QUAN ĐIỂM DẠY HỌC LẤY NGƯỜI HỌC LÀM TRUNG
TÂM
VÀ PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG
TRONG DẠY-HỌC MÔN GIÁO DỤC HỌC
1. Vài ý kiến về quan điểm dạy học lấy người học làm trung
tâm
Xu hướng chung của đổi mới phương pháp dạy học đại học là đổi
mới theo quan điểm
dạy học lấy người học làm trung tâm. Quan điểm này có cơ sở lý
luận từ việc nhận thức
quá trình dạy học (QTDH) luôn luôn vận động và phát triển
không ngừng chịu sự chi phối
của nhiều quy luật, trong đó quy luật về mối quan hệ biện chứng
giữa dạy và học, giữa
thầy và trò trong QTDH là quy luật cơ bản. Thầy và trò - Cả hai
chủ thể này đều chủ
động, tích cực bằng hoạt động của mình hướng tới tri thức. Thầy
giữ vai trò chủ đạo, tổ
chức điều khiển hoạt động nhận thức
của trò. Trò thì hoạt động tích cực
chiếm lĩnh tri
thức và biến nó thành vốn hiểu biết của mình để tiếp tục hoạt
động nhận
thức và hành
động thực tiễn. Bàn về phương pháp dạy học (PPDH) chúng ta
phải bàn đến PP dạy của
thầy và PP học của trò. Sự phù hợp của PPDH sẽ cho ta hiệu quả
thực sự của việc dạy
học. Thực chất của quan điểm dạy học lấy người học làm trung
tâm, đó là
hệ phương

dễ hiểu, để rồi học
bài mau thuộc, mà còn giúp cho người học đào sâu suy nghĩ, tìm
tòi, phát huy khả năng
của họ. Tất nhiên là họ nhớ sâu, nhớ cái mà họ hỏi, nhớ cái mà họ
đã tranh luận với bạn
và cái đã được thực hành. Điều hay thứ hai là giúp cho người học
tự trang bị PP tự học và
lòng ham học, sau khi ra đời vẫn muốn học và có thể tiếp tục tự
học mãi. Để làm đựơc
điều này người thầy giáo phải có đủ trình độ nắm vững đối tượng
biết cách tổ chức và
điều khiển, khơi gợi, phát triển tư duy cho người học.
Trường Đại học An Giang, 06/2007
14
Kỷ yếu Hội thảo khoa học “Giảng dạy lấy người học làm trung
tâm”
Trong phạm vi bài viết này chúng tôi xin trình bày một số cố
gắng của bản thân trong
việc vận dụng PP tình huống - một trong những PPDH tích cực
lấy người học làm trung
tâm vào việc dạy - học môn Giáo dục học ở một số bài cụ thể.
2. Vận dụng PP tình huống trong dạy - học môn Giáo dục học
Mục tiêu của khoa sư phạm là đào tạo đội ngũ những người giáo
viên có đầy đủ phẩm
chất và năng lực sư phạm cần thiết đáp ứng nhu cầu đổi mới giáo
dục hiện nay. Năng lực
sư phạm được tạo nên bởi nhiều hoạt động, nhiều môn học, trong
đó giáo dục học có vai
trò quan trọng. Vì vậy phải lấy việc rèn kỹ năng sư phạm
(KNSP), năng lực sư phạm làm

xây dựng các phương
án giải quyết đưa ra những kết luận và kiến nghị.
THSP là những tình huống có vấn đề trong hoạt động sư phạm là
toàn bộ những sự
việc, hiện tượng, sự kiện bất ngờ, những nghịch lý nảy sinh trong
hoạt động sư phạm đòi
hỏi tập thể hay cá nhân nhà sư phạm phải suy nghĩ tìm kiếm sử
dụng các phương tiện,
cách thức mới để giải quyết chúng một cách tối ưu.
Điều kiện để có được THSP có vấn đề: Tập thể Sư phạm và cá
nhân nhà sư phạm phải
nhận thức đựơc những khó khăn (mâu thuẫn nhận thức) chứa
đựng trong tình huống đó ;
Phải tìm tòi cách lý giải và xử lý tìmh huống đó; phải có những tri
thức đáp ứng nội dung
cụ thể của tình huống, có KNSP, kinh nghiệm SP tương ứng làm
phương tiện xử lý tình
huống đó.
Mục đích của PP dạy - học theo THSP nhằm làm cho SV phát
huy tính chủ động, sáng
tạo, độc lập suy nghĩ tìm tòi phương án giải quyết, nhờ đó tăng
cường đựơc các KNSP
cần thiết. Khi đánh giá kết quả của SV theo PP này chủ yếu đánh
giá ở kỹ năng phân tích
vấn đề, đưa ra các phương án, lựa chọn các cách xử lý THSP. PP
này hướng SV vào
những cái đã biết rồi dẫn dắt họ, thông qua sự phân tích các ý
kiến tranh luận của nhóm
mà có những nhận thức và tiếp thu kiến thức mới. Như vậy, nêu
THSP mới chỉ cung cấp

được phương án hay nhất
Những THSP có thể như :
1/ Có một học sinh trong lớp chủ nhiệm hay gây gổ với bạn, lực
học lại yếu. Một hôm
em dũng cảm cùng người khác bắt kẻ gian trả lại xe đạp cho một
bạn trong lớp.
2/ Khi sắp hết giờ học, một học sinh làm giáo viên bực mình vì
một câu hỏi thắc mắc
“hóc búa”ngoài sự chuẩn bị của giáo viên.
3/ Trong giờ chữa bài tập toán, có một học sinh đưa ra cách giải
ngắn và độc đáo hơn
cách giải của giáo viên.
Yêu cầu : SV làm việc nhóm tìm ra cách giải quyết hay nhất và
giải thích tại sao ứng
xử như vậy ? Phân tích cách ứng xử đó đã phù hợp như thế nào
với các nguyên tắc giáo
dục?
GV cần chuẩn bị thật nhiều THSP đa dạng, điển hình, phù hợp
với từng ngành học từ
đó giúp SV củng cố tri thức rèn KNSP, gây hứng thú học tập,
không khí lớp học sôi nổi,
khai thác được vốn kinh nghiệm sống của SV
*/ Dạy - học bài “Phương pháp giáo dục”. Mục tiêu rèn KNSP ở
bài này có phần nâng
cao hơn bài trước. Bằng PP tình huống, GV giúp SV không
những tìm ra cách xử lý
THSP hay, mà còn biết phối hợp hợp lý các PPGD để thực hiện
tốt các nguyên tắc giáo
dục, hợp từng đối tượng giáo dục, từng hoàn cảnh cụ thể THSP
giảng viên nêu ra có thể

cần đạt và nội dung giáo dục cần thực hiện trong cách giải quyết
của bạn.
Như vậy, để thực hiện nhiệm vụ học tập SV phải biết huy động
các thao tác tư duy ở
mức cao, đòi hỏi vận dụng tri thức tổng hợp của nhiều bài học.
Với PPDH theo THSP,
KNSP của SV sẽ dần dần đựơc nâng cao đáp ứng yêu cầu của
mục tiêu đào tạo.
3. Kết luận
Đặc điểm lao động sư phạm của người GV vừa mang tính khoa
học vừa có tính nghệ
thuật. Đổi mới PPDH theo quan điểm lấy người học làm trung
tâm là hoàn toàn mang tính
khoa học, việc vận dụng các PPDH tích cực theo quan điểm trên
lại mang tính nghệ thuật,
linh hoạt, sáng tạo ở từng bộ môn, từng GV. Dạy học ở đại học
đòi hỏi người GV phải có
sự hiểu biết sâu sắc về nội dung dạy học của từng môn, từng học
phần và nhiều lĩnh vực
tri thức có liên quan đến phần mình giảng dạy. Không thể đổi
mới, cải tiến PPDH khi
chưa nắm vững nội dụng dạy học. Phương pháp tình huống là
một trong những phương
pháp “tập trung vào người học” đã phát huy được tính tích cực,
chủ động, sáng tạo của
SV”. Việc đưa các PPDH mới vào dạy học ở trường Đại học đòi
hỏi có sự quyết tâm cao
của các cấp lãnh đạo nhà trường, đặc biệt cần có
sự quyết tâm nỗ lực cao của mỗi
giảng viên.