S húa bi Trung tõm Hc liu i hc Thỏi Nguyờn
1
T
T
ê
ê
n
nđ
đ
ề
ềt
t
à
à
i
i
:
:
N
N
G
G
C
C
I
I
M
MS
S
I
I
N
N
H
H
I
I
N
NP
P
H
H
P
PK
K
T
T
H
H
U
U
C
C
ễ
ễ
N
N
G
G
I
IV
V
I
I
L
L
O
O
N
N
G
GT
T
I
I
N
N
G
GH
H
,
,V
V
I
I
T
TN
N
A
A
M
M
C
C
h
h
u
u
y
y
ê
ê
t
t
r
r
ọ
ọ
t
tM
M
ã
ãs
s
ố
ố
L
L
u
u
ậ
ậ
n
nv
v
ă
ă
h
h
ọ
ọ
c
cn
n
ô
ô
n
n
g
gn
n
g
g
h
h
i
i
ệ
ệ
p
p
h
h
i
i
n
n
:
:
M
M
Y
Y
N
N
g
g
i
ih
h
n
n
g
g
1
1
.
.T
T
S
S
.
.N
N
g
g
u
u
y
y
n
n
X
X
u
u
õ
õ
n
nB
B
ỡ
ỡ
n
n
h
h
y
y
ờ
ờ
n
n2
2
0
0
0
0
9
9
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
2
PHẦN I
ĐẶT VẤN ĐỀ
Cây vải (Litchi Chinesis Sonn) thuộc họ Bồ Hòn (Sapindaceae) có
nguồn gốc từ miền Nam Trung Quốc. Vải thiều là cây ăn quả đặc sản có giá
trị kinh tế cao với hương vị thơm ngon, nhiều chất bổ, được người tiêu dùng
trong và ngoài nước ưa chuộng. Quả vải chín có nhiều chất dinh dưỡng như
đường, vitamin C và nhiều chất khoáng khác. Hoa vải hàng năm là nguồn
nguyên liệu, nguồn phấn hoa cho người nuôi ong. Cây vải có bộ tán lớn, tròn
tự nhiên hình mâm xôi, cành lá xum xuê quanh năm. Do vậy, cây vải không
Long tại Đồng Hỷ - Thái nguyên, Việt Nam.
2. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật khống chế lộc
đông đến năng suất vải Hùng Long tại Đồng Hỷ - Thái nguyên, Việt Nam
Yêu cầu của đề tài
+ Theo dõi thời gian xuất hiện và sinh trưởng của các đợt lộc giống vải
Hùng Long tại Đồng Hỷ - Thái Nguyên, Việt Nam.
+ Nghiên cứu ảnh hưởng của phương pháp cắt tỉa đến khả năng sinh
trưởng lộc và năng suất vải
+ Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp khống chế lộc đông đến
năng suất vải.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
4
PHẦN II
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
2.1. CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
2.1.1. Cơ sở khoa học của nghiên cứu thời gian và sinh trƣởng của các
đợt lộc
Đối với cây vải thì tuỳ vào điều kiện sinh thái, khả năng trồng trọt mà
một năm cây thường ra 3 đến 4 đợt lộc. Các đợt lộc có liên quan chặt chẽ với
nhau, quá trình ra lộc năm nay sẽ là tiền đề cho việc ra hoa kết quả năm sau.
Đối với cây vải bất cứ loại cành nào ra thời kỳ nào trong năm ở cấp cuối cùng
ngoài tán đều có thể trở thành cành mẹ. Thông thường cành mẹ của cây vải là
cành thu. Tùy giống, tùy tuổi cây, tùy kỹ thuật chăm sóc mà một năm có thể có
từ 1 - 2 đợt lộc thu [2],[22], [35]. Hoa vải được mọc chủ yếu từ lộc xuân mọc
từ cành thu năm trước, nhưng không phải cứ có lộc thu là có quả. Nếu lộc thu
ra quá muộn, sinh trưởng tích luỹ kém, dù gặp điều kiện khí hậu thuận lợi cũng
Cắt tỉa nâng cao tính hoạt động sinh lý của mô tế bào và hiệu suất thoát
hơi nước, trong điều kiện khô hạn. Đây là một trong những biện pháp cải
thiện chế độ ẩm cho cây. Trong kỹ thuật làm vườn hiện đại, cắt tỉa là khâu kỹ
thuật then chốt, cần có kiến thức, kinh nghiệm và tay nghề [1].
2.2. NGUỒN GỐC VÀ PHÂN LOẠI CÂY VẢI
2.2.1. Nguồn gốc cây vải
Cây vải có tên khoa học là Litchi Chinenis Sonn (Nephelium Litchi
Cambess) thuộc họ Bồ hòn có nguồn gốc ở miền nam Trung Quốc. Hiện nay
ở Trung Quốc có những cánh rừng vải dại xanh tốt ở núi Kim Cổ Lĩnh, tỉnh
Phúc Kiến có cây vải đã 1200 tuổi và vẫn cho quả (Trần Thế Tục, 2004) [36].
Mặc dù lịch sử trồng vải lâu đời như vậy nhưng cho đến cuối thế kỷ 17 vải
mới được mang sang Burma, 100 năm sau mới được đưa sang ấn Độ vào năm
1775. Cây vải được đưa sang trồng ở Hawai năm 1873 bởi một thương gia
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
6
người Trung Quốc, Florida năm 1883, Califonia năm 1897 và đến Israen năm
1914. Vào khoảng những năm từ 1875 - 1876 cây vải được đưa sang các nước
Châu Phi là Madagatca và Morihiuyt [61].
Tại Việt Nam theo các tài liệu cũ, cây vải đã được trồng cách đây
2000 năm (quả thu tài bồi học, 1959 - sách Trung Quốc), sử ghi chép cách
đây 10 thế kỷ, lệ chi vải (quả vải) là một trong những cống vật của Việt Nam
phải nộp cho Trung Quốc. Tài liệu Trung Quốc cũng cho biết khoảng 200
năm sau Công nguyên, vua Nam là Triệu Đà có mang vải sang cống. Theo
giáo sư Vũ Công Hậu [16]: khi điều tra cây ăn quả ở một số tỉnh miền núi
phía Bắc và miền Trung có gặp một số cây vải dại, vải rừng. ở khu vực chân
núi Tam Đảo có nhiều cây vải dại quả giống vải nhà nhưng hương vị kém
hơn Do vậy, một số tài liệu nước ngoài cũng cho rằng cây vải cũng có thể có
Waichee ngoài ra còn có khoảng hơn 30 giống vải khác nhau. Các giống vải ở
Thái Lan được chia ra làm hai nhóm, nhóm cần có nhiệt độ lạnh trong mùa
đông và nhóm yêu cầu nhiệt độ lạnh trong mùa đông ít hơn, nhóm này trồng ở
khu vực trung tâm của Thái Lan, còn nhóm kia thì trồng ở các tỉnh phía Bắc
(Yapwattanaphun và cộng sự, 2000) [67].
Ở Nam Mỹ có nhiều giống vải đã được nhập về từ ấn Độ và Trung
Quốc nhưng trong 43 giống được nhập nội chỉ có hai giống hiện nay còn tồn
tại và được trồng phổ biến đó là Hap Ip và Kwaimi (Morton, 1987) [61].
Ở Hawai có 3 giống trồng phổ biến đó là giống Hap Ip, Kwaimi và
Brewster. Vào năm 1942, Groff tiến hành lai tạo giữa 3 giống vải trên nhằm
tìm ra một giống vải tốt nhất và đến năm 1953 đã chọn ra được một giống
mang tên Groff. Giống này có tính di truyền ổn định, chín muộn, quả có kích
cỡ trung bình, thịt quả trắng và ráo, hương vị thơm ngon, hầu hết các hạt đều
bị teo nên rất nhỏ (Groff, 1954) [49].
Ở Florida giống vải được trồng chủ yếu là giống Brewster [56].
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
8
2.2.3. Một số giống vải chính của Việt Nam
Giống vải có thể chia theo thời vụ hoặc theo đặc điểm sinh trưởng và
phẩm chất quả. Các tác giả đều thống nhất miền Bắc Việt Nam các giống vải
được phân chia như sau:
Theo thời vụ: Có các giống chín sớm, chín trung bình và chín muộn.
Theo đặc điểm sinh trưởng và phẩm chất quả có: Vải chua, vải nhỡ,
vải thiều.
- Giống vải chua: mọc khỏe, cây to, phân cành thưa, hạt to, tỷ lệ thịt
quả 50 - 60%, chín sớm (cuối tháng 4 đến tháng 5), ra hoa đều, năng suất ổn
định, vị chua.
năm 2001 tổng công ty rau qủa nhập giống Đại Bi Hồng và trồng tại Lục Ngạn
các giống này đang tiếp tục được theo dõi [41].
Viện nghiên cứu rau quả đã tập trung tuyển chọn được một số giống vải
chín sớm trong đó nổi bật 5 giống có triển vọng là các giống Yên Hưng, Bình
Khê, Đường Phèn, Thạch Bình và giống Hùng Long. Các giống này đã qua
theo dõi, bình tuyển và đánh giá có khả năng chín sớm hơn vải thiều từ 20 -
30 ngày, giá bán gấp 2 - 3 lần, chất lượng gần tương đương vải Thanh Hà
(Nguyễn Văn Dũng, 2005) [11].
2.3. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT VÀ TIÊU THỤ VẢI TRÊN THẾ GIỚI VÀ
VIỆT NAM
2.3.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ vải trên thế giới
* Tình hình sản xuất
Bảng 2.1: Diện tích và sản lƣợng vải của một số nƣớc trên thế giới
Tên quốc gia Diện tích (ha) Sản lƣợng (tấn)
Trung Quốc (cả Đài Loan) 592.000 1.270.000
Ấn Độ 56.000 429.000
Thái Lan 22.937 81.388
Nepan 2.830 13.875
Úc 1.500 3.500
Mỹ 100 40
(Nguồn: Hội thảo tình hình sản xuất và xuất khẩu vải châu Á,
Thái Bình Dương tại Băng Cốc, Thái Lan 9/2001)
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
10
Diện tích sản lượng vải tập trung chủ yếu ở các nước thuộc châu Á.
Quốc gia sản xuất lớn nhất trên thế giới là Trung Quốc với tổng diện tích là
592.000 ha, sản lượng đạt 1.270.000 tấn. Ngoài ra, cây vải còn được trồng ở
Ở Úc, thời gian sản xuất vải từ tháng 11- 3 đỉnh cao từ tháng 12 - 2 với
giống vải chủ yếu là Taiso và Bengal. Năm 1993 Úc đã xuất khẩu 17 tấn vải
cho Liên minh châu Âu là 14 tấn cho Singapore.
Ở Mỹ vải được trồng nhiều ở Florida. Sản lượng vải năm 1992 đạt
39.000 tấn tại Hawai. Các giống Brewtes và Mauritius được trồng ở đây với
thời gian thu hoạch từ giữa tháng 6 tới giữa tháng 7 [21].
Tóm lại, quả vải ngày càng phổ biến trên thị trường các nước thuộc liên
minh châu Âu (EU), các nước Pháp, Đức, Anh mỗi năm nhập khoảng 15.000
tấn vải từ Nam Phi, Mauritius, Reunion, Madagasca, Israel, Thái Lan và một
phần từ Trung Quốc thông qua Hồng Kông. Ở Đông Nam Á, Hồng Kông,
Singapore, Nhật Bản mỗi năm nhập khoảng 10.000 tấn vải (gồm cả vải tươi,
khô và vải hộp) chủ yéu từ Trung Quốc, Đài Loan và Thái Lan (Nguyễn Thị
Nga, 1999) [21].
* Tình hình tiêu thụ vải
Tổng sản lượng vải xuất nhập khẩu trên thị trường thế giới khoảng
100.000 tấn/năm. Thị trường tiêu thụ lớn trên thế giới có thể nói đến Hồng
Kông và Singapore. Trong tháng 6 và 7, thị trường này tiếp nhận khoảng
12.000 tấn vải từ Trung Quốc, Đài Loan và Thái Lan. Đức và Pháp nhập
10.000 - 12.000 tấn vải từ Madagasca và Nam Phi trong tháng 10 đến đầu
tháng 3 năm sau. Một lượng nhỏ được nhập từ Israel trong tháng 7 đến tháng
8 và từ Australia trong tháng 5, tháng 6. Sau năm 1980, vải từ Thái Lan, Đài
Luan, Trung Quốc được bán sang Châu Âu và năm 1990, một lượng được
xuất sang Ấn Độ. Vải đóng hộp chất lượng tốt được xuất sang Malaixia,
Singapore, Mỹ, Australia, Nhật và Hồng Kông (Ghosh, 2000) [48].
Năm 2000, Thái Lan xuất khẩu 12.475 tấn vải tươi và sấy khô trị giá 15,4
triệu Đôla Mỹ sang thị trường Singapore, Hồng Kông, Malaysia, Mỹ (Anupunt,
2003) [45].
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
Bảng 2.2. Tình hình sản xuất vải ở các tỉnh miền Bắc Việt Nam Chỉ tiêu
Vùng trồng
Diện tích
(ha)
Diện tích thu
hoạch (ha)
Năng suất
(tạ/ha)
Sản lƣợng
(tấn/ha)
Bắc giang 39.835 39.238 58,2 228.558
Hải Dương 14.219 12.634 37,7 47.632
Lạng Sơn 7.473 5.501 23,1 12.684
Thái nguyên, Việt Nam 6.861 4.692 18,7 8.878
Quảng Ninh 5.174 3.847 45,1 17.349
Các tỉnh khác 20.250 20.080 51,3 103.010
Tổng 93.812 85.992 48,62 418.111
(Nguồn: Tổng cục thống kê 2007)
Số liệu bảng 2.2. cho thấy, đến năm 2007, diện tích trồng vải của Việt
nam đạt 85.992 ha với sản lượng 418.111 tấn (chiếm 32,9% diện tích và
24,8% tổng sản lượng cây ăn quả của miền Bắc)
Ở miền Nam các vùng cao như: Đà Lạt, Buôn Mê Thuật, Kon Tum
đang trồng thử và bước đầu đã có kết quả. Vùng đồng bằng Sông Cửu Long ở
huyện Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long, có trồng vài chục cây vải 40 - 50 tuổi, cây
ra hoa, kết quả bình thường nhưng quả nhỏ (6g) chất lượng quả ngon.
Theo Vũ Công Hậu năm (1999) [16] Ưu thế lớn nhất của cây vải là: Dễ
Thị trường vải tươi chủ yếu ở Hà Nội và Thành Phố Hồ Chí Minh, vải
sấy khô chủ yếu bán sang Trung Quốc và một phần sang Lào, Campuchia.
Hầu hết sản phẩm vải của tư thương tiêu thụ, có rất ít tổ chức đứng ra thu mua
vải cho người sản xuất.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
15
Bảng 2.4. Lƣợng xuất khẩu các mặt hàng từ quả vải 6 tháng năm 2007
TT Mặt hàng Nƣớc nhập khẩu
Sản lƣợng
(tấn)
Giá trị
(USD)
1 Vải tươi Hàn Quốc - 34.000
2 Vải hộp
Nhật Bản
Pháp
17,35
125,84
14.700
116.225
3 Vải đông lạnh
Hà Lan,
Hàn Quốc
46,00
22,00
51.750
22.810
(%)
Diện tích
(ha)
Tỷ lệ
(%)
1 Nhãn, vải 8,93 71,76 8,947 72,48 8997 72,30
2 Cam, quýt, bưởi 515,00 4,14 342 2,77 426 3,42
3 Dứa 127,00 1,02 136 1,10 141 1,13
4 Cây khác 2,89 23,08 2919 23,65 2880 23,15
Tổng 12,43 100 12,344 100 12,44 100
(Nguồn: Niên giám thống kê tỉnh Thái nguyên, Việt Nam năm 2005-2006)
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
16
Qua bảng 2.5 cho thấy diện tích nhóm cây ăn quả là vải nhãn chiếm tỷ lệ cao
nhất và có sự tăng dần qua các năm từ 71,76% năm 2003 đến 72,30% năm 2005.
Số liệu thống kê cho thấy, cơ cầu giống vải chủ yếu của Thái nguyên, Việt
Nam có 3 nhóm chính: Đó là vải chua (vải tu hú), vải nhỡ vải lai và vải thiều.
Trong nhóm vải thiều, vải thiều Thanh Hà có diện tích lớn nhất, chiếm hơn
70,99% diện tích, vải chua chiếm 5,53%, vải nhỡ khoảng 11,37%, còn lại là diện
tích vải thiều Phú Hộ (Trần Thế Tục, 2004) [36]. Có thể thấy giống vải chua, vải
nhỡ là giống chín sớm chiếm diện tích nhỏ so với diện tích trồng vải của toàn
tỉnh, có chất lượng kém, chua và hạt to, tuy nhiên giá bán trên thị trường thường
cao do giống này chín sớm hớn vải Thanh Hà khoảng 1 tháng. Hiện nay giống
vải chín sớm mới đang được ưu tiên đưa vào cơ cấu trồng vải, tạo thị trường vải
trước thời vụ thu hoạch rộ của vải Thanh hà đó là giống vải Hùng Long.
2.3.4. Tình hình sản xuất và tiêu thụ vải tại huyện Đồng Hỷ
Diện tích và sản lượng một số cây ăn quả chính của huyện Đồng Hỷ
17
Số liệu bảng 2.6 cho thấy, cây vải có diện tích rất lớn so với diện tích
cây ăn quả trong toàn huyện. Toàn huyện có 2452 ha cây ăn quả các loại
trong đó chỉ riêng cây vải đã có diện tích lên tới 1496 ha trong đó diện tích
cho thu hoạch lên đến 1202 ha. Tỷ lệ diện tích cây vải so với các cây ăn quả
khác trong toàn huyện thể hiện qua đồ thị 2.1.
Đồ thị 2.1. Tỷ lệ diện tích cây vải so với các loại cây ăn quả khác của
huyện Đồng Hỷ năm 2008
Qua đồ thị 2.1 cho thấy diện tích cây vải chiếm tỷ lệ tới 61,01% trong
tổng số diện tích cây ăn quả của toàn huyện, chứng tỏ vai trò quan trọng của
loại cây ăn quả này trong cơ cấu diện tich cây ăn quả của huyện Đồng Hỷ.
Tuy có diện tích lớn song thị trường tiêu thụ vải của huyện Đồng Hỷ đa số là
bán quả tươi cho khu vực trong tỉnh và một số địa bàn lân cận. Một số khu
vực trồng vải chín sớm của huyện đã cho thu hoạch nhưng diện tích còn ít,
năng suất thấp do nhiều nguyên nhân.
2.4. MỘT SỐ NGHIÊN CỨU VỀ CÂY VẢI Ở VIỆT NAM VÀ TRÊN THẾ GIỚI
2.4.1. Nghiên cứu về đặc điểm thực vật học và yêu cầu sinh thái
2.4.1.1. Đặc điểm thực vật học
a. Đặc điểm rễ:
Cây vải có bộ rễ rất khoẻ gồm rễ ăn đứng và rễ ăn ngang, bộ rễ ăn
nông, sâu, rộng, hẹp phụ thuộc cách nhân giống, đất trồng, nước, phân bón và
xanh đậm, hình dạng và màu sắc lá có thể dùng để phân loại các giống khác
nhau. Tuổi thọ của lá từ 1 - 2 năm, trong cùng một giống lá ra ở các mùa cũng
không hoàn thành giống nhau do ảnh hưởng của nhiệt độ, nước, dinh dưỡng
(Trần Thế Tục và cs, 1997) [32].
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
19
d. Đặc điểm hoa
Vải có 3 loại hoa cơ bản: hoa đực, hoa cái và hoa lưỡng tính, hoa vải rất
bé, không có cánh, hoa đực có khả năng tung phấn để thụ tinh, hoa cái được thụ
tinh sẽ phát triển thành quả. Hoa lưỡng tính có thể kết quả được nhưng ít thấy,
hoa cái thường có 2 bầu, sau khi thụ tinh xong thì quả phát triển, thường chỉ có
một bầu phát triển thành quả (Trần Thế Tục và cs, 1997) [32].
- Hoa cái: hoa cái phát triển hoàn toàn, ba bộ phận bầu nhuỵ, vòi nhuỵ
và đầu nhuỵ phân hoá khá rõ. Bầu nhuỵ phát triển thường có 2 - 3 tâm bì. Bầu
nhuỵ có 3 tâm bì thì cả hai đều mọc sóng đôi hàng đều, bầu nhị có 3 tâm bì thì
sắp xếp theo hình chân đỉnh. Trong bầu nhị có phôi chân mọc ngược có thể
thụ tinh kết quả. Khi nhuỵ đã chín thì đầu nhuỵ tiết ra dịch dính là thời điểm
thụ phấn tốt nhất. Chỉ nhị của hoa này rất ngắn khoảng 0,5 cm chỉ cao bằng
bầu nhị bao phấn to, thông thường không nứt ra, cho dù có nứt cũng không có
phấn ra được (Nguyễn Văn Dũng và cs, 2005) [9].
Hoa cái sau khi thụ phấn, thụ tinh sẽ đậu quả. Với sản xuất, hoa cái có
ý nghĩa quan trọng, nó chiếm khoảng 30%. Với các giống khác nhau, tuổi cây
khác nhau, ra hoa sớm hoặc muộn, thì tỷ lệ hoa cái cũng khác nhau [9].
- Hoa đực: Thường gọi là “hoa giả” bao gồm hoa đực mà nhuỵ này hoàn
toàn thoái hoá và nhuỵ cái phát triển không hoàn toàn, nhuỵ thoái hoá chỉ còn
dấu vết nhị được mọc trên mầm hoa, phấn nhiều 6 - 8 nhị. Chỉ nhị dài, bao
phấn to, phấn hoa khi chín có màu vàng, nhị đực thường có hạt phấn tốt, hoa
Tuỳ từng giống, lúc còn xanh quả có màu xanh nhạt, khi chín màu đỏ thẫm
tím hoặc xanh tuỳ giống. Cùi vải thường chiếm 60 - 70%, vỏ và hạt chiếm
20 - 46% khối lượng quả. Cùi vải mầu trắng vị ngọt pha chua hoặc rất chua
tuỳ từng giống. Hạt vải bình bầu dục dài, mầu nâu bóng (Trần Thế Tục,
1997) [33].
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
21
2.4.1.2. Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của cây vải
a. Giai đoạn sinh trưởng
Trên cây đã cho quả một năm có 2-3 đợt lộc vào tháng 2, sau thu hoạch
tháng 6-7 và tháng 9-10. Khi cây đã già thì một năm chỉ có 2 đợt lộc vào
tháng 3 và tháng 9. Đợt lộc vụ xuân nếu không có hoa thì sẽ thành cành dinh
dưỡng, nếu cành mang hoa thì lá cành quả, loại cành này mọc trên cành vụ
thu năm trước, bởi vậy phải chăm sóc tốt cành vụ thu thì năm sau mới có
nhiều cành cho quả (Trần Thế Tục, Ngô Bình, 1997) [34].
b. Giai đoạn phát triển
Theo Sauco [47]: thời gian từ khi trỗ hoa đến khi quả vải chín kéo dài
3-4,5 tháng ở vùng nhiệt đới và từ 4-6 tháng ở vùng bán nhiệt đới. Cây trồng
bằng hạt sau trồng từ 6 năm trở lên mới trổ hoa, cho quả. Cây trồng bằng cành
chiết thì sau 3 - 4 năm đã cho quả. Cây trồng bằng cành ghép có thể ra hoa và
cho quả trước cây trồng bằng cành chiết.
Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng việc đậu hoa ở cây ăn quả tuỳ thuộc
vào 2 yếu tố: Tinh bột (Hydrat carbon) và chất kích thích sinh trưởng. Sự trỗ
hoa của cây vải, tuỳ thuộc bình quân giữa chất khởi điểm tăng trưởng (hay
chất ức chế, ngăn trỗ hoa) do các lá non đang lớn phát sinh và một chất ức chế
trổ hoa do đó là già phát sinh (Trần Thế Tục, 1997) [33].
Theo các tác giả Trung Quốc, quả vải phát triển qua 3 giai đoạn và
o
C thì sinh trưởng
dinh dưỡng ngừng trệ. Khi nhiệt độ 8 - 10
o
C thì bắt đầu khôi phục sinh
trưởng, 10 - 12
o
C sinh trưởng chậm, 21
o
C trở lên sinh trưởng tốt, ở 23 - 26
o
C
sinh trưởng mạnh nhất. Khi nhiệt độ giảm xuống 0
o
C chưa bị hại, -1,5
o
C lộc
thu bị hại nghiêm trọng (Nguyễn Văn Dũng và cs, 2005) [9].
Ở vùng nhiệt đới (Indonexia, Nam Trung Quốc, Philippin, Guatemala -
Cu ba), nhiệt độ tối thấp không bao giờ dưới 10
o
C, cây vải sinh trưởng khoẻ,
nhưng không bao giờ ra hoa. Một số tác giả cho rằng sự ra hoa thất thường ở
một số nước có nguyên nhân bởi nhiệt độ cao (Menzel, 1998) [54].
Những nghiên cứu của Vũ Mạnh Hải cho thấy độ các tháng 12 đến tháng
2 năm sau, lượng mưa tháng 11, 12 số giờ nắng tháng 11, 12 có tương quan
đến sản lượng (Vũ Mạnh Hải và CTV, 1986) [12].
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
thì có lợi cho phân hoá mầm hoa. Nhu cầu về nhiệt độ của các giống vải có
khác nhau: Giống chín sớm như Tam Nguyệt Hồng, nhiệt độ tương đối cao
cũng có thể hình thành mầm hoa. Giống chín muộn như Hoài Chi cho thấy
nhiệt độ từ 0
o
C - 10
o
C, thời gian đầu có lợi cho phân hoá mầm hoa, những lá
nhỏ (ở cụm hoa gốc) bắt hình thành thì teo đi và cụm hoa không có lá, nhiệt
độ ừ 11 - 14
o
C lá nhỏ và cụm hoa dần dần phát dục thành cụm hoa có giá trị
kinh tế. Nhiệt độ trên 19
o
C không có lợi cho phân hoá mầm hoa, chỉ có lợi
cho sinh trưởng. Đồng thời tác giả nhận thấy đối với giống Hoài Chi và các
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
24
giống chín muộn, chỉ cần sinh trưởng của cành cây khoẻ mạnh, cành mẹ mùa
thu thành thục, bình quân nhiệt độ tháng 1, 2 là 18
o
C thì rất tốt cho hình thành
hoa và đậu quả [16],[39].
b. Yêu cầu về ánh sáng
Tục ngữ Trung Quốc có câu: “Đương nhật lệ chi. Bội nhật long nhãn”
(nghĩa là: vải trồng ở nơi có nhiều ánh mặt trời, còn nhạn có thể trồng nơi ánh
sáng ít hơn). Tổng số giờ chiếu sáng trong năm là 1800 giờ trở lên khá thích
**
và 0,9766
**
. Tuy nhiên lượng mưa giai đoạn này nói
chung có mối tương quan nghịch với tổng số hoa và số hoa đực bình quân 1
chùm. Cuối thời kỳ phân hoá hoa tưới nước đầy đủ thì tổng số hoa và số hoa
đực bình quân một chùm hơi giảm, nhưng số hoa cái bình quân một chùm
chịu ảnh hưởng không lớn [23].
Mưa nhiều ảnh hưởng đến thụ phấn, thụ tinh. Thời kỳ quả non mà gặp trời
mưa và râm nhiều ngày hiệu quả quang hợp thấp dễ rụng quả. Thời kỳ ra hoa
cần lượng mưa thích hợp, cách mấy ngày có một trận mưa, nếu khô hạn sẽ trở
ngại cho quả sinh trưởng phát triển, dẫn đến rụng quả hàng loạt. Thời kỳ quả
chín hạn lâu, gặp mưa đột ngột, nước quá nhiều thì phần lớn quả bị nứt. Mưa
nhiều nước trong đất nhiều, kém thông thoáng ảnh hưởng đến hoạt động của rễ.
Ở các tỉnh phía Bắc Việt Nam, có chế độ mưa và ẩm tương đối thích
hợp cho sinh trưởng, phát triển của cây vải. Mùa khô bắt đầu vào tháng 11, 12
và cũng là lúc vải cần điều kiện khô và lạnh để phân hoá mầm hoa, ra hoa.
Mùa mưa bắt đầu vào tháng 4, 5 là lúc vải cần nhiều nước để nuôi quả đang
lớn (Phạm Văn Côn, 2004) [5].
d. Yêu cầu gió:
Gió có tác động điều hoà không khí. Mùa hoa ngày nắng, ẩm độ thấp
gió có tác dụng hỗ trợ hoa thụ phấn, thụ tinh. Trong điều kiện bình thường
cây tung phấn ở độ cao 2,5 - 3,5 m thì phấn hoa chủ yếu là rơi xuống dưới tán
và trong phạm vi 10 m xung quanh tán. Mùa hoa nở, vải sợ gió Tây Bắc và
Đông Nam qua đêm. Gió Tây Bắc khô, rễ làm cho đầu nhuỵ khô ảnh hưởng
thụ phấn, gió Nam qua đêm độ nóng ẩm ướt rễ làm cho hoa héo dần đến rụng
hoa. Thời gian quả phát triển, dông bão làm quả rụng, nếu đông bão mạnh
Copyright: Tài liệu đại học ©