ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

PHẠM THỊ BÍCH NGỌC

TỔ CHỨC DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 11
THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO
HỌC SINH Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CÔNG NGHIỆP
TỈNH HÒA BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2019


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

PHẠM THỊ BÍCH NGỌC

TỔ CHỨC DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 11
THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO
HỌC SINH Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CÔNG NGHIỆP
TỈNH HÒA BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM LỊCH SỬ
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN LỊCH SỬ

Mã số: 8.14.01.11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn Thị Côi


1

DH

Dạy học

2

DHLS

Dạy học lịch sử

3

ĐC

Đối chứng

4

GV

Giáo viên

5

HS

Học sinh


11

PPDH

Phương pháp dạy học

12

SGK

Sách giáo khoa

13

TN

Thực nghiệm

14

THPT

Trung học phổ thông

ii


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1.

Quan niệm của giáo viên về năng lực hợp tác trong dạy học
Lịch Sử.................................................................................................41

Bảng 1.8.

Tác dụng của việc tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng
lực hợp tác trong dạy học Lịch sử .......................................................42

Bảng 1.9.

Biểu hiện của năng lực hợp tác trong dạy học Lịch sử .......................42

Bảng 1.10.

Đánh giá của giáo viên về năng lực hợp tác của học sinh ở
trường trung học phổ thông Công Nghiệp...........................................43

Bảng 1.11.

Mức độ giáo viên tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng
lực hợp tác trong dạy học Lịch sử .......................................................43

Bảng 1.12.

Biện pháp và ở mức độ giáo viên tổ chức dạy học theo hướng
phát triển năng lực hợp tác trong dạy học Lịch sử ..............................44

Bảng 1.14.

Khó khăn của giáo viên khi tổ chức dạy học theo hướng phát

Biểu hiện của năng lực hợp tác trong dạy học Lịch sử. ......................49

Bảng 1.21.

Đánh giá về năng lực hợp tác của bản thân học sinh ở trường
trung học phổ thông Công Nghiệp ......................................................49

Bảng 1.22.

Mức độ giáo viên tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng
lực hợp tác trong dạy học Lịch sử .......................................................50

Bảng 1.23.

Biện pháp và ở mức độ giáo viên tổ chức dạy học theo hướng
phát triển năng lực hợp tác trong dạy học Lịch sử ..............................50

Bảng 1.24.

Khó khăn của học sinh khi giáo viên tổ chức dạy học theohướng
phát triển năng lực hợp tác ..................................................................52

Bảng 2.1.

Hệ thống kiến thức cơ bản của lịch sử Việt Nam lớp 11 cần khai
thác để tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng lực hợp tác ........60

Bảng 2.2.

Phân chia nhóm và nhiệm vụ của từng nhóm ......................................78



MỤC LỤC
Lời cảm ơn .................................................................................................................. i
Danh mục các chữ viết tắt .......................................................................................... ii
Danh mục các bảng ................................................................................................... iii
Danh mục các biểu đồ .................................................................................................v
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC
DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 11 THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO HỌC SINH Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG .............................................................................................................. 14
1.1. Cơ sở lý luận .....................................................................................................14
1.1.1. Quan niệm về việc Tổ chức dạy học Lịch sử theo hướng phát triển năng
lực hợp tác .................................................................................................................14
1.1.2. Cơ sở xuất phát của việc tổ chức dạy học Lịch sử theo hướng phát triển
năng lực hợp tác cho học sinh ở trường trung học phổ thông ...................................20
1.1.3. Nội dung và tiêu chí đánh giá năng lực hợp tác của học sinh trong dạy
học Lịch sử ở trường trung học phổ thông ................................................................25
1.1.4. Vai trò và ý nghĩa của việc tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng
lực hợp tác cho học sinh nói chung và học sinh trường trung học phổ thông
Công Nghiệp nói riêng ..............................................................................................33
1.2. Cơ sở thực tiễn ..................................................................................................39
1.2.1. Mục đích điều tra ............................................................................................39
1.2.2. Phương pháp điều tra ......................................................................................39
1.2.3. Kết quả điều tra ...............................................................................................40
1.2.4. Đánh giá chung ...............................................................................................52
Tiểu kết Chƣơng 1 ...................................................................................................53
CHƢƠNG 2: CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT
NAM LỚP 11 THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO

2.4.2. Tăng cường mối quan hệ tương tác thông qua tổ chức trao đổi thảo luận,
tranh luận ...................................................................................................................79
2.4.3. Vận dụng hiệu quả phương pháp đóng vai .....................................................85
2.4.4. Vận dụng linh hoạt dạy học theo dự án...........................................................94
2.5. Thực nghiệm sƣ phạm ...................................................................................101
2.5.1. Mục đích thực nghiệm ..................................................................................101
2.5.2. Đối tượng, địa bàn thực nghiệm....................................................................102
2.5.3. Nội dung thực nghiệm ...................................................................................102

vii


2.5.4. Phương pháp thực nghiệm ............................................................................102
2.5.5. Kết quả thực nghiệm .....................................................................................103
Tiểu kết chƣơng 2 ..................................................................................................107
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .......................................................................108
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................110
PHỤ LỤC

viii


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Những năm đầu thế kỉ XXI dưới tác động của cuộc cách mạng công nghiệp
4.0, xu thế toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ, nền kinh tế tri thức được hình thành. Con
người ở khắp mọi nơi trên thế giới không phân biệt sắc tộc, tôn giáo, giới tính vẫn
có thể c ng nhau học tập, nghiên cứu d ở cách xa nhau hàng ngàn cây số. Thế kỉ
XXI là kỉ nguyên của tri thức, của sự hợp tác, liên kết. Sự phát triển của m i quốc
gia gắn liền với sự phát triển của toàn nhân loại. Một đất nước không thể phát triển

tổng thể được xác định là một trong những năng lực cốt lõi quan trọng của khung
năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh. Năng lực này giữ vai trò quan
trọng giúp m i cá nhân tự tin, có tinh thần, trách nhiệm, kỷ luật cao, hợp tác với
nhau trong học tập, trong cuộc sống để giải quyết những nhiệm vụ chung. Sẽ là trì
trệ và kém phát triển nếu cự tuyệt hợp tác hay thiếu khả năng hợp tác. Vì vậy, rèn
luyện năng lực hợp tác khi các em là học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường là rèn
luyện những hành động, kỹ thuật, thái độ học tập để các em thực hiện được một
cách đúng đắn, linh hoạt, mềm dẻo, có hiệu quả trên cơ sở vận dụng những tri thức,
kinh nghiệm học tập hợp tác với thầy cô và bạn học sẽ phát huy tính tích cực, chủ
động, tư duy độc lập của các em, góp phần nâng cao chất lượng học tập.
Tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng lực hợp tác cho học sinh
trong môn lịch sử có tầm quan trọng đặc biệt. Song thực tiễn ở trường phổ thông
cho thấy vấn đề này tuy đã đạt được những tiến bộ nhất định trong việc chuyển
cách thức dạy học, từ mô hình dạy học “thầy là trung tâm” sang mô hình dạy học
lấy học sinh làm trung tâm để phát triển năng lực học sinh, nhưng còn chậm. Vì
vậy tổ chức dạy học như thế nào để góp phần phát triển năng lực học sinh trong
đó có năng lực hợp tác là một vấn đề cấp thiết, đổi mới mạnh mẽ phương pháp
dạy học đang là một vấn đề cấp thiết đặt ra cho các môn học nói chung và môn
lịch sử nói riêng.
Trường trung học phổ thông Công Nghiệp tỉnh Hòa Bình là một ngôi trường
miền núi của tỉnh, nhiều học sinh còn rụt rè, nhút nhát, thiếu tự tin và ngại giao tiếp
do đó khả năng hợp tác chưa cao. Vì vậy trong dạy học nói chung và dạy học bộ
môn Lịch sử nói riêng rất cần trang bị cho học sinh năng lực hợp tác. Trong thực tế,
việc giảng dạy bộ môn Lịch sử ở các nhà trường còn hạn chế nhiều, đồng thời hiệu
quả chưa cao, và cũng chưa chú trọng đến việc phát triển các năng lực nói chung và

2


năng lực hợp tác nói riêng. Có thể thấy rằng, tổ chức dạy học theo hướng phát triển

3


NXB Tri Thức, Hà Nội, khi nói về khía cạnh của việc học tập, ông cho rằng muốn
học cách c ng chung sống trong xã hội thì con người phải trải nghiệm trong cuộc
sống hợp tác ngay từ trong nhà trường. [18]
Trong thời gian từ năm 1930 đến 1940, nhà tâm lý học xã hội Kurt Lewin đã
nghiên cứu hành vi của các nhà lãnh đạo và thành viên trong các nhóm dân chủ.
Ông nhấn mạnh đến tầm quan trọng của cách cư xử trong nhóm và xây dựng lý
thuyết cơ sở về học tập hợp tác. Sau đó, Morton Deutsch đã phát triển lý luận về
hợp tác và cạnh tranh trên cơ sở “Những lý luận nền tảng” của Lewin. Năm 1940
Morton Deutsch đưa ra lý thuyết về các tình huống hợp tác cạnh tranh. Lý thuyết
học tập của Kurt Lewin được coi là cơ sở đưa đến hàng loạt những nghiên cứu và
cuộc tranh luận sau đó.
Một số cuốn sách tiếng Nga đã dịch sang tiếng Việt như cuốn của A.A.
Vaghin “Phương pháp giảng dạy lịch sử ở trường phổ thông” Nhà xuất bản
Matxcova 1972 (Tài liệu dịch lưu trữ ở thư viện trường Đại học Sư phạm Hà Nội)
Đã đề cập đến toàn diện các vấn đề về lý luận dạy học lịch sử, phương pháp dạy học
lịch sử ở trường phổ thông, d chưa đề cập đến năng lực hợp tác nhưng trong đó có
nói đến năng lực thực hành, năng lực tư duy.
N.G Đai ri “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào?” Nhà xuất bản Giáo dục –
Hà Nội 1973. Tác giả chưa đề cập đến năng lực hợp tác nhưng đã đề cập rất rõ đến
việc chuẩn bị giờ học như thế nào để đạt được đến mục tiêu của bài học. Thực tế là
đã hướng tới vấn đề năng lực, nhưng chưa nói đến, nói kỹ đến năng lực hợp tác.
Tác giả I.Ia Lescre “Phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử” Nhà
xuất bản Matxcova 1982, tài liệu dịch viết tay – Thư viện Đại học Sư phạm Hà Nội.
Đây chính là một trong những năng lực riêng cần phát triển trong dạy học lịch sử.
Khi bàn về vấn đề năng lực, nhà giáo dục học Weinert (2001) trong cuốn
Concept of competence: a conceptual clarrification, in D.S.Rychen & L.H.Salganik,
Defining and selectingkey competencies (Khái niệm về năng lực: làm rõ khái niệm,

tượng, mô hình của giáo dục… Các tác giả đã mang đến cái nhìn toàn diện hơn việc
phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học. Đồng thời, các công trình
này cũng đề cập đến hoạt động hợp tác, vừa giúp học sinh phát huy tính tự lực vừa
giúp đỡ, phối hợp với nhau trong học tập và thỏa mãn nhu cầu giao tiếp trong m i
học sinh.
Tác giả Đặng Thành Hưng trong quyển “Dạy học hiện đại – lý luận, biện
pháp, kỹ thuật”, 2002, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội cũng đề cập đến vấn đề hợp

5


tác. Trên cơ sở khái quát nghiên cứu từ các công trình nước ngoài, tác giả so sánh
nhóm hợp tác, nhóm cạnh tranh và kiểu học tập cá nhân. Từ đó chỉ ra ưu thế của
dạy học hợp tác, đồng thời, đưa ra nguyên tắc, quy tắc đảm bảo cho dạy học hợp tác
thành công. [28]
Trong cuốn “Giáo dục học tập I” 2009, NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội do
Trần Thị Tuyết Oanh chủ biên đã trình bày về những vấn đề chung của giáo dục
học. Trong đó, tác giả có đề cập đến vấn đề dạy học theo nhóm, đó là dưới sự tổ
chức của giáo viên, học sinh sẽ trao đổi ý tưởng, kiến thức với nhau, giúp đỡ, hợp
tác nhau trong việc lĩnh hội kiến thức, hình thành kĩ năng, kĩ xảo. Qua đó m i học
sinh hình thành được kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, các em ý thức được tầm quan
trọng của việc học đối với cá nhân cũng như vai trò của hợp tác trong học tập của cá
nhân mình và các thành viên trong nhóm.
Trong tài liệu “Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và sách giáo
khoa”, 2007, NXB Đại học Sư phạm Hà Nội của tác giả Trần Bá Hoành đã chỉ ra
rằng dạy học hợp tác vừa cá nhân hóa, vừa tập thể hóa, vừa phát huy tính tích cực
của m i học sinh vừa phát triển tình bạn, ý thức tổ chức và tinh thần tương trợ.
Đồng thời, tác giả còn nhấn mạnh trong bối cảnh hiện nay năng lực hợp tác phải trở
thành mục tiêu giáo dục mà nhà trường cần chuẩn bị cho học sinh.
Tác giả Thái Duy Tuyên cũng đã chỉ ra những ưu điểm của dạy học hợp tác

Nguyễn Quang Uẩn chủ biên cũng đề cập tới năng lực là tổ hợp các thuộc tính độc
đáo của cá nhân, ph hợp với những yêu cầu của một hoạt động nhất định, đảm bảo
cho hoạt động đó có kết quả.
Trong tài liệu “Tâm lý học đại cương”, 2015, NXB Đại học Sư phạm, Hà
Nội của tác giả Nguyễn Xuân Thức có đề cập đến vấn đề năng lực, mức độ, cấu
trúc, những cơ sở hình thành, phát triển năng lực ở học sinh.
Các tác giả Nguyễn Quang Uẩn, Nguyễn Văn Lũy, Đinh Văn Vang (2015)
trong cuốn “Tâm lý học đại cương” nhà xuất bản Đại học Sư phạm, đã đề cập đến
quan niệm về “năng lực” và các mức độ của năng lực, phân loại của năng lực cũng
như mối quan hệ giữa năng lực với tư chất, thiên hướng và tri thức, kỹ năng, kỹ
xảo. Các tác giả đều cho rằng “năng lực là tổ hợp các thuộc tính độc đáo của cá
nhân ph hợp với những yêu cầu của hoạt động nhất định, đảm bảo cho hoạt động
đó có kết quả tốt”. [54]
- Những công trình nghiên cứu của các nhà giáo dục Lịch sử
Giáo trình “Phương pháp dạy học lịch sử” Nhà xuất bản Giáo dục năm 1966

7


của tác giả Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị (chủ biên), Nguyễn Cao Lũy, Nguyễn
Tiến Cường, đã đề cập một cách toàn diện về lý luận dạy học bộ môn Lịch sử ở
trường phổ thông, có nói tới vấn đề phát triển toàn diện học sinh trong đó có năng
lực nhưng chưa thật nhấn mạnh đến năng lực hợp tác.
Giáo trình “Phương pháp dạy học lịch sử” tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục năm
1976 của tác giả Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị (chủ biên) đã nói kỹ hơn, rõ hơn và
nhấn mạnh về năng lực thực hành và năng lực tư duy.
Trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử” năm 1992 NXB Đại học sư
phạm, Hà Nội của tập thể tác giả Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị (chủ biên), Trịnh
Đình T ng, Nguyễn Thị Côi, tái bản có sửa chữa bổ sung vào các năm 1998, 1999,
2000, 2001, đã nói cụ thể hơn, rõ hơn về lý luận phương pháp dạy học lịch sử ở

Đại học Sư phạm, Hà Nội của Nguyễn Thị Thế Bình có trình bày một số khái niệm
liên quan đến năng lực, kỹ năng, năng lực tự học lịch sử… Đồng thời, tác giả còn
đưa ra một số cách thức góp phần rèn luyện kỹ năng tự học cho học sinh ở trường
phổ thông. Đặc biệt, tài liệu còn có những phần thực nghiệm sinh động đã được
kiểm chứng.
PGS.TS. Trịnh Đình T ng với bài viết về “Phương pháp dạy học Lịch sử ở
trường phổ thông: Thực trạng và giải pháp” trong cuốn “Đổi mới phương pháp dạy
học Lịch sử” 2014, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội do chính tác giả là chủ biên
cũng đã đề cập đến đổi mới phương pháp dạy học để rèn luyện năng lực hợp tác
giữa các thành viên trong tổ chức lao động [tr21]
Bài viết của GS.TS Nguyễn Thị Côi về “Đổi mới phương pháp dạy học Lịch
sử nhằm nâng cao chất lượng bộ môn: “Thực trạng và giải pháp” trong cuốn “Đổi
mới phương pháp dạy học Lịch sử” 2014, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội của tác
giả Trịnh Đình T ng, đã đưa ra việc tổ chức các dạng hoạt động học tập như toàn
lớp, nhóm và cá nhân để giải quyết nhiệm vụ học tập qua đó phát triển năng lực cho
bản thân học sinh [tr39 - 40]
Trong bài “Dạy học Lịch sử ở trường phổ thông với việc phát triển các năng
lực bộ môn cho học sinh”, tạp chí giáo dục số 389 (kỳ I/ 2016) tác giả Nguyễn Thị
Côi đã nói đến vấn đề năng lực và khẳng định năng lực học tập Lịch sử gồm những
gì và đề xuất giải pháp phát triển năng lực cho học sinh ở trường phổ thông.
Trong bài viết “Biên soạn Sách giáo khoa Lịch sử sau năm 2015 theo hướng
phát triển năng lực học sinh” tạp chí khoa học ĐHQGHN, Nghiên cứu giáo dục, tập

9


30, số 1 (2014) tác giả Hoàng Thanh Tú đã khẳng đinh: Dạy học không chỉ trang bị
cho HS kiến thức, kỹ năng ph hợp mà còn chú ý đến những NL chung, cần thiết cho
nhiều lĩnh vực hoạt động, nhiều bối cảnh của cuộc sống như hợp tác, giao tiếp… Việc
xác định NL của HS sẽ định hướng cho việc xây dựng hệ thống chuẩn, mục tiêu môn

xuất các biện pháp phát triển năng lực hợp tác cho học sinh trường trung học phổ
thông Công Nghiệp trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 11
3. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu của đề tài
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Là quá trình tổ chức dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 11 ở trường trung học
phổ thông Công Nghiệp tỉnh Hòa Bình, trong đó chủ yếu tập trung vào các biện
pháp tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng lực hợp tác cho học sinh.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Trong một khoảng thời gian ngắn chúng tôi không đi sâu vào nghiên cứu lý
luận phát triển năng lực hợp tác mà trên cơ sở kế thừa những lý luận của các nhà
nghiên cứu đưa ra, luận văn chủ yếu tập trung tìm ra biện pháp tổ chức dạy học lịch
sử Việt Nam lớp 11 theo hướng phát triển năng lực hợp tác, trong bài học nội khóa
trên lớp cho học sinh.
- Phạm vi điều tra và thực nghiệm sư phạm: Do phạm vi đề tài nên chúng tôi
chỉ tiến hành điều tra ở Trường trung học phổ thông Công nghiệp tỉnh Hòa Bình và
thực nghiệm sư phạm với một bài học cụ thể trong phạm vi đề tài.
4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
4.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc tổ chức dạy học Lịch sử theo
hướng phát triển năng lực hợp tác cho học sinh, đề tài xác định nội dung, biểu hiện
của năng lực hợp tác trong dạy học Lịch sử và đề xuất một số biện pháp tổ chức quá
trình dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 11 theo hướng phát triển năng lực hợp tác ở
Trường trung học phổ thông Công nghiệp tỉnh Hòa Bình.
4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tìm hiểu cơ sở lý luận về vấn đề tổ chức dạy học nói chung và dạy học
Lịch sử nói riêng theo hướng phát triển năng lực hợp tác cho học sinh ở trường
trung học phổ thông.
- Tìm hiểu nội dung chương trình sách giáo khoa lớp 11 trung học phổ thông
phần lịch sử Việt Nam và xác định những nội dung kiến thức cần khai thác, để tổ
chức dạy học theo hướng phát triển năng lực hợp tác cho học sinh.

Nghiệp tỉnh Hòa Bình mà luận văn đã đề xuất
- Sử dụng Toán học thống kê để xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm.
6. Đóng góp của đề tài
- Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần:

12


+ khẳng định vai trò ý nghĩa của việc tổ chức dạy học Lịch sử Việt Nam lớp
11 theo hướng phát triển năng lực hợp tác cho học sinh nói chung và học sinh
trường trung học phổ thông Công Nghiệp nói riêng.
+ Phác họa bức tranh về thực trạng tổ chức dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 11
theo hướng phát triển năng lực hợp tác ở trường trung học phổ thông Công Nghiệp.
- Xác định nội dung và tiêu chí đánh giá năng lực hợp tác trong dạy học Lịch
sử ở trường trung học phổ thông
- Đề xuất một số biện pháp tổ chức quá trình dạy học Lịch sử Việt Nam lớp
11 theo hướng phát triển năng lực hợp tác cho học sinh ở trường trung học phổ
thông Công Nghiệp.
7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
- Về mặt lý luận: Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm phong phú
thêm lý luận dạy học bộ môn về vấn đề tổ chức dạy học Lịch sử theo hướng phát
triển năng lực hợp tác cho học sinh ở trường trung học phổ thông.
- Về mặt thực tiễn: Kết quả nghiên cứu giúp bản thân và đồng nghiệp ở
Trường trung học phổ thông Công nghiệp tỉnh Hòa Bình biết vận dụng vào thức
tiễn dạy học lịch sử góp phần nâng cao chất lượng giáo dục bộ môn.
8. Cấu trúc của luận văn
Ngoài mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn gồm 2 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc Tổ chức dạy học Lịch sử Việt
Nam lớp 11 theo hướng phát triển năng lực hợp tác cho học sinh ở trường trung học
phổ thông.

dạy học (nội dung dạy học, mục tiêu dạy học...).
Tiếp cận theo quy mô chúng ta có “tổ chức” theo nghĩa rộng của nó, tức là
tổ chức các hoạt động dạy học và giáo dục, bao gồm cả việc xác định mục tiêu, xây
dựng nội dung chương trình và các hình thức dạy học, giáo dục.
Tiếp cận theo yếu tố của quá trình dạy học, chúng ta có khái niệm tổ chức
dạy học theo nghĩa hẹp, tổ chức dạy học được hiểu là sự sắp xếp các biện pháp sư
phạm của thầy và trò theo một logic nhất định nhằm thực hiện nhiệm vụ dạy học.

14


Theo [32, tr.107], “m i nội dung dạy học đều liên hệ mật thiết với những
hoạt động nhất định. Đó là những hoạt động được tiến hành trong quá trình hình
thành và vận dụng nội dung đó”. Quan điểm này thể hiện mối liên hệ giữa mục
đích, nội dung và phương pháp dạy học trong quá trình dạy học.
Trong luận văn này chúng tôi quan niệm: tổ chức dạy học là cách thức điều
hành của giáo viên trong các hoạt động dạy học, tổ chức cho học sinh thực hiện các
hoạt động học tập một cách chủ động, tích cực nhằm đạt được mục tiêu bài học.
1.1.1.2. Năng lực
Khái niệm về năng lực có nguồn gốc từ tiếng La tinh “competenia” dịch ra có
nghĩa là “gặp gỡ”. Theo tiếng Anh “compentency” dịch ra có nghĩa là năng lực hay
khả năng, hoặc là thẩm quyền. Ngày nay, thuật ngữ này được tiếp cận theo nhiều
quan niệm khác nhau:
Theo Từ điển tiếng Việt, “Năng lực là phẩm chất tâm lí và sinh lí tao cho con
người khả năng hoàn thành một loại hoạt động nào đó với chất lượng cao” [47, tr. 26]
Goethe (1830) cho rằng “biết là không đủ, người ta phải ứng dụng; muốn là
không đủ, người ta phải làm”. Trong cuộc sống, con người không chỉ dừng lại ở
nhận thức đúng mà quan trọng hơn là phải biết hành động nhận thức và hành động
có hiệu quả.
John Erpenbeck (1998) nhấn mạnh: “Năng lực được xây dựng trên cơ sở tri