nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 11/2009 55

Ths. Đoàn Thị Tố Uyên *
õy dng v ban hnh vn bn quy phm
phỏp lut (VBQPPL) l hot ng quan
trng ca cỏc c quan nh nc cú thm
quyn, to tin hỡnh thnh h thng phỏp
lut hon thin ỏp ng yờu cu iu chnh
cỏc quan h xó hi phong phỳ, a dng phỏt
sinh trong cuc sng. Mc dự ó quy nh
trong Lut ban hnh VBQPPL nm 1996,
sa i, b sung nm 2002 v c thay th
bi Lut nm 2008 nhng cho n nay, khỏi
nim VBQPPL vn l vn gõy nhiu
tranh cói gia cỏc nh khoa hc cng nh
nhng ngi lm cụng tỏc thc tin. Trong
quỏ trỡnh trin khai thc hin Lut ban hnh
VBQPPL t nm 1996 n nay, khỏ nhiu
vn ny sinh t vic cha hiu rừ v khỏi
nim VBQPPL, c bit l nhn din c
õu l VBQPPL, õu l vn bn ỏp dng
phỏp lut (VBADPL) v vn bn hnh

l mt hỡnh thc th hin ca quyt nh quy
phm phỏp lut.
(2)
Ngoi ra, cỏc du hiu
c trng ca VBQPPL cng c cỏc nh
khoa hc tip cn nhng khụng thng nht.
Trc ht, a s cỏc quan im cho rng ch
th ban hnh VBQPPL l c quan nh nc
cú thm quyn nhng cú quan im khng
nh VBQPPL c ban hnh bi c quan
nh nc v t chc xó hi,
(3)
hoc ngi cú
chc v.
(4)
Khi cp c trng tip theo,
X

* Ging viờn Khoa hnh chớnh-nh nc
Trng i hc Lut H Ni nghiªn cøu - trao ®æi
56 t¹p chÝ luËt häc sè 11/2009

mỗi định nghĩa thể hiện với những công thức
khác nhau, đó là VBQPPL được ban hành
theo trình tự, nguyên tắc do luật định;
(5)
theo

Nam, vào năm 1996 Quốc hội đã ban hành
Luật ban hành VBQPPL, tại Điều 1 đã định
nghĩa: “VBQPPL là văn bản do cơ quan nhà
nước có thẩm quyền ban hành theo thủ tục,
trình tự luật định, trong đó có các quy tắc xử
sự chung, được Nhà nước bảo đảm thực hiện
nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội theo
định hướng xã hội chủ nghĩa”. Đến Luật sửa
đổi, bổ sung một số điều của Luật ban hành
VBQPPL năm 2002, nhà làm luật bỏ đi một
từ duy nhất là từ “các” trong định nghĩa này.
Luật ban hành VBQPPL năm 2008 đã bổ
sung dấu hiệu “hình thức”, “có hiệu lực bắt
buộc chung” vào định nghĩa VBQPPL tại
Điều 1. Có thể nói việc chính thức định
nghĩa VBQPPL trong Luật là bước tiến quan
trọng trong việc tạo lập cơ sở pháp lí cho
hoạt động xây dựng và ban hành VBQPPL,
giúp phân biệt giữa VBQPPL và VBADPL
cũng như văn bản hành chính thông thường.
Từ phân tích trên đây cho thấy dưới góc
độ lí luận VBQPPL là văn bản hội tụ đủ
những dấu hiệu sau: Do các chủ thể có thẩm
quyền ban hành; tuân theo thủ tục, trình tự
và hình thức Luật định; có nội dung là quy
phạm pháp luật; có tính bắt buộc chung,
được Nhà nước bảo đảm thực hiện; được áp
dụng nhiều lần trong thực tiễn.
2. Khái niệm văn bản quy phạm pháp
luật dưới góc độ thực tiễn

mang tớnh nh hng ca Nh nc. Phỏp
lut theo ngha rng bao gm cỏc yu t cu
thnh: chớnh sỏch phỏp lớ, hc thuyt phỏp lớ,
t tng phỏp lớ v quy phm phỏp lut.
Theo ngha hp, phỏp lut ch cú cỏc quy
phm phỏp lut, õy l yu t mang tớnh ph
bin, l n v c s, t bo ca phỏp lut.
Nh vy, qun lớ xó hi, Nh nc trc
tiờn cn cú nhng ch trng, chớnh sỏch
mang tớnh nh hng, lm nn tng cỏc
c quan cú thm quyn chuyn ti thnh cỏc
quy phm phỏp lut iu chnh hnh vi ca
con ngi. Trờn thc t, cỏc ch th hay b
nhm ln gia quy phm phỏp lut v ch
trng, chớnh sỏch. V nguyờn tc, ch
trng, chớnh sỏch cú vai trũ quan trng
nhng khụng trc tip lm thay i c
hnh vi ca con ngi nh cỏc quy phm
phỏp lut. õy chỳng ta cn phi phõn bit
rừ hai trng hp:
Mt l vn bn ch cú ni dung l ch
trng, ng li, chớnh sỏch ca Nh nc.
Cú th k n vn bn in hỡnh cho trng
hp ny ú l: Ngh quyt ca Quc hi s
35/2009/NQ-QH12 ngy 19/6/2009 v ch
trng, nh hng i mi mt s c ch
ti chớnh trong giỏo dc v o to t nm
hc 2010 - 2011 n nm hc 2014 - 2015.
V hỡnh thc, vi du hiu nm ban hnh
cho thy õy l VBQPPL, nhng v ni

im b phn 1, mc A ca Ngh quyt H
gia ỡnh c giao rng sn xut
- Trng hp th hai: Ban hnh vn bn
ADPL di hỡnh thc VBQPPL. Trờn thc nghiªn cøu - trao ®æi
58 t¹p chÝ luËt häc sè 11/2009

tế, nhiều văn bản được các chủ thể có thẩm
quyền ban hành để giải quyết những công
việc cụ thể nhưng lại được thể hiện thông
qua hình thức VBQPPL. Điển hình cho
trường hợp này là cơ quan có thẩm quyền
ban hành văn bản để bãi bỏ văn bản khác. Ví
dụ, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ số
36/2009/QĐ-TTg ngày 05/3/2009 về việc
bãi bỏ Quyết định của Thủ tướng Chính phủ
số 875/TTg ngày 21/11/1996 về việc giải
quyết cho công dân Việt Nam định cư ở
nước ngoài hồi hương về Việt Nam. Toàn
bộ nội dung của Quyết định này chỉ có ba
điều khoản với mệnh lệnh cụ thể, đối tượng
cũng là văn bản cụ thể, xác định và không
hề có quy phạm pháp luật nào nhưng lại
được thể hiện dưới hình thức VBQPPL vì
có dấu hiệu năm ban hành. Dù Luật năm
2008, tại khoản 1 Điều 9 quy định:
“VBQPPL chỉ được sửa đổi, bổ sung, thay
thế, huỷ bỏ hoặc bãi bỏ bằng VBQPPL của

Ví dụ: Quyết định của Thủ tướng Chính phủ
số 84/2009/QĐ-TTg ngày 04/6/2009 phê
duyệt kế hoạch hành động quốc gia về trẻ
em bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS đến năm
2010 và tầm nhìn đến năm 2020… Về ngữ
nghĩa, phê duyệt được hiểu là sự đồng ý,
cho phép của cấp trên với những vấn đề mà
cấp dưới đề xuất, chứ không phải đặt ra quy
tắc xử sự để điều chỉnh hành vi trong chính
Quyết định này. Trên cơ sở quyết định phê
duyệt của Thủ tướng Chính phủ, các bộ, cơ
quan ngang bộ triển khai thực hiện đề án
bằng cách ban hành VBQPPL thuộc thẩm
quyền. Nhìn vào hình thức (phần số, kí
hiệu), Quyết định trên đây có năm ban
hành, điều này được hiểu là VBQPPL
nhưng thực chất trong nội dung không có
quy phạm pháp luật. Trong Quyết định số
84/2009/QĐ-TTg chỉ có nội dung chính là
phê duyệt kế hoạch hành động, mục tiêu của
hành động và tầm nhìn đến năm 2020, giải
pháp thực hiện kế hoạch đó. Do vậy, văn bản
này đã không tuân thủ quy định tại khoản 2 nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 11/2009 59

iu 61 Ngh nh s 24/2009/N-CP.
Ngoi ra, ch th do u ban nhõn dõn

d: Ch th ca U ban nhõn dõn thnh ph
H Ni s 22/2009/CT-UBND ngy 08/7/2009
v vic tng cng cỏc c s kinh doanh
dch v trờn a bn thnh ph H Ni trong
tỡnh hỡnh mi. Xột v hỡnh thc v thm
quyn ban hnh l VBQPPL nhng v bn
cht ch th ch l VBADPL iu hnh,
qun lớ ch khụng t ra quy phm phỏp
lut. Vỡ vy, va qua Lut nm 2008 ó
b i thm quyn ban hnh ch th vi t
cỏch VBQPPL ca mt s ch th l hon
ton hp lớ.
- Trng hp th ba: Ban hnh vn bn
hnh chớnh cú ni dung cha quy phm phỏp
lut. Hin nay, mt s c quan nh nc ban
hnh vn bn hnh chớnh cú ni dung cha
ng quy phm phỏp lut tn ti khỏ ph
bin m nguyờn nhõn chớnh li xut phỏt t
vic khụng nhn din c õu l quy phm
phỏp lut, õu khụng phi l quy phm phỏp
lut la chn hỡnh thc cho phự hp. in
hỡnh l cỏc ch th ban hnh cụng vn, thụng
bỏo, k hoch, chng trỡnh cú ni dung
cha ng quy phm phỏp lut. Theo quy
nh ti khon 1 iu 26 Ngh nh s
135/2003/N-CP v hng dn ti Thụng t
s 01/2004/TT-BTP ngy 16/6/2004, vn
bn cú cha quy phm phỏp lut thuc i
tng kim tra bao gm hai loi:
+ Loi th nht, vn bn cú cha quy

biu din ngh thut ti quỏn bar, v trng,
quỏn karaoke v cỏc t im d ny sinh t
nn xó hi. õy l quy phm cm thc
hin hnh vi.
Trờn õy l nhng trng hp khỏ in
hỡnh ang tn ti trờn thc t. Nguyờn nhõn
c bn dn ti s nhm ln ny, theo chỳng
tụi ch yu l do trỡnh , nhn thc ca i
ng cụng chc tham mu cho ch th ban
hnh vn bn cũn thp; Lut nm 2008 v
Lut ban hnh VBQPPL ca HND v
UBND cng nh cỏc Ngh nh chi tit cũn
chung chung, nng v lit kờ m khụng ch
dn c th du hiu quan trng ca VBQPPL
l cha quy tc x s chung. T vic phõn
tớch nhng vng mc ny sinh trong quỏ
trỡnh ban hnh vn bn qun lớ nh nc trờn
õy, gii phỏp cn thit hin nay l:
- C quan cú chc nng cn thng
xuyờn bi dng, tp hun v nhn din
VBQPPL cho i ng cỏn b, cụng chc
thc hin hot ng xõy dng VBQPPL t
trung ng n a phng. Trong cỏc du
hiu c trng ca VBQPPL, cn phõn tớch
ch rừ du hiu quan trng v then cht
nht ca VBQPPL l ni dung cú cha ng
quy phm phỏp lut (quy tc x s chung).
Tt nhiờn, nhn din VBQPPL thỡ khụng
cú ngha ch cn cú quy phm phỏp lut m
vn bn ú phi ng thi ỏp ng c nhng

cu ca quy phm phỏp lut, a s cỏc quan
im u cho rng quy phm phỏp lut thụng
thng cú ba b phn: gi nh, quy nh, nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 11/2009 61

ch ti. B phn gi nh ca quy phm phỏp
lut xỏc nh iu kin, hon cnh cú th xy
ra trong cuc sng m khi gp iu kin,
hon cnh ú, cỏc ch th s x s theo cỏch
thc Nh nc t ra; nú tr li cõu hi: Cỏ
nhõn no? t chc no? Khi no? Trong iu
kin, hon cnh no?
B phn quy nh ca quy phm phỏp
lut nh hng hnh vi x s ca cỏ nhõn,
t chc theo hng ch rừ nhng hnh vi
c thc hin, hnh vi khụng c thc
hin v cỏch thc thc hin hnh vi ú. õy
chớnh l t ra cỏch x s cho ch th m ni
dung l quyn v ngha v ca ch th.
B phn ch ti l b phn xỏc nh bin
phỏp tỏc ng m Nh nc d kin ỏp dng
i vi ch th khụng thc hin ỳng mnh
lnh c nờu trong phn quy nh ca quy
phm phỏp lut.
Trong quỏ trỡnh son tho VBQPPL, cỏc
quy phm phỏp lut cú th c trỡnh by
bng nhiu cỏch khỏc nhau m ụi khi b

trỡnh by VBQPPL./.

(1).Xem: Khoa lut, Trng i hc tng hp H Ni,
Giỏo trỡnh lớ lun chung v nh nc v phỏp lut,
H Ni, 1993.

(2).Xem: TS. Nguyn Cu Vit, V khỏi nim vn
bn quy phm phỏp lut, Tp chớ nh nc v phỏp
lut, s 11/1998.
(3).Xem: Phan Mnh Hõn, K thut lp phỏp, Nxb.
phỏp lớ, H Ni, 1985.
(4).Xem: Trng hnh chớnh trung ng, Giỏo trỡnh
lp bi dng cỏn b qun lớ cp huyn, H Ni, 1977.
(5).Xem: Phan Mnh Hõn, Sd.
(6).Xem: Trng i hc Lut H Ni, Giỏo trỡnh lớ
lun nh nc v phỏp lut, Nxb. Cụng an nhõn dõn,
H Ni, 1997.
(7).Xem: Khoa lut, Trng i hc tng hp H
Ni, Sd.
(8).Xem: Nguyn Nh í (ch biờn), i t in ting
Vit, Nxb. Vn hoỏ thụng tin, H Ni, 1998.
(9).Xem: Nguyn Nh í (ch biờn), Sd.
(10).Xem: TS. Nguyn Minh oan, Bn thờm v c
cu ca quy phm phỏp lut, Tp chớ lut hc, s
3/2000.