SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT VĨNH LỘC.
 & 
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM
TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ LỚP 12- CƠ BẢN.
Người thực hiện: Phạm Thị Bình
Chức vụ: Giáo viên
Sáng kiến kinh nghiệm thuộc môn: Địa
lí.

THANH HÓA- NĂM 2013
1
MỤC LỤC

Trang
A. ĐẶT VẤN ĐỀ 2
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 2
II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 2
III. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 2
IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3
V. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 3
VI. PHẠM VI VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU 3
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 3
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN 3
II. CƠ SỞ THỰC TIỄN 4
1. Thực trạng sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy và
học Địa lí ở Trường THPT 4
2. Giải pháp khắc phục 5
III. GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN 5
1. Một số kinh nghiệm về việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm

Từ những lí do thực tế trên, trong quá trình nghiên cứu, tôi đã chọn đề tài
“Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Địa lí lớp 12- Cơ bản”.
II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
Thông qua đề tài nghiên cứu nhằm:
3
- Phát huy tính tích cực của học sinh trong việc lĩnh hội tri thức, bằng các
cuộc trao đổi, thảo luận.
- Tạo cho các em có tính năng động, tự lực, sáng tạo và chủ động hơn trong
quá trình học tập.
- Giúp học sinh có khả năng nhận thức kiến thức và nắm vững kiến thức, tự
hoàn thiện kiến thức trong và sau bài học.
- Góp phần thực hiện chủ trương nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập
bộ môn Địa lí.
III. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:
- Xuất phát từ nhiệm vụ được giao trong năm học 2012-2013, tôi đã đảm
nhiệm giảng dạy chương trình Địa lí 12- Cơ bản.
- Với việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong quá trình dạy và học
môn Địa lí là rất cần thiết.
- Tuy nhiên, do thời gian nghiên cứu có hạn, trong năm học 2012-2013, tôi
mới chỉ thực hiện phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy chương trình
Địa lí 12, mà chưa thể áp dụng cho toàn bộ các khối lớp ở cấp THPT.
IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
- Phương pháp kháo sát, thống kê.
- Phương pháp phân nhóm và giao nhiệm vụ cho nhóm.
- Phương pháp đàm thoại, gợi mở, phát vấn.
- Phương pháp báo cáo và đánh giá kết quả.
- Phương pháp sử dụng phương tiện trực quan.
V. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
Để thực hiện được bài dạy theo thiết kế của mình, tôi chọn các lớp 12- Cơ
bản, tại Trường Trung học phổ thông Vĩnh Lộc, năm học 2012-2013 mà tôi

trong quá trình học tập.
Để đạt được các yêu cầu đó, đòi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị chu đáo
trong các bài giảng, cần phải tham khảo thêm các tài liệu có liên quan để đưa ra
được hệ thống câu hỏi chính xác và trọng tâm nhất. Có chuẩn bị tốt được các
yêu cầu trên thì mới điều hành học sinh thảo luận nhóm một cách chủ động và
đạt kết quả cao trong việc lĩnh hội tri thức từ các bài học Địa lí.
Tuy nhiên, trong quá trình giảng dạy, phương pháp thảo luận nhóm cũng
phải được sử dụng đúng bài, đúng phần, đúng mục thì mới phát huy được tính
tích cực của học sinh, tránh việc sử dụng tràn lan, không đúng yêu cầu sẽ làm
giảm sự hứng thú và phân tán tư tưởng của học sinh trong quá trình học tập và
lĩnh hội tri thức.
II. CƠ SỞ THỰC TIỄN:
1.Thực trạng sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy và học địa
lí ở Trường Trung học phổ thông:
a. Về phía giáo viên:
Việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong các bài giảng đã và đang
được áp dụng.Tuy nhiên, việc áp dụng phương pháp này vẫn chưa thường xuyên
và đồng bộ, nên việc dạy và học Địa lí vẫn chưa đạt kết quả cao.
Có nhiều nguyên nhân giải thích tình hình này: Có thể do thời gian eo hẹp,
sự sắp xếp thời khóa biểu chưa hợp lí hoặc cơ sở vật chất thiếu thốn. Nhưng
nguyên nhân chính là do phương pháp này chưa được chú trọng đúng mức, chưa
được coi như phương pháp dạy học chính thức.
Vì vậy, việc nghiên cứu và áp dụng phương pháp thảo luận nhóm để đi đến
ứng dụng cho tất cả giáo viên dạy Địa lí có một ý nghĩa lí luận và thực tiễn rất
lớn.
Thông qua kinh nghiệm giảng dạy môn Địa lí cấp THPT trong những năm
qua và thực hiện Đổi mới chương trình, sách giáo khoa Địa lí, thì việc thực hiện
6
phương pháp thảo luận nhóm trong các bài giảng, đặc biệt trong một số phần của
bài 14: “ Sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên”- Địa lí 12- Cơ bản, tôi đã

thảo luận.
- Chuẩn bị nội dung thảo luận: Tức là chọn bài, chọn vấn đề thích hợp cho
học sinh thảo luận.
Giáo viên nhắc nhở học sinh nghiên cứu trước ở nhà, để chuẩn bị ý kiến phát
biểu.
- Tổ chức thảo luận: chia lớp thành các nhóm và giao nhiệm vụ cho từng
nhóm.Yêu cầu các nhóm lần lượt báo cáo, các nhóm còn lại bổ sung.
Cuối cùng giáo viên bổ sung kiến thức, giải thích thêm và kết luận. Ra bài
tập, câu hỏi có liên quan đến bài học để học sinh về nhà làm.
III. GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN:
1. Một số kinh nghiệm về việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong
dạy học Địa lí cấp THPT:
Để việc thảo luận đạt kết quả tốt, giáo viên cần quan tâm đến các khâu quan
trọng sau:
- Chuẩn bị nội dung thảo luận.
- Tiến hành thảo luận.
1.1.Chuẩn bị nội dung thảo luận:
- Trước hết giáo viên cần chọn bài, chọn vấn đề thích hợp cho học sinh thảo
luận. Những bài cho học sinh thảo luận thường là những bài không khó về mặt
nội dung, nhưng được nhiều người quan tâm, có nhiều cách giải quyết khác
nhau, đặc biệt phải gần gũi với học sinh. Nhất thiết không nên chọn những vấn
đề mà cách giải quyết đã rõ. Việc thảo luận trong trường hợp này, sẽ biến thành
một cuộc tham gia minh họa, làm rõ thêm vấn đề.
Vấn đề thứ hai cần lưu ý khi chọn đề tài thảo luận là phải nghiên cứu xem
học sinh đã biết gì, cảm thấy gì, sẽ suy nghĩ gì về chủ đề sẽ nêu ra.
Nội dung thảo luận có thể lấy từ sách giáo khoa Địa lí. Đó là các vấn đề về
tài nguyên, môi trường, dân số, phát triển kinh tế- xã hội của địa phương, của
8
đất nước. Phương pháp này sẽ thúc đẩy, nảy sinh sự hứng thú và sự tò mò giữa
các học sinh.

- Hướng dẫn hoạt động của nhóm học sinh: Nhóm trưởng điều khiển hoạt
động nhóm. Học sinh hoạt động cá nhân, theo cặp, chia sẻ kinh nghiệm và thảo
luận, thống nhất kết quả chung của nhóm, thư kí ghi kết quả của nhóm, phân
công đại diện trình bày kết quả trước lớp.
* Trong quá trình học sinh thảo luận, giáo viên cần phải chú ý:
+ Làm nhiệm vụ quan sát, theo dõi mà không tham gia ý kiến thảo luận,
không cắt ngang lời học sinh, không phản ứng nếu câu trả lời, tranh luận không
đúng với ý mình. Tuy nhiên, để nhằm tăng thêm hứng thú của cuộc thảo luận,
giáo viên cũng có thể đưa ra các câu hỏi hoặc nêu ra cách thảo luận để tạo không
khí sôi nổi cho buổi thảo luận (nếu cần).
+ Nên tiếp xúc với học sinh bằng ánh mắt, nụ cười và có cử chỉ thân mật với
những học sinh đang trả lời hoặc với học sinh nêu câu hỏi để khuyến khích học
sinh. Nhạy cảm đối với thái độ của lớp học, tạo sự thích nghi dễ dàng với buổi
thảo luận đó.
+ Khuyến khích sự tham gia của mỗi cá nhân học sinh, biểu thị sự hài lòng
hoặc thích thú với những câu trả lời hoặc bình luận chính xác, tập trung vào
những đóng góp tích cực của học sinh.
+ Một số học sinh cố tình đưa ra những thông tin ngoài lề hoặc những sự
kiện không thích hợp, hoặc hỏi những câu hỏi ngờ nghệch, giả vờ thú vị. Giáo
viên nên nhanh chóng làm cho học sinh nhận thức được sự không phù hợp của
những hành động đó mà không làm tổn thương đến cảm xúc của học sinh.
+ Khi thảo luận, giáo viên phải chú ý nghe những điều học sinh nói để họ
hiểu họ định nói gì. Nếu không sẽ rất khó nhớ để tổng kết các ý kiến thảo luận
của học sinh. Nên ghi chép lại những điểm cơ bản của mỗi ý kiến để phát hiện
những mâu thuẫn trong các ý kiến phát biểu, kịp thời nêu vấn đề cho học sinh
giải quyết, tránh được tình trạng thảo luận miên man ngoài lề.
- Tổ chức học sinh báo cáo kết quả và đánh giá:
10
Giáo viên yêu cầu mỗi nhóm sẽ hoàn thiện kết quả của nhóm và cử đại diện
nhóm báo cáo kết quả chia sẻ kinh nghiệm với nhóm khác, yêu cầu học sinh

Muốn sử dụng có hiệu quả thì cần phải thực hiện đầy đủ các bước trên. Bởi tất
cả các thao thao tác đó luôn luôn gắn bó với nhau, là những yếu tố quyết định
cho sự thành công của buổi thảo luận.
2. Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong bài giảng cụ thể: Bài 14 “
Sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên”- Địa lí 12. Cơ bản.
Việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong bài: “Sử dụng và bảo vệ
tài nguyên thiên nhiên” là rất cần thiết và phù hợp.
Bởi thông qua buổi thảo luận sẽ giúp học sinh chủ động, sáng tạo hơn trong
việc lĩnh hội tri thức.
Qua bài học, giúp học sinh biết được tình trạng, nguyên nhân, hậu quả việc
suy giảm tài nguyên rừng và suy giảm đa dạng sinh học, cũng như tài nguyên
đất và các tài nguyên khác. Để từ đó có các biện pháp bảo vệ các tài nguyên này.
Các em còn được nhận thấy tình trạng và biện pháp cần được bảo vệ các tài
nguyên ngay tại nơi mình đang sinh sống, giúp các em sống có trách nhiệm hơn
với các loại tài nguyên này.
Qua việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong bài học, còn rèn luyện
cho học sinh có được những kĩ năng phân tích bảng số liệu, bản đồ, kĩ năng
nhận xét các hình ảnh và vi deo clip
Để minh chứng cho những điều nói trên, tôi có thể đưa ra một số kinh
nghiệm về việc thực hiện phương pháp thảo luận nhóm ở một số lớp khối 12,
năm học: 2012-2013 tại Trường THPT Vĩnh Lộc, cụ thể trong bài 14: “Sử dụng
và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên”- Địa lí 12. Cơ bản.
* Các bước thảo luận nhóm được tiến hành trong bài giảng cụ thể như sau:
a. Chuẩn bị nội dung thảo luận:
- Trong bài 14: “Sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên”, giáo viên
không áp dụng phương pháp thảo luận cho cả bài, mà chỉ áp dụng phương pháp
12
này trong một số phần cụ thể như phần 1 (Sử dụng và bảo vệ tài nguyên sinh
vật) và phần 3 (Sử dụng và bảo vệ các tài nguyên khác), còn phần 2 (Sử dụng và
bảo vệ tài nguyên đất) cho học sinh hoạt động cả lớp thích hợp hơn, mặt khác do

Bước 5: Giáo viên có thể bổ sung thêm các câu hỏi.
Giáo viên cho học sinh theo dõi đoạn video clip nói về hiện tượng cháy
rừng ở nước ta, sau đó yêu cầu học sinh cho biết: Có những nguyên nhân nào
khiến cho hiện tượng cháy rừng ở nước ta trở nên phổ biến?
Một số nguyên nhân như: Khí hậu có một mùa khô sâu sắc, thiếu nước và
hạn hán thường xuyên diễn ra, thực vật nước ta chủ yếu là các cây họ dầu, dễ
cháy và sức lan của nó rất nhanh, ý thức của người dân chưa cao trong việc bảo
vệ tài nguyên rừng.
Nước ta có 6 khu “dự trữ sinh quyển” là: Cần Giờ, Cát Bà, Cát Tiên, cửa
sông của vùng châu thổ sông Hồng (Xuân Thủy, Tiền Hải), U Minh Thượng,
Tây Nghệ An.
Nước ta đã đưa 360 loài thực vật và 350 loài động vật vào Sách đỏ Việt
Nam.
Bước 6: Sau khi học sinh nhận xét, phản hồi, giáo viên chốt lại kiến thức
cơ bản bằng việc đưa ra bảng đã được chuẩn bị sẵn.
Nội
dung
Tài nguyên rừng Đa dạng sinh học
Thực
trạng
- Diện tích suy giảm nhanh, đặc biệt từ
1943 đến 1983 (Diện tích rừng tự nhiên
giảm mạnh). Độ che phủ rừng và chất
lượng rừng cũng giảm.
- Mặc dù diện tích rừng tăng lên nhưng
chất lượng rừng suy thoái (70% rừng
nghèo và rừng mới phục hồi).
- Bình quân diện tích rừng đầu nguồn
thấp: 0,14 ha (thế giới là 1,6 ha)
- Thành phần loài đa

dân.
- Xây dựng hệ thống
vườn Quốc gia và khu
bảo tồn.
- Ban hành “ Sách đỏ”
- Dùng pháp luật để
hạn chế vi phạm.

Phần liên hệ với địa phương: Phần này giáo viên gọi một số học sinh
thuộc các xã miền núi như Vĩnh Quang, Vĩnh Hưng, Vĩnh Long lên để tự liên
hệ về thực trạng về tài nguyên rừng, cũng như các loài động thực vật ở các địa
phương, để từ đó các em có ý thức cao trong việc bảo vệ các tài nguyên thiên
nhiên và môi trường ngay tại nơi mình đang sinh sống.
- Hoạt động 2: Cả lớp.
Đối với phần 2 (Sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất), Giáo viên cho học sinh
hoạt động cả lớp để biết được hiện trạng sử dụng đất và nguyên nhân dẫn đến sự
suy thoái tài nguyên đất ở nước ta?
- Hoạt động 3: Hoạt động nhóm.
Bước 1: Giáo viên: Tương tự như việc tìm hiểu vấn đề sử dụng và bảo vệ tài
nguyên sinh vật, giáo viên chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm từ 8-10 học sinh và
15
phân nhiệm vụ cho mỗi nhóm. Mỗi nhóm đều có nhóm trưởng, thư kí và các
thành viên.
Nhóm 1: Tìm hiểu vấn đề sử dụng tài nguyên nước.
Nhóm 2: Tìm hiểu vấn đề sử dụng tài nguyên khoáng sản.
Nhóm 3: Tìm hiểu vấn đề sử dụng tài nguyên du lịch.
Nhóm 4: Tìm hiểu vấn đề sử dụng tài nguyên khí hậu và tài nguyên biển.
Lưu ý: Mỗi nhóm cần liên hệ với địa phương mình về việc sử dụng
các loại tài nguyên này.
Các nhóm trao đổi thông tin, dựa vào kiến thức hiểu biết của mình hoàn

- Khai thác nước ngầm quá mức,
hạ thấp mực nước, lún đất.
- Ô nhiễm và thiếu nước ngọt.
- Xây dựng các công trình chứa
nước.
- Quy hoạch, sử dụng nguồn
nước hiệu quả.
- Có các biện pháp hành chính
để xử lí các trường hợp vi
phạm.
- Tuyên truyền, giáo dục ý thức
người dân.
Khoáng
sản
- Nước ta có nhiều mỏ khoáng
sản, nhưng phần lớn là mỏ nhỏ,
phân tán, khó khai thác, gây lãng
phí tài nguyên, ô nhiễm môi
trường.
- Cần xử lí chặt chẽ việc khai
thác.
- Xử lí các vi phạm về việc
khai thác tài nguyên khoáng sản
bừa bãi.
Du lịch Ô nhiễm môi trường, khiến cảnh
quan du lịch suy thoái.
- Cần phải bảo tồn, tôn tạo các
giá trị du lịch.
- Phát triển du lịch sinh thái.
Khí hậu Chưa được khai thác hợp lí và

thuật dạy học khác như phương pháp đặt và giải quyết vấn đề, kĩ thuật khăn phủ
bàn, kĩ thuật mảnh ghép
- Giáo viên cần chuẩn bị và đưa ra các thiết bị dạy học cần thiết như bản đồ,
bảng số liệu, hình ảnh, video clip có liên quan đến nội dung thảo luận.
- Giáo viên cần thiết kế hoạt động nhóm một cách cụ thể như giao nhiệm vụ
phù hợp với khả năng của học sinh, nêu mục đích, nhiệm vụ của nhóm, cách
chia nhóm, phân công nhóm trưởng, thư kí và nhiệm vụ cụ thể cho các thành
viên trong nhóm. Thiết kế các phiếu giao việc tạo điều kiện cho học sinh có thể
dễ dàng hiểu rõ nhiệm vụ và thể hiện rõ kết quả hoạt động của cá nhân hoặc cả
nhóm.
18
Chú ý xác định thời gian phù hợp cho hoạt động nhóm để thực hiện có hiệu
quả, tránh hình thức.
Cần thiết kế các hoạt động kết hợp cá nhân, theo cặp, theo nhóm để thay đổi
hoạt động, tạo hứng thú và nâng cao kết quả học tập của học sinh.
- Phần củng cố, đánh giá: Tổ chức đánh giá kết quả hoạt động của nhóm qua
việc đại diện các nhóm trình bày kết quả, các nhóm khác nhận xét, bổ sung.
Giáo viên có thể thiết kế thêm một số bài tập củng cố chung hoặc dưới hình
thức trò chơi học tập theo nhóm, khuyến khích học sinh tích cực và thoải mái
nhưng cần chú ý tới thời gian của lớp học.
* Giáo viên cần tích cực: Đầu tư nghiên cứu, chuẩn bị tốt nội dung thảo luận
phù hợp với từng bài, từng phần, nhằm nâng cao chất lượng dạy và học.
b. Đối với học sinh:
- Về kiến thức:
Thông qua phương pháp thảo luận nhóm, giúp học sinh tham gia tích cực,
chủ động hơn và lĩnh hội kiến thức nhanh hơn, học sinh có thể tiếp nhận thông
tin địa lí nhẹ nhàng hơn, kiến thức nắm được vững vàng hơn và bước đầu học
sinh yêu thích học tập bộ môn Địa lí và giờ học sôi nổi, hứng thú hơn.
- Về kĩ năng:
Giúp học sinh có được các kĩ năng phân tích bảng số liệu, phân tích bản đồ,

SL % SL % SL % SL % SL %
Lớp
đối
chứng
12A8 40 0 0 8 20,
0
21 52,5 10 25,0 1 2,5
12A9 38 0 0 5 13,2 20 52,6 11 28,9 2 5,3
Tổng số
78 0 0 13 16,
7
41 52,
6
21 26,9 3 3,8
Lớp
thực
12A5 45 12 26,7 17 37,8 15 33,3 1 2,2 0 0
12A6 50 15 30,
0
19 38,
0
16 32,0 0 0 0 0
12A7 49 16 32,7 22 44,9 11 22,4 0 0 0 0
Tổng số
144 43 29,9 58 40,
3
42 29,2 1 0,6 0 0

Như vậy, từ kết quả so sánh trên cho thấy việc sử dụng phương pháp thảo
luận nhóm đã đem lại hiệu quả rất cao trong dạy học Địa lí, chất lượng ở các lớp

để phục vụ bài giảng. Do vậy, Nhà trường cần trang bị thêm các phương tiện,
thiết bị, đồ dùng dạy học để tạo điều kiện tốt hơn nữa cho giáo viên trong việc
thực hiện phương pháp này.
Trên đây là những ý kiến chủ quan của cá nhân tôi từ thực tiễn giảng dạy.
Trong quá trình làm đề tài cũng không tránh khỏi những thiếu sót và khiếm
khuyết. Tôi rất mong nhận được sự góp ý chân thành của Hội đồng khoa học
ngành Giáo dục Tỉnh, các thầy giáo, cô giáo và đồng nghiệp để cho đề tài của tôi
được đầy đủ và hoàn thiện hơn, cũng như có thể thực hiện tốt hơn các đề tài lần
sau.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ
Thanh Hóa, ngày 10 tháng 5 năm 2013
Tôi xin cam đoan đây là SKKN
của mình viết, không sao chép nội
dung của người khác.
Người viết
Phạm Thị Bình
22