương trình xây dựng nông thôn mới
Chương trình xây dựng NTM là một chương trình mục tiêu quốc gia được thực
hiện ở các vùng nông thôn nhằm xây dựng và phát triển nông thôn theo hướng
văn minh, hiện đại
Mục tiêu của chương trình xây dựng nông thôn mới là: Xây dựng NTM có kết
cấu hạ tầng KTXH hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất
hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp và dịch vụ; gắn phát
triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định
giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; ANTT được giữ
vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao.

hệ thống thuỷ lợi, hệ thống chuồng trại chăn nuôi tập trung để thay đổi phương
thức chăn nuôi nhỏ lẻ trong khu dân cư, các hộ có khả năng chăn nuôi lớn có thể
mở rộng chăn nuôi ở khu tập trung này thường được quan tâm và đầu tư thích
đáng để nhanh chóng đẩy mạnh sản xuất và tạo ra các động lực cho việc phát
triển các cơ sở hạ tầng khác phục vụ cho phát triển kinh tế và đời sống. Xây
dựng NTM không chỉ tập trung vào sản xuất hàng hoá mà còn đảm bảo các vấn
đề an sinh xã hội khác, trong đó các công trình y tế, giáo dục, văn hoá cũng cần
được ưu tiên phát triển. Tuy nhiên, cần phải xác định rõ quy mô và mức độ phục
vụ của các công trình an sinh xã hội để đảm bảo các công trình đó có quy mô
phù hợp với nhu cầu thực sự của xã hội và cộng đồng.
1.1.3.3. Phát triển kinh tế, tổ chức sản xuất và nâng cao thu nhập
Sản xuất phát triển, nhất là sản xuất hàng hoá là điều kiện cơ bản để phát triển
kinh tế của cộng đồng mỗi địa phương. Kinh tế có phát triển thì những yếu tố xã
hội mới có cơ hội phát triển theo và đây là động lực chính cho những tiến bộ xã
hội được thực hiện. Sau khi đã có thu nhập bảo đảm cuộc sống, người dân mới
có điều kiện xây dựng những công trình phục vụ đời sống cho gia đình họ và
đóng góp cho sự phát triển chung.

11


Trong các nội dung xây dựng NTM thì nội dung phát triển sản xuất hàng hoá là
quan trọng nhất. Tuy vậy không phải bất cứ địa phương nào cũng có điều kiện
để sản xuất hàng hoá mà phải tạo ra hoặc lựa chọn những sản phẩm nhất định
có thể sản xuất hàng hoá. Đẩy mạnh các hoạt động sản xuất hàng hoá quy mô
trang trại, làng nghề để tạo cơ sở cho phát triển nông thôn và xây dựng NTM.
Công tác khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư, khuyến công, khuyến thương
trong xây dựng NTM cần được đẩy mạnh thông qua các chương trình phát triển
nông, lâm, ngư nghiệp và ngành nghề. Trong những năm qua, công tác khuyến
nông khuyến lâm, khuyến ngư đã được triển khai mạnh mẽ và thu được nhiều kết

sự trong sạch và vững mạnh là điều rất quan trọng, mà điều quan trọng ở đây là
nâng cao trình độ, đào tạo nguồn nhân lực cho đội ngũ cán bộ tại địa phương về
chuyên môn nghiệp vụ để có đủ năng lực đáp ứng nhu cầu của người dân. Xây
dựng hệ thống chính trị tại địa phương không thể không nhắc đến tính dân chủ ở
cơ sở. Đặc biệt sự tham gia của người dân, của cộng đồng trong xây dựng NTM
là một trong những yếu tố cơ bản để nâng cao tính dân chủ ở nông thôn và từ đó
mở rộng hơn nữa vấn đề dân chủ ở nông thôn trong nhiều lĩnh vực khác kể cả
những vấn đề về kinh tế, chính trị, xã hội. [10]
1.1.3.6. Các tiêu chí để xây dựng mô hình nông thôn mới
Tiêu chí để xây dựng mô hình NTM đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại
Quyết định số 491/2009/QĐ-TTg gồm 19 tiêu chí, được chia thành 5 nhóm cụ thể:
* Nhóm 1: Về quy hoạch:
* Nhóm 2: Về hạ tầng kinh tế - xã hội;
* Nhóm 3: Về kinh tế và tổ chức sản xuất;
* Nhóm 4: Về văn hóa - xã hội - môi trường;
* Nhóm 5: Về hệ thống chính trị.

13