ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
---------------------------

LÝ VĂN BẰNG
Tên đề tài:
NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG Ô NHIỄM TRỨNG GIUN TRÒN
OESOPHAGOSTOMUM SPP., TRIỆU CHỨNG, BỆNH TÍCH
CỦA LỢN TẠI HUYỆN ĐỒNG HỶ, TỈNH THÁI NGUYÊN VÀ DÙNG
THUỐC ĐIỀU TRỊ

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy
Chuyên ngành : Chăn nuôi Thú y
Khoa: Chăn nuôi Thú y
Khoá học: 2011 - 2015

Thái Nguyên, năm 2015


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
-----------------------------

LÝ VĂN BẰNG
Tên đề tài:
NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG Ô NHIỄM TRỨNG GIUN TRÒN
OESOPHAGOSTOMUM SPP., TRIỆU CHỨNG, BỆNH TÍCH
CỦA LỢN TẠI HUYỆN ĐỒNG HỶ, TỈNH THÁI NGUYÊN VÀ DÙNG
THUỐC ĐIỀU TRỊ


Thái Nguyên, năm 2015


ii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

:

Lớn hơn

≤:

Nhỏ hơn hoặc bằng

%:

Tỷ lệ phần trăm

/:

Trên

Cs:


n:

Dung lượng mẫu

Nxb:

Nhà xuất bản

O. dentatum:

Oesophagostomum dentatum

O. longicaudum:

Oesophagostomum longicaudum

spp :

Species plural

TT:

Thể trọng

Tr:

Trang


iii

NGHIÊN CỨU .........................................................................................................25
3.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu ..............................................................25
3.1.1. Đối tượng nghiên cứu .............................................................................25


iv

3.1.2. Vật liệu nghiên cứu ................................................................................25
3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu .............................................................25
3.2.1. Địa điểm nghiên cứu ..............................................................................25
3.2.2. Thời gian nghiên cứu..............................................................................26
3.3. Nội dung nghiên cứu .................................................................................26
3.3.1. Thực trạng phòng chống bệnh giun sán cho lợn ở huyện Đồng Hỷ, tỉnh
Thái Nguyên ..........................................................................................26
3.3.2. Nghiên cứu tỷ lệ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp. ở lợn tại
huyện Đồng Hỷ .....................................................................................26
3.3.3. Nghiên cứu sự ô nhiễm trứng giun tròn Oesophagostomum spp. trong môi
trường chăn nuôi lợn...............................................................................26
3.3.4. Nghiên cứu một số triệu chứng lâm sàng, bệnh tích của lợn bị
Oesophagostomosis huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên .......................26
3.3.4. Nghiên cứu biện pháp phòng trị Oesophagostomosis cho lợn ..................26
3.4. Phương pháp nghiên cứu ..............................................................................27
3.4.1.. Bố trí, thu thập và phương pháp xét nghiệm mẫu........................................27
3.4.2 Phương pháp xác định độ an toàn và hiệu lực của thuốc trị
Oesophagostomum..................................................................................28
3.4.3. Phương pháp thử nghiệm các biện pháp phòng bệnh giun tròn
Oesophagostomum spp. cho lợn trên thực địa ......................................29
3.4.4. Phương pháp xử lý số liệu. .....................................................................30
PHẦN 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN .................................................................31
4.1. Thực trạng phòng chống bệnh giun sán cho lợn ở huyện Đồng Hỷ, tỉnh

ở

lợn

mắc

Oesophagostomosis.................................................................................42
4.3.2. Bệnh tích đại thể của Oesophagostomosis ở lợn gây nhiễm thực nghiệm...........43
4.4. Độ an toàn của một số thuốc tẩy trong điều trị bệnh giun tròn
Oesophagostomum spp. cho lợn .........................................................44
Phần 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ ........................................................................46
5.1. Kết luận:.................................................................................................................... 46
5.2. Đề nghị ..................................................................................................................... 46


vi

DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 4.1. Thực trạng phòng chống ký sinh trùng cho lợn ở huyện Đồng Hỷ, tỉnh
Thái Nguyên .....................................................................................................32
Bảng 4.2. Tỷ lệ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp. ........................................34
ở lợn tại huyện Đồng Hỷ ...........................................................................................34
Bảng 4.3. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Oesophagostomum spp. theo tuổi lợn....................36
Bảng 4.4: Sự ô nhiễm trứng Oesophagostomum ở nền chuồng, xung quanh chuồng
nuôi và vườn trồng cây thức ăn cho lợn ...........................................................37
Bảng 4.5: Sự ô nhiễm trứng giun tròn Oesophagostomum spp. trong thức ăn của lợn.......... 38
Bảng 4.6: Sự ô nhiễm trứng giun tròn Oesophagostomum spp. trong nước uống của lợn........40
Bảng 4.7. Tỷ lệ lợn nhiễm Oesophagostomum spp. có biểu hiện lâm sàng. .......................42
Bảng 4.8: Bệnh tích đại thể của Oesophagostomosis ở lợn trên thực địa ...................43
Bảng 4.9. Hiệu lực của thuốc tẩy giun Oesophagostomum spp. cho lợn..................44

trong cuộc sống.
Em xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên,ngày 31 tháng 5 năm 2015
Sinh viên

Lý Văn Bằng


1

PHẦN 1
MỞ ĐẦU
1.1. Đặt vấn đề
Nước ta có hơn 75% dân số làm nông nghiệp, trong đó ngành chăn
nuôi chiếm một vị trí quan trọng. Chăn nuôi lợn là nghề truyền thống của
người nông dân. Từ việc chỉ chăn nuôi nhỏ, lẻ để tận dụng các phế phụ
phẩm nông nghiệp, hiện nay đã có nhiều phương thức chăn nuôi đa dạng,
góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.
Chăn nuôi lợn có một vị trí quan trọng trong ngành chăn nuôi gia
súc ở các nước trên thế giới cũng như ở nước ta. Nghề nuôi lợn luôn được
chú ý phát triển, ngày càng chiếm ưu thế và có tầm quan trọng đặc biệt
trong đời sống nhân dân. Con lợn đã cung cấp 70 - 80% nhu cầu về thịt
cho thị trường trong nước và xuất khẩu, đồng thời cung cấp nguyên liệu
cho ngành công nghiệp chế biến và phân bón cho ngành trồng trọt. Để đáp
ứng được nhu cầu thị trường, trong những năm gần đây chăn nuôi lợn đã
có những bước phát triển vượt bậc, tăng nhanh cả về chất lượng và số
lượng. Ngoài những điều kiện thuận lợi, chúng ta còn có nhiều khó khăn,
hạn chế trong việc phát triển chăn nuôi lợn, nhất là các tổn thất do dịch
bệnh gây ra.
Thực tiễn ngành chăn nuôi lợn cho thấy, có nhiều loại dịch bệnh

đẩy ngành chăn nuôi lợn phát triển.


3

PHẦN 2
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
2.1.1. Đặc điểm sinh học của Oesophagostomum
2.1.1.1. Vị trí của oesophagostomum trong hệ thống phân loại động vật học
Oesophagostomum dentatum và Oesophagostomum longicaudum
thuộc giống Oesophagostomum, là tác nhân gây ra bệnh giun kết hạt
(Oesophagostomosis) ở lợn. Theo Skjabin và cs. (1963) [20], Phan Thế Việt
và cs. (1977) [27], giun tròn Oesophagostomum spp. ở lợn có vị trí trong hệ
thống phân loại động vật như sau:
Ngành Nemathelminthes Shneider, 1873
Phân ngành Nemathelmintha Shaneider và Schulz, 1940
Lớp Nematoda Rudolphi, 1808
Phân lớp Secerentea Chitwood, 1933
Bộ Rhabditida Chitwood, 1933
Phân bộ Strongylata Railliet, 1916
Họ Trichonematidae Cram, 1927
Phân họ Oesophagostomatinae Railliet et Henr, 1913
Giống Oesophagostomum Molin, 1861
Loài Oesophagostomum dentatum Rudolphi, 1803
Loài Oesophagostomum longicaudum Goodey, 1925
2.1.1.2. Đặc điểm hình thái và cấu tạo Oesophagostomum ký sinh ở lợn
Đề cập đến hình thái và cấu tạo Oesophagostomum spp., Skrjabin và
cs. (1963) [20] cho biết:
Loài O. dentatum: Dài từ 7 - 14 mm, đầu được giới hạn với thân rõ


Hình 2.1. Loài O. dentatum

Hình 2.2. Loài O. longicaudum

(Rudolphi, 1803)

(Goodey, 1925)

1, 2. Phần đầu cơ thể; 3. Phần đuôi cá 1. Đầu; 2. Đuôi của con cái;
thể cái; 4. Mút và gốc gai giao phối;

3. Đuôi của con đực; 4. Phần cuối gai

5. Cơ quan điều chỉnh; 6. Túi đuôi cá giao hợp; 5. Lái; 6. Nón sinh dục của
thể đực; 7. Nón sinh dục.

(Nguồn: Phan Thế Việt và cs. 1977) [27]

Hình 2.3. Giun O. dentatum

con đực

(Nguồn: Phan Thế Việt và cs. 1977) [27]

Hình 2.4. Trứng giun O.
dentatum

2.1.1.3. Vòng đời của Oesophagostomum spp. ở lợn
Thực chất của bất kỳ chương trình khống chế giun, sán nào thì việc

Theo

Nguyễn

Thị

Kim

Lan

(2012)

[10]:

Vòng

đời

Oesophagostomum spp. không cần vật chủ trung gian. Trứng theo phân ra
ngoài, gặp nhiệt độ 25 - 270C, sau 10 - 17 giờ nở thành ấu trùng, qua hai
lần lột xác, sau 7 - 8 ngày thành ấu trùng cảm nhiễm. Khi ký chủ nuốt
phải ấu trùng này, tới ruột thì ấu trùng chui vào niêm mạc ruột tạo thành
những u kén, lột xác lần thứ ba, tới ngày 6 - 8 thành ấu trùng kỳ IV, sau


7

đó rời khỏi niêm mạc ruột và lột xác lần nữa và phát triển thành giun
trưởng thành. Thời gian hoàn thành vòng đời của giun O. longicaudum là
50 ngày, giun O. dentatum là 32 - 43 ngày.


Rời

Ấu trùng có

khỏi

sức gây nhiễm

u kén
Lột xác lần 4 Ấu trùng
kỳ IV

Ký chủ

Lột xác lần 3
Ruột

nuốt phải

Hình 2.5. Sơ đồ vòng đời Oesophagostomum spp. ở lợn


8

2.1.1.4. Sự phát triển và sức đề kháng của trứng Oesophagostomum spp.
ở ngoại cảnh
Việc nghiên cứu sự phát triển và sức đề kháng của trứng esophagostomum spp.
ở ngoại cảnh có ý nghĩa quan trọng trong dịch tễ học bệnh Oesophagostomum
spp. trên lợn, đồng thời là cơ sở khoa học đề ra những biện pháp phòng trị bệnh

Nhỏ hơn

>:

Lớn hơn

≤:

Nhỏ hơn hoặc bằng

%:

Tỷ lệ phần trăm

/:

Trên

Cs:

Cộng sự

g:

Gam

kg:

Kilogam


Oesophagostomum dentatum

O. longicaudum:

Oesophagostomum longicaudum

spp :

Species plural

TT:

Thể trọng

Tr:

Trang


10

Phạm Sỹ Lăng và cs. (2009) [12] cho biết: Ấu trùng có sức đề kháng
tốt với nhiệt độ thấp, để ở -190C đến -290C qua 10 ngày ấu trùng vẫn
sống; để ở nhiệt độ phòng bình thường ấu trùng có thể sống một năm.
2.1.2. Bệnh do Oesophagostomum spp. gây ra ở lợn
2.1.2.1. Đặc điểm dịch tễ học bệnh do Oesophagostomum
Theo Trịnh Văn Thịnh (1963) [22], Phan Thế Việt (1977) [27], Bùi Lập
(1979) [14], Phạm Văn Khuê (1982) [6], Nguyễn Đăng Khải (1996) [5], Vũ
Tứ Mỹ (1999) [19], Phan Lục (2006) [17], Phạm Sỹ Lăng và cs. (2009) [12]:
Bệnh do Oesophagostomum spp. gây ra là một trong các bệnh giun tròn phổ

thú y kém là điều kiện thuận lợi để ký sinh trùng và vi khuẩn gây bệnh
đường tiêu hoá nhiễm vào cơ thể lợn, gây tiêu chảy (dẫn theo Nguyễn Thị
Kim Lan và cs. 2008 [9]).
2.1.2.2. Cơ chế sinh bệnh của bệnh do Oesophagostomum spp. gây ra ở lợn
Theo Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [10], tác động của ký sinh trùng
lên cơ thể ký chủ có nhiều mặt:
- Tác động cơ giới: hầu hết các ký sinh trùng đều gây lên những
biến loạn cơ giới, ngăn trở ít hay nhiều khí quan mà nó xâm nhập; hoặc
làm tắc, hoặc chèn ép và phá hoại các tổ chức, hoặc làm thủng, làm rách
hoặc do khí quan bám hút của ký sinh trùng mà làm tróc niêm mạc, xuất
huyết. Thường thấy gây viêm cấp tính, thứ cấp tính, mạn tính. Viêm dẫn
tới sản sinh một cái vỏ bằng tổ chức liên kết bọc lấy ký sinh trùng; cái vỏ
và ký sinh trùng bọc bên trong khi chết đi biến thành một cái hạt, trong
hạt có hiện tượng vôi hóa.
- Tác động chiếm đoạt: ký sinh trùng tự nuôi dưỡng bằng ăn tổ
chức của ký chủ, cướp một phần thức ăn của ký chủ đã tiêu hoá, hút máu
ký chủ. Tác động này tiếp diễn liên tục bởi rất nhiều ký sinh trùng, gây
nên tổn hại rất lớn cho ký chủ (thiếu máu, gầy rạc…).


12

- Tác động đầu độc: ký sinh trùng bài tiết các chất độc hàng ngày, ký
chủ hấp thụ chất độc, sinh ra những biến loạn khác nhau, nhưng thường thấy
nhất là biến loạn thần kinh và tuần hoàn. Nói chung, chất độc do ấu trùng bài
tiết mạnh hơn so với chất độc của ký sinh trùng trưởng thành.
- Tác động truyền bệnh: Một số loài chân đốt đốt súc vật, làm con
vật khó chịu, có thể bị viêm da nhưng điều này không nguy hiểm. Điều
nguy hiểm là khi hút máu ký chủ, chúng truyền những bệnh có thể thành
dịch lưu hành giết hại nhiều súc vật.

Sức gây bệnh của giun trưởng thành sống trong ruột ít hơn. Chúng có
khả năng gây viêm cata, niêm mạc ruột phủ kín chất nhầy đặc, bên trong là
giun Oesophagostomum spp. Ở vật mắc bệnh do Oesophagostomum spp.
trưởng thành gây ra thấy có hiện tượng ỉa chảy và táo bón xen kẽ nhau.
2.1.2.3. Triệu chứng và bệnh tích bệnh do Oesophagostomum spp. gây ra ở lợn
* Triệu chứng bệnh giun kết hạt
Skrjabin và cs. (1963) [20] cho biết: Oesophagostomosis tiến triển ở
thể cấp tính và mạn tính. Theo dẫn liệu của Oparin, thể thứ cấp có liên
quan tới sự xâm nhập của hàng loạt ấu trùng vào thành ruột, và sau đó lại
quay về ruột. Thể mạn tính có liên quan tới sự ký sinh của giun trưởng
thành. Tuy nhiên, thường Oesophagostomosis xuất hiện ở thể ghép vì có
cả ấu trùng và giun trưởng thành ký sinh trong cơ thể súc vật.
Bệnh lý do Oesophagostomum spp. phụ thuộc vào giai đoạn phát
triển của giun. Ở giai đoạn ấu trùng, Oesophagostomum spp. là nguyên
nhân gây “bệnh hạt ruột”, còn giai đoạn trưởng thành chúng gây
Oesophagostomosis đường ruột.
Giai đoạn hạt được coi là giai đoạn nguy hiểm hơn cả. Ấu trùng chui vào
ruột tạo thành những hạt mà mắt thường có thể nhìn thấy được. Trong thời


iii

MỤC LỤC
PHẦN 1 MỞ ĐẦU .....................................................................................................1
1.1. Đặt vấn đề ....................................................................................................1
1.2. Mục đích nghiên cứu ...................................................................................2
1.3. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài........................................2
1.3.1. Ý nghĩa khoa học ......................................................................................2
1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn ......................................................................................2
PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU ..........................................................................3

Theo Phan Lục (2006) [17], Chu Thị Thơm và cs. (2006) [25]: ở ruột
có những u kén nhỏ bằng đầu đinh ghim hay hạt đậu, có điểm màu vàng,
bên trong có ấu trùng giun. Kết tràng thường bị viêm và đôi khi thấy vài
nghìn u kén ở ruột. Có khi u kén bị hoại tử, bên trong có mủ. Có những u
kén đã thành chấm sẹo. Niêm mạc ruột già sung huyết, xuất huyết, trong
xoang ruột có nhiều Oesophagostomum spp. trưởng thành.
Phạm Sỹ Lăng và cs. (2009) [12] cho biết: sau khi nhiễm ấu trùng có
sức gây nhiễm 5 ngày, ở niêm mạc ruột già lợn thấy những u kén nhỏ. Ở
giữa kén này có điểm màu vàng, bên trong có ấu trùng giun. Tới ngày thứ
7 - 8 thì kết tràng bị viêm có mủ. Có khi có tới vài nghìn u kén ở trong
một đoạn ruột.
2.1.2.4. Chẩn đoán bệnh Oesophagostomum spp. lợn
Theo Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [10]: Chẩn đoán bằng phương
pháp xét nghiệm phân kiểm tra trứng Oesophagostomum spp. Nhưng
phương pháp này ít ý nghĩa vì trứng giun Oesophagostomum spp.
giống trứng các loài giun xoăn dạ dày, ruột nên rất khó phân biệt. Vì
vậy, phải nuôi trứng nở thành ấu trùng và kiểm tra dưới kính hiển vi.
Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs. (2008) [8]: Có thể phân biệt một
số ấu trùng gây nhiễm thuộc bộ Strongylida như sau:
Ấu trùng giun tròn Dictyocaulus: mút đuôi hình nón, ruột chứa đầy
các hạt màu sáng.
+ Ấu trùng giun tròn Haemonchus: mút đuôi không có gai, thực
quản dài khoảng 1/5 chiều dài cơ thể.
+ Ấu trùng giun tròn Trichostrongylus: mút đuôi có gai, thực quản
dài khoảng 1/4 chiều dài cơ thể.


16

+ Ấu trùng giun tròn Oesophagostomum spp. có 20 - 32 tế bào ruột,