TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG

BÀI TẬP HẾT MÔN
DỊCH TỄ HỌC BỆNH TRUYỀN NHIỄM
Chủ đề: Bệnh do virus Ebola
Họ tên sinh viên: Nguyễn Thị Hà
Mã Sinh viên: 1313000081

Hà Nội 2016


Nguyễn Thị Hà 1313000081

Mục Lục
Mục Lục......................................................................................................................................i
Danh mục viết tắt.......................................................................................................................ii
ĐẶT VẤN ĐỀ............................................................................................................................1
I.Tổng quan về virus Ebola........................................................................................................2
1. Khái quát về bệnh do virus Ebola......................................................................................2
2.Triệu chứng và chẩn đoán...................................................................................................2
2.1 Lâm sàng......................................................................................................................2
2.2 Xét nghiệm...................................................................................................................2
2.3 Chẩn đoán ca bệnh Ebola.............................................................................................2
3. Tại sao EBOLA lại là bệnh truyền nhiễm đáng được quan tâm?.......................................3
II. Đặc điểm dịch tễ học của bệnh..............................................................................................3
1. Khái niệm cơ bản................................................................................................................3
1.1 Định nghĩa....................................................................................................................3
1.2 Tác nhân gây bệnh........................................................................................................3
1.4 Phương thức lây truyền................................................................................................4
1.5 Khối cảm thụ (đối tượng có nguy cơ mắc bệnh) .........................................................4
2. Gánh nặng bệnh tật.............................................................................................................5

CDC
DALY
EWARS
GSBTN
KDYT
PCR
TTYTDP
WHO

Human immunodeficiency virus infection / acquired
immunodeficiency syndrome
Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải
Aspartate Amino Transferase
Alanin Amino Transferase
Bệnh truyền nhiễm
Bộ Y tế
Centers for Disease Control and Prevention
Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ
Disability adjusted life years
Số năm sống điều chỉnh theo bệnh tật
Early warning and response system
Cảnh báo sớm và đáp ứng trong trường hợp khẩn cấp.
Giám sát bệnh truyền nhiễm
Kiểm dịch y tế
polymerase chain reaction
Phản ứng khuếch đại DNA
Trung tâm y tế dự phòng
World health organization
Tổ chức Y tế thế giới


thách thức đối với hệ thống y tế công cộng trong những năm tiếp theo, tôi xin trình
bày cụ thể về bệnh sốt xuất huyết EBOLA

Đại học Y tế Công cộng
1


Nguyễn Thị Hà 1313000081

I.Tổng quan về virus Ebola
1. Khái quát về bệnh do virus Ebola
Bệnh sốt xuất huyết do vi rút Ebola thuộc nhóm A trong Luật Phòng, chống
bệnh truyền nhiễm[2] ( nhóm A gồm các bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm có
khả năng lây truyền rất nhanh, phát tán rộng và tỷ lệ tử vong cao hoặc chưa rõ tác
nhân gây bệnh)
Là một trong nhiều bệnh sốt xuất huyết do virus gây ra, gây nguy cơ tử vong
cao thường xuất hiện ở người và động vật linh trưởng như khỉ đột, tinh tinh. Những
loài Ebolavius được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1976 tại nơi nay là nước Cộng hòa
Dân chủ Congo, gần bờ sông Ebola. Kể từ đó, dịch bệnh xuất hiện thưa thớt.
Ngoài ra, vật chủ tự nhiên của Ebola là dơi quạ ăn trái, tinh tinh và các động
vật rừng khác được nhiều người dùng làm thức ăn hằng ngày. Virus Ebola có thể lây
nhiễm thông qua tiếp xúc với máu của động vật nhiễm bệnh. Bất cứ loại virus nào có
thể nhiễm qua thức ăn đều tiềm ẩn lấy đi nhiều sinh mạng.Bệnh do virus Ebola còn rất
khó nhận biết triệu chứng vì nó gần giống với các bệnh thông thường khác như sốt rét,
sốt xuất huyết, sốt thương hàn...
2.Triệu chứng và chẩn đoán
2.1 Lâm sàng
- Thời gian ủ bệnh từ 2-21 ngày (trung bình từ 4-10 ngày)
- Các triệu chứng thường gặp bao gồm: sốt cấp tính; đau đầu; đau mỏi cơ; nôn/buồn
nôn; tiêu chảy; đau bụng; viêm kết mạc; phát ban; xuất huyết…

nhân HIV/AIDS để giúp họ kéo dài sự sống và có chất lượng cuộc sống tốt hơn.Cách
điều trị được dùng cho bệnh Ebola chỉ là để người bệnh ra đi đỡ đau đớn và thanh
thản hơn.Thuốc kháng virus không có giá trị gì.
- Rất dễ lây: Ebola chỉ cần tiếp xúc với cơ thể nhiễm bệnh. Người có nguy cơ nhiễm
Ebola cao nhất là nhân viên y tế, người thân và bạn bè của người bệnh. Thợ săn khỉ,
dơi và những người hay ăn thịt cũng cần cẩn thận.
- Không có cách cụ thể nào để bảo vệ chính mình: Không có cách nào cụ thể, rõ ràng
để ngăn ngừa Ebola. Bạn được khuyên là rửa sạch tay thường xuyên với xà phòng và
nước, tránh tiếp xúc với người nhiễm bệnh (và các chất tiết, máu của họ), tránh tiếp
xúc với những người đã tiếp xúc với người bệnh. Tất cả cách phòng bệnh chỉ bằng
việc vệ sinh và sử dụng dụng cụ bảo hộ.
II. Đặc điểm dịch tễ học của bệnh
1. Khái niệm cơ bản
1.1 Định nghĩa
Bệnh do vi rút Ebola (còn gọi là sốt xuất huyết Ebola) là một bệnh truyền nhiễm
nặng, dễ lây lan và bùng phát thành dịch; tỷ lệ tử vong cao, có thể lên đến 90%. Bệnh
lây truyền do tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với mô, máu và dịch cơ thể của động vật
hoặc người nhiễm bệnh (chất nôn, phân, nước tiểu, nước bọt, tinh dịch, mồ hôi hoặc
đồ vật của bệnh nhân bị nhiễm vi rút như đồ vải, kim tiêm đã sử dụng,...).
- Ebolavirus bao gồm 5 chủng khác nhau là:
+ Zaire ebolavirus (EBOV), Sudan ebolavirus (SUDV), Bundibugyo ebolavirus
(BDBV), Taï Forest ebolavirus (TAFV), Reston ebolavirus (RESTV)
+ Trong đó, BDBV, EBOV, và SUDV đã từng gây dịch lớn tại châu Phi, trong khi
RESTV và TAFV chưa từng gây dịch.[4]
1.2 Tác nhân gây bệnh
- Bệnh Ebola: gây ra bởi giống vi rút là Ebolavirus thuộc họFiloviridae. Giống
Ebolavirus hiện có 4 loài gây bệnh lấy theo tên 4 địa điểm phân lập. Đây làvi rút lõi
Đại học Y tế Công cộng
3


+ Thợ săn, người sống trong rừng có tiếp xúc với động vật ốm hoặc chết (tinh tinh,
vượn người, khỉ rừng, linh dương, nhím, dơi ăn quả.).
+ Người vận chuyển, giết mổ, tiêu thụ động vật bị nhiễm vi rút.

Đại học Y tế Công cộng
4


Nguyễn Thị Hà 1313000081
1.6 Tính cảm nhiễm và miễn dịch:

Mọi người, ở mọi lứa tuổi chưa có miễn dịch đều có thể nhiễm vi rút và mắc sốt xuất
huyết do các vi rút Ebola. Chỉ số lây nhiễm được đánh giá là cao và rất cao.
2. Gánh nặng bệnh tật
2.1 Thực trạng
- Bệnh Ebola: Bệnh mang tính lưu hành địa phương ở một số vùng thuộc Châu Phi
như Sudan, Cộng hòa Công gô, Uganda, Zimbabwe, Kenia. Nhóm người phát bệnh
thường là những người có tiếp xúc trực tiếp hoặc giết mổ, ăn thịt các loài thú như khỉ,
vượn, tinh tinh, hoặc một số loài thú hoang dại khác trong vùng.
- Bệnh Ebola được phát hiện đầu tiên năm 1976 tại Sudan trong một ổ dịch có hơn
600 người dân địa phương mắc, tỷ lệ chết/mắc lên tới 90%.

Tình hình dịch bệnh Ebola đến năm 2014 (theo CDC) [6]
Dịch bệnh Ebola năm 2014 là lớn nhất trong lịch sử, ảnh hưởng tới nhiều quốc gia ở
Tây Phi và một số quốc gia khác.
Theo báo cáo của WHO, bệnh do vi rút Ebola trên thế giới ghi nhận số ca mắc/tử vong
là 28639/11316 ca. Tỷ lệ tử vong khoảng 40% (tính đến 16/03/2016) [7]
Phần lớn những trường hợp mắc và chết được báo cáo từ tháng 8 đến tháng 12 năm
2014, sau đó các trường hợp này bắt đầu giảm dần do kết quả của sự mở rộng điều trị,
cách ly nhanh chóng và khả năng chon cất an toàn của các nước trong khu vực


Số trường hợp mắc và chết của virus Ebola tính đến 16/3/2016 [7]
Đây là vụ dịch lớn nhất của căn bệnh này trong lịch sử gần 4 thập kỷ qua
-

Bệnh được WHO đánh giá là một sự kiện bất thường (extraordinary event) và
là một nguy cơ về y tế công cộng cho các quốc gia khác

-

Ngày 7/8/2014 WHO đã công bố tình trạng khẩn cấp về nguy cơ lan tràn của
dịch do vi rút Ebola [9]

-

Ngày 14/1/2016 WHO đã công bố kết thúc dịch Ebola, tuy nhiên ngay sau đó
vào ngày 17/1 và 24/1 họ phát hiện thêm 1 trường hợp nhiễm Ebola mới tại

Đại học Y tế Công cộng
6


Nguyễn Thị Hà 1313000081

Sierra Leone [10]
-

Ngày 17/3/2016, 42 ngày sau khi phát hiện ca bệnh cuối cùng ở Sierra Leone
(2 chu kì ủ bệnh của virus) không phát hiện một ca bệnh mới nào, WHO tuyên
bố kết thúc dịch Ebola bùng lên ở Sierra Leone [11]

-

Nhà đầu tư Dave Lutz vừa thống kê cổ phiếu của các doanh nghiệp bị ảnh
hưởng trực tiếp bởi Ebola. Theo danh sách này, cổ phiếu của các công ty dược,
vận tải và khách sản chịu ảnh hưởng lớn nhất từ Ebola [14]

-

Tại Việt Nam, tuy chưa có thống kê chính thức nhưng dịch Ebola cũng đưa tới
nhiều thiệt hại về kinh tế, du lịch. Các cơ quan chính phủ, đặc biệt là Bộ Y tế
phải thực hiện rất nhiều văn bản quy định, hướng dẫn cho các cơ sở tuyến dưới;
xây dựng hệ thống giám sát khẩn cấp đối với dịch Ebola. Nền du lịch cũng bị
ảnh hưởng do giảm lượng khách tới từ khu vực lưu hành dịch …

-

Các bộ, ngành: Giao thông vận tải, Công an, Văn hoá-Thể thao và Du lịch,
Thông tin và Truyền thông cùng Y tế dự phòng các địa phương và các cơ quan
thông tấn, báo chí đã có những cú bắt tay chiến lược giúp ngăn ngừa, kiểm soát
và theo dõi tình hình dịch.

Đại học Y tế Công cộng
7


Nguyễn Thị Hà 1313000081

III. Các biện pháp dự phòng và kiểm soát dịch
1. Biện pháp dự phòng
- Biện pháp kiểm dịch y tế biên giới là rất quan trọng nhằm kịp thời phát hiện những

• Đến nay, ít nhất 15 vắc xin đang được phát triển (ở Bắc Mỹ, Châu Âu, liên
bang Nga và Trung Quốc) [16]
• Trong tương lai, nếu vaccine Ebola được thử nghiệm thành công sẽ trở thành
một công cụ quan trọng trong việc ngăn chặn dịch Ebola.
3. Nguyên tắc điều trị
- Bệnh hiện chưa có thuốc đặc trị (các loại vaccine đang được thử nghiệm chỉ có tác
dụng phòng sự lây lan của virus Ebola chứ không có tác dụng chữa bệnh) vì vậy điều
Đại học Y tế Công cộng
8


Nguyễn Thị Hà 1313000081

trị theo các nguyên tắc: phát hiện, điều trị sớm; tập trung chủ yếu điều trị triệu chứng
như giảm sốt, giảm đau, chống xuất huyết; chống suy gan, thận; trợ tim mạch, chống
dị ứng, chống sốc; hạn chế tối đa các biến chứng muộn. Có thể sử dụng một số hóa
dược kháng vi rút như Ribavirin. Chỉ dùng kháng sinh khi có biểu hiện bội nhiễm vi
khuẩn.
4. Kiểm dịch y tế biên giới
- Tự khai báo bệnh khi quá cảnh.
- Giám sát, theo dõi sức khỏe những người quá cảnh có tiếp xúc gần với bệnh nhân
- Kết hợp kiểm dịch động vật đối với các loài linh trưởng, thú gặm nhấm, nhập khẩu,
theo dõi 21 ngày kể từ khi rời khu vực có bệnh SXH do vi rút Ebola

Đại học Y tế Công cộng
9


Nguyễn Thị Hà 1313000081


1. Hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm ở Việt Nam
- Hệ thống thông tin báo cáo dịch BTN bắt đầu được thực hiện có hệ thống theo chỉ thị
10/1998/CT- BYT ngày 28/12/1998 của Bộ Y tế với 26 BTN. Sau khi các TTYTDP
tuyến tỉnh/thành phố được quy định rõ chức năng nhiệm vụ và tổ chức, hoạt động
GSBTN ngày càng được củng cố và hệ thống thông tin báo cáo được Bộ Y tế quy định
theo Quyết định số 4880/2002/QĐ-BYT. Hệ thống giám sát gồm 2 loại hình chủ yếu là
giám sát thường xuyên và giám sát trọng điểm.
Hệ thống này đã được thiết lập và củng cố từ trung ương đến địa phương, đặt dưới sự chỉ
đạo của Cục Y tế dự phòng có nhiệm vụ phát hiện và báo cáo các BTN theo quy định.
[18]
-Mặc dù hệ thống đã ghi nhận và đạt được những hiệu quả đáng kể, nhưng trên thực tế
triển khai vẫn còn bộc lộ nhiều bất cập: Nhiều đầu mối tham gia nên thiếu sự tập trung và
thống nhất; hệ thống văn bản pháp quy còn chưa cụ thể, chồng chéo; đội ngũ nhân lực tại
tuyến tỉnh và cơ sở thiếu, trình độ chuyên ngành còn hạn chế… tất cả nếu không được
điều chỉnh và thay đổi phù hợp sẽ khó có khả năng đáp ứng một cách kịp thời và triệt để
đối với những diễn biến bất thường của bệnh dịch và yêu cầu hội nhập Quốc tế trong
công tác kiểm soát dịch bệnh.
- Bộ Y tế cũng triển khai áp dụng phần mềm giám sát BTN trong cả nước.
• Phần mềm này được Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) triển khai thí điểm tại bảy tỉnh
bao gồm Hà Nội, Yên Bái, Thái Bình, Bình Định, Bình Dương, Đồng Tháp và
Đắc Lắk từ tháng 7/2012.
• Sau gần hai năm triển khai thí điểm, đến nay cả nước đã có 49 tỉnh, thành thực
hiện báo cáo các bệnh truyền nhiễm qua phần mềm này.
• Cục Y tế dự phòng đã ban hành quyết định triển khai việc áp dụng phần mềm này
trong cả nước kể từ ngày 1/7/2014, như một kênh báo cáo chính thức. [19]
2. Khuyến nghị sử dụng phần mềm giám sát và kiểm soát dịch
Để ứng phó với diễn biến phức tạp của các bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là các bệnh
truyền nhiễm mới nổi hiện nay Hệ thống giám sát dịch ở Việt Nam cần sử dụng nghiên
cứu ứng dụng công nghệ thông tin nhằm nâng cao độ chính xác, tính đầy đủ, kịp thời của
số liệu giám sát, qua đó nâng cao hiệu quả của công tác giám sát bệnh truyền nhiễm.

cảnh báo sớm và đáp ứng trong trường hợp khẩn cấp (EWARS) được áp dụng đại trà sẽ
trở thành một bước ngoặt lớn trong hệ thống giám sát dịch tại Việt Nam hiện nay. Giúp
đảm bảo các yêu cầu chất lượng về tính chính xác, tính đại diện với độ bao phủ cao, đảm
bảo độ nhạy của hệ thống … Giúp cho việc xây dựng kế hoạch phòng chống dịch và ra
các quyết định đáp ứng chống BTN có hiệu quả.

Đại học Y tế Công cộng
12


Nguyễn Thị Hà 1313000081

Tài liệu tham khảo
[1] Báo cáo chung tổng quan ngành y tế năm (JARH) 2015
[2] Bộ Y tế - “Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh do virus Ebola”

/>[3] Nigerian Muse “Why Ebola differs from other viruses”

/>[4] Sở Y tế tỉnh KonTum “Những điều cần biết về bệnh do vi rút Ebola”
[5] Bộ Y tế “Sốt xuất huyết do virút Ebola, Lassa, Marburg”

/>[6] Bác sĩ nội trú “Dịch tễ, biểu hiện, chẩn đoán, điều trị và dự phòng bệnh Ebola”
/>[7] WHO “Ebola Situation Report - 16 March 2016”
/>[8] Bộ Y tế - “Thông tindịch bệnh EBOLA đến ngày 21/9/2015”
/>[9] Trạm y tế trường Đại học y tế công cộng – “Bệnh do virus Ebola”
/>[10] WHO “New Ebola case in Sierra Leone. WHO continues to stress risk of more
flare-ups”
/>[11] Bộ văn hóa, thể thao và du lịch “Tình hình dịch Ebola trên thế giới và Việt Nam”
[12] Đánh giá thiệt hại do dịch Ebola gây ra ở Tây Phi
/>Đại học Y tế Công cộng